Εγκεφαλική πάθηση απορρίπτεται συχνά ως απλή απροσεξία αλλά μπορεί να επηρεάζει την ποιότητα ζωής πολλών και φαίνεται να σχετίζεται με συχνές πτώσεις, τραυματισμούς και φόβο. Ποια είναι τα συμπτώματα και ποιοι οι παράγοντες κινδύνου;
Εγκέφαλος: Αυτές οι 4 συνήθειες μπορεί να τον κάνουν νεότερο έως και 8 χρόνια
Απροσεξία: Με ποια πάθηση του εγκεφάλου μπορεί να συνδέεται
Η δυσπραξία – γνωστή και ως αναπτυξιακή διαταραχή συντονισμού (Αναπτυξιακή Διαταραχή Συντονισμού, DCD) – είναι μια εγκεφαλική πάθηση που σχετίζεται με πτώσεις. Συχνά ξεκινά στην παιδική ηλικία και συνεχίζεται στην ενήλικη ζωή, επηρεάζοντας την ποιότητα ζωής, την αυτοπεποίθηση, την ανεξαρτησία και τη ψυχική υγεία. Η πάθηση επηρεάζει περίπου το 5% του πληθυσμού και διαταράσσει την ικανότητα του εγκεφάλου να σχεδιάζει και να συντονίζει την κίνηση – καθιστώντας καθημερινές δραστηριότητες όπως το περπάτημα ή την κίνηση σε χώρους με πολύ κόσμο απροσδόκητα επικίνδυνες.
Δυσπραξία: Αίτια και παράγοντες κινδύνου
Η δυσπραξία, γνωστή και ως Αναπτυξιακή Διαταραχή Συντονισμού (DCD), δεν έχει μία και μοναδική αιτία. Σύμφωνα με μελέτη του 2025 με τίτλο «Developmental coordination disorder», η πάθηση είναι μια νευροαναπτυξιακή διαταραχή που προκαλεί επίμονες δυσκολίες στον κινητικό συντονισμό, επηρεάζοντας καθημερινές δραστηριότητες όπως η γραφή, το ντύσιμο και την κίνηση μέσα στον χώρο. Η μελέτη εξηγεί ότι αυτές οι δυσκολίες δεν οφείλονται σε άλλη νευρολογική νόσο και μπορούν να έχουν μακροχρόνιες επιπτώσεις στη λειτουργικότητα, τη συμμετοχή και την ποιότητα ζωής.
Άλλες έρευνες δείχνουν ότι αναπτύσσεται λόγω διαφορών στην πρώιμη ανάπτυξη του εγκεφάλου, οι οποίες επηρεάζονται από έναν συνδυασμό βιολογικών παραγόντων, και όχι από τραυματισμό ή κακή μάθηση.
Ο εγκέφαλός μας ξεπερνά ακόμα σε εξυπνάδα το ΑΙ – Ποιο είναι αυτό στο οποίο είμαστε καλύτεροι
Αιτίες και παράγοντες κινδύνου που υποστηρίζονται από την έρευνα περιλαμβάνουν:
- Διαφορές στην ανάπτυξη και την επικοινωνία του εγκεφάλου: Μελέτες δείχνουν ότι τα παιδιά με DCD επεξεργάζονται την κίνηση και τον συντονισμό διαφορετικά, επειδή οι κινητικές περιοχές του εγκεφάλου δεν επικοινωνούν τόσο αποτελεσματικά όσο αναμένεται.
- Γενετική επίδραση (όχι ένα μοναδικό γονίδιο): Έρευνα δείχνει ότι η δυσπραξία μπορεί να εμφανίζεται σε οικογένειες, γεγονός που σημαίνει ότι τα γονίδια πιθανόν παίζουν ρόλο, αλλά δεν έχει εντοπιστεί ένα και μοναδικό «γονίδιο της δυσπραξίας».
- Πρόωρη γέννηση και χαμηλό βάρος γέννησης: Τα παιδιά που γεννιούνται πρόωρα ή με χαμηλό βάρος γέννησης έχουν μεγαλύτερη πιθανότητα να εμφανίσουν δυσκολίες στον συντονισμό αργότερα στην παιδική ηλικία.
- Πρώιμη νευροαναπτυξιακή ευαλωτότητα: Η DCD θεωρείται νευροαναπτυξιακή πάθηση, πράγμα που σημαίνει ότι οι διαφορές προκύπτουν ενώ ο εγκέφαλος εξακολουθεί να αναπτύσσεται και όχι από βλάβη μετά τη γέννηση.
Δυσπραξία: Η πάθηση που μπορεί να εκδηλωθεί με απροσεξία και συχνές πτώσεις
Σύμφωνα με έρευνα του Independent, με πάνω από 400 συμμετέχοντες -συμπεριλαμβανομένων ενηλίκων με DCD, γονέων παιδιών με DCD και ομάδων σύγκρισης τυπικά αναπτυσσόμενων ενηλίκων και παιδιών-, διαπιστώθηκε ότι οι ενήλικες με δυσπραξία είχαν εννέα φορές παραπάνω πιθανότητες να πέφτουν τουλάχιστον μία ή δύο φορές τον μήνα σε σύγκριση με ενήλικες χωρίς την πάθηση. Μεταξύ των παιδιών με την πάθηση, πάνω από τα μισά έπεφταν μία ή δύο φορές την εβδομάδα.
Αυτές δεν ήταν ακίνδυνες πτώσεις. Οι συμμετέχοντες ανέφεραν τραυματισμούς που κυμαίνονταν από διαστρέμματα και κατάγματα έως διασείσεις και σπασμένα δόντια. Πάνω από το ένα τρίτο των ενηλίκων με την πάθηση είχε σπάσει κάποιο οστό εξαιτίας της πτώσης. Το ψυχολογικό κόστος ήταν εξίσου σημαντικό. Πολλοί ενήλικες δήλωσαν ότι φοβούνταν να περπατήσουν μόνοι τους ή να χρησιμοποιήσουν σκάλες. Συνολικά, το 72% των παιδιών και των ενηλίκων με δυσπραξία κατατάχθηκε ως άτομα με υψηλό επίπεδο ανησυχίας για τις πτώσεις.
Οι συμμετέχοντες περιέγραψαν ότι απέφευγαν κοινωνικές εκδηλώσεις, ομαδικά αθλήματα ή ακόμη και να βγουν από το σπίτι. Κάποιοι ανέφεραν ντροπή, χαμηλή αυτοεκτίμηση και κοινωνική απομόνωση. Οι γονείς είπαν ότι ο φόβος των παιδιών τους για τις πτώσεις τα κρατούσε μακριά από παιχνίδια με φίλους, σχολικές εκδρομές και σωματική δραστηριότητα.
Άσκηση: η «ασπίδα» του εγκεφάλου απέναντι στη γήρανση
Παρά αυτές τις εμπειρίες, η δυσπραξία απουσιάζει από τις βασικές κατευθυντήριες οδηγίες πρόληψης πτώσεων. Τα μηνύματα δημόσιας υγείας για τις πτώσεις τείνουν να εστιάζουν σε ηλικιωμένους ή σε άτομα με παθήσεις όπως η νόσος Πάρκινσον ή η σκλήρυνση κατά πλάκας.
Πηγές: Independent, NIH, PMC, WILEY, PMC, SageJournals