Ανεπαίσθητες αλλαγές στην προσωπικότητα που εκδηλώνονται στη μέση ηλικία, μπορεί να είναι ένα από τα πρώτα προειδοποιητικά σημάδια της άνοιας και συνήθως εμφανίζονται χρόνια πριν από τα προβλήματα στη μνήμη. Ψυχίατρος του UCL εξηγεί ποιες είναι οι 6 αλλαγές στην προσωπικότητα που μπορεί σχετίζονται με τη νόσο.
Αλλαγές στην προσωπικότητα μπορεί να σχετίζονται με κίνδυνο για άνοια – Εκδηλώνονται χρόνια πριν τα κλασικά συμπτώματα
Οι αλλαγές στη συμπεριφορά, την αυτοπεποίθηση και τις συναισθηματικές αντιδράσεις παρατηρούνται συχνά από τις οικογένειες πολύ πριν από τη διάγνωση, εξηγεί η Βρετανίδα Gill Livingston, καθηγήτρια στο University College London (UCL), σύμφωνα με το Daily Mail.
Έρευνα που παρακολούθησε χιλιάδες δημόσιους υπαλλήλους του Ηνωμένου Βασιλείου διαπίστωσε ότι αυτές οι αλλαγές προσωπικότητας στη μέση ηλικία συνδέονται με υψηλότερο κίνδυνο εμφάνισης άνοιας αργότερα τη ζωή.
Οι πρώιμες αλλαγές στον εγκέφαλο μπορεί να επηρεάσουν τον τρόπο που οι άνθρωποι σκέφτονται, νιώθουν και αντιδρούν, με τους συγγενείς να ανακαλούν σημάδια όπως άγχος, παρορμητικότητα, απόσυρση ή συναισθηματική απόσταση.
Αυτά τα μοτίβα, που περιγράφονται ως καταθλιπτικά συμπτώματα, μπορεί να μην επιβεβαιώνουν μόνο την άνοια, αλλά να σηματοδοτήσουν και την ανάγκη για περαιτέρω διερεύνηση – ειδικά καθώς έως και το 45% των περιπτώσεων μπορεί να συνδέονται με παράγοντες του τρόπου ζωής που μπορούν να προληφθούν.
Πρώιμα συμπτώματα γνωστικής έκπτωσης
Η πρώιμη γνωστική έκπτωση δεν έχει να κάνει μόνο με την απώλεια μνήμης. Σύμφωνα με άρθρο του 2025 με τίτλο «Specific midlife depressive symptoms and long-term risk of dementia», συγκεκριμένα συμπτώματα κατάθλιψης στη μέση ηλικία -όχι η συνολική κατάθλιψη- συνδέονται με υψηλότερο μακροπρόθεσμο κίνδυνο άνοιας, συμβάλλοντας στη βελτίωση της έγκαιρης αναγνώρισης και των στοχευμένων στρατηγικών πρόληψης.
Άλλες έρευνες δείχνουν ότι συχνά περιλαμβάνει έναν συνδυασμό ανεπαίσθητων γνωστικών, συναισθηματικών και σωματικών αλλαγών που μπορούν να εμφανιστούν σταδιακά και μπορεί εύκολα να παραβλεφθούν. Είναι σημαντικό ότι τα μη γνωστικά συμπτώματα -όπως οι αλλαγές στη διάθεση ή οι αισθητηριακές αλλαγές– μπορούν να εμφανιστούν πριν από αισθητά προβλήματα στη μνήμη, σχηματίζοντας ένα ευρύτερο πρώιμο μοτίβο αντί για ένα μόνο σαφές σημάδι. Βασικά πρώιμα σημάδια περιλαμβάνουν:
- Δυσκολίες μνήμης και εύρεσης λέξεων
- Αλλαγές στη διάθεση και τη συμπεριφορά, όπως απάθεια, άγχος, ευερεθιστότητα ή προβλήματα ύπνου
- Μειωμένο κίνητρο ή κοινωνική απόσυρση
- Δυσκολία στην πλοήγηση ή την επεξεργασία οπτικών πληροφοριών
- Χαμηλότερη ταχύτητα βαδίσματος που συνδέεται με υψηλότερο κίνδυνο γνωστικής εξασθένησης
- Μειωμένη αίσθηση όσφρησης που μπορεί να εμφανιστεί πριν από τα συμπτώματα μνήμης
Μπορεί η δουλειά σας να σας προστατεύσει από την άνοια; – Ποια επαγγέλματα «θωρακίζουν» τον εγκέφαλο
6 αλλαγές στην προσωπικότητα που μπορεί να συνδέονται με άνοια
1. Απώλεια αυτοπεποίθησης
Η πρώτη αλλαγή που επισημάνθηκε είναι η απώλεια αυτοπεποίθησης. Τα άτομα που ανέφεραν ότι «έχασαν την αυτοπεποίθησή τους» ως πρόβλημα στα 40 και 50 τους είχαν σημαντικά περισσότερες πιθανότητες να εμφανίσουν άνοια σε σχέση με εκείνα που δεν την εμφάνισαν.
Αυτό το σύμπτωμα αναδείχθηκε ως ο ισχυρότερος μοναδικός προγνωστικός παράγοντας μεταξύ δεκάδων που εξετάστηκαν, ξεπερνώντας την κακή διάθεση, την απελπισία και τα προβλήματα στον ύπνο. Όσοι παρουσίασαν μείωση στην αυτοπεποίθησή τους είχαν περίπου 50% υψηλότερο κίνδυνο άνοιας, ακόμη και μετά τη συνεκτίμηση της γενετικής, της εκπαίδευσης, των καρδιακών παθήσεων, του τρόπου ζωής και άλλων γνωστών παραγόντων κινδύνου.
Κρίσιμο είναι ότι, σε άτομα κάτω των 60 ετών, η απώλεια αυτοπεποίθησης εξηγούσε σε μεγάλο βαθμό τη μακροχρόνια παρατηρούμενη σχέση μεταξύ της κατάθλιψης στη μέση ηλικία και της άνοιας, κάτι που μπορεί να σχετίζεται με πολύ πρώιμες αλλαγές στον εγκέφαλο και όχι μόνο μια αντίδραση στη γήρανση ή στο άγχος της ζωής.
2. Δυσκολία στην αντιμετώπιση των καθημερινών υποχρεώσεων
Η δυσκολία στην αντιμετώπιση των καθημερινών προβλημάτων στη μέση ηλικία ξεχώρισε επίσης ως ένα ισχυρό πρώιμο σημάδι.
Τα άτομα που ανέφεραν ότι ένιωθαν ανίκανα να αντιμετωπίσουν προβλήματα στα 40 και 50 τους είχαν σημαντικά περισσότερες πιθανότητες να αναπτύξουν άνοια χρόνια αργότερα, κάτι που μπορεί να σημαίνει ότι η μειωμένη ικανότητα διαχείρισης του στρες μπορεί να προηγηθεί των πιο εμφανών γνωστικών συμπτωμάτων κατά δεκαετίες.
Οι ερευνητές πιστεύουν ότι αυτό μπορεί να αντανακλά μια πρώιμη διάβρωση του «γνωστικού αποθέματος» του εγκεφάλου – της νοητικής ικανότητας που επιτρέπει στους ανθρώπους να διαχειρίζονται τις απαιτήσεις, να προσαρμόζονται στην πίεση και να ανακάμπτουν από τις αποτυχίες.
Ο καθένας βιώνει την άνοια διαφορετικά. Καθώς μειώνεται αυτό το απόθεμα, καταστάσεις που κάποτε ήταν διαχειρίσιμες μπορεί να αρχίσουν να σας κουράζουν, πολύ πριν εμφανιστούν η απώλεια μνήμης ή η σύγχυση.
3. Έλλειψη στοργής προς τους άλλους
Η μελέτη διαπίστωσε επίσης ότι τα άτομα που ανέφεραν ότι «δεν ένιωθαν ζεστασιά και στοργή για τους άλλους» στη μέση ηλικία διέτρεχαν σημαντικά αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης άνοιας αργότερα στη ζωή τους.
Τα άτομα που έπασχαν από αυτό είχαν 44% υψηλότερο κίνδυνο σε σύγκριση με εκείνα που δεν ανέφεραν το σύμπτωμα, το οποίο μπορεί να εκδηλωθεί ως συναισθηματική απόσυρση ή μειωμένη ευσυνειδησία.
4. Συνεχής νευρικότητα
Η συνεχιζόμενη νευρικότητα αναδείχθηκε επίσης ως δείκτης κινδύνου. Τα άτομα που περιέγραφαν τους εαυτούς τους ως «νευρικά και συνεχώς αγχωμένα» στη μέση ηλικία είχαν περισσότερες πιθανότητες να αναπτύξουν άνοια τις επόμενες δεκαετίες.
Αυτό είναι ένα βασικό σημάδι νευρωτισμού, ενός χαρακτηριστικού προσωπικότητας που συνδέεται στενά με την άνοια. Το χρόνιο στρες μπορεί να παίζει ρόλο, επισημαίνει ο Geir Selbaek, καθηγητής του Πανεπιστημίου του Όσλο και ειδικός στην άνοια, σύμφωνα με την εφημερίδα The Telegraph.
«Νομίζω ότι αυτός είναι ένας από τους παράγοντες που μεσολαβούν. Τα αυξημένα επίπεδα στρες οδηγούν σε υψηλότερα επίπεδα φλεγμονής στο σώμα, και τα δύο είναι καταστροφικά για την υγεία του εγκεφάλου».
5. Αίσθηση ότι οι υποχρεώσεις και οι εργασίες δεν ολοκληρώνονται σωστά
Μια επίμονη αίσθηση ότι οι εργασίες δεν εκτελούνταν σωστά αναδείχθηκε επίσης ως πρώιμο σημάδι. Οι συμμετέχοντες που ανέφεραν ότι «δεν ήταν ικανοποιημένοι με τον τρόπο που εκτελούνται οι εργασίες» στη μέση ηλικία είχαν περισσότερες πιθανότητες να αναπτύξουν άνοια χρόνια αργότερα.
6. Προβλήματα με τη συγκέντρωση
Παρουσιάστηκαν επίσης προβλήματα με τη συγκέντρωση. Τα άτομα που ανέφεραν «δυσκολίες συγκέντρωσης» στη μέση ηλικία είχαν περισσότερες πιθανότητες να αναπτύξουν άνοια αργότερα στη ζωή, κατατάσσοντας την μειωμένη εστίαση μεταξύ των έξι συγκεκριμένων καταθλιπτικών χαρακτηριστικών που συνδέονται με τον μακροπρόθεσμο κίνδυνο.
Τι άλλο μπορεί να προκαλεί αυτές τις αλλαγές στην προσωπικότητα – Πώς να μειώσετε τον κίνδυνο
Οι ειδικοί τονίζουν ότι το πλαίσιο έχει σημασία. Οι αλλαγές στην προσωπικότητα μπορεί επίσης να προκληθούν από γεγονότα της ζωής, εμμηνόπαυση, προβλήματα ψυχικής υγείας ή άγχος. Το βασικό προειδοποιητικό σημάδι είναι μια σαφής αλλαγή από τον συνήθη τρόπο αντιμετώπισης κάποιου, και όχι ένα μοτίβο που έχει δείξει στο παρελθόν.
Τα βήματα του τρόπου ζωής, όπως η κοινωνική εμπλοκή, η διατήρηση ρουτίνας, η διαχείριση του άγχους, η τακτική άσκηση και η θεραπεία της κατάθλιψης, μπορεί να βοηθήσουν στη μείωση του μακροπρόθεσμου κινδύνου – ακόμη και αν οι αλλαγές στον εγκέφαλο έχουν ήδη ξεκινήσει.
«Όσοι είναι ευσυνείδητοι ασκούνται περισσότερο, αποφεύγουν την αύξηση βάρους και έχουν χαμηλότερο κίνδυνο ασθενειών όπως ο διαβήτης και η υπέρταση οι οποίες συνδέονται επίσης με την άνοια», δήλωσε οSelbaek.
Πηγές: Daily Mail, ResearchGate, PMC, MDPI, Frontiers, ScienceDirect, ScienceDaily, Lancet