Μπορεί να προστατεύσει τον εγκέφαλο μια κοινή και ευχάριστη δραστηριότητα που μπορούμε να κάνουμε στο σπίτι; Νέα επιστημονικά δεδομένα δείχνουν ότι συνδέεται με σημαντική μείωση του κινδύνου για άνοια. Ποιοι επωφελούνται περισσότερο και πόσο συχνά να την κάνουμε για να αποκομίσουμε τα οφέλη.
Ποια δραστηριότητα μπορεί να ενισχύσει τον εγκέφαλο και να μειώσει τον κίνδυνο για άνοια
Ερευνητές διαπίστωσαν ότι αυτή η συνήθεια συνδέθηκε με περίπου 30% χαμηλότερο συνολικό κίνδυνο, φτάνοντας σχεδόν το 70% σε όσους έκαναν αυτή τη δραστηριότητα και παλαιότερα. Η συχνότητα του μαγειρέματος έχει μειωθεί υπέρ των έτοιμων γευμάτων και του take out ή του dine-in.
Το μαγείρεμα περιλαμβάνει προτεραιοποίηση, μνήμη, προσοχή και συντονισμό, ενώ παράλληλα προσθέτει ελαφριά σωματική δραστηριότητα και υποστηρίζει καλύτερη διατροφή – παράγοντες που μπορεί να βοηθήσουν στη διατήρηση της γνωστικής λειτουργίας με την πάροδο του χρόνου.
Γνωστικά και άλλα οφέλη του μαγειρέματος
Το μαγείρεμα φαίνεται να παίζει σημαντικό ρόλο στην ψυχική ευεξία και την εγκεφαλική λειτουργία. Άλλες έρευνες δείχνουν ότι ενεργοποιεί την προτεραιοποίηση, τη λήψη αποφάσεων και τη μάθηση, ενώ συνδυάζει αισθητηριακές και κινητικές δεξιότητες. Μπορεί να ενισχύσει την αίσθηση σκοπού και την κοινωνική σύνδεση και χρησιμοποιείται ακόμη και σε θεραπευτικά και αποκαταστασιακά πλαίσια για την υποστήριξη της συνολικής λειτουργικότητας.
Άνοια: Το σημάδι της νόσου στα χέρια – Πολλοί το μπερδεύουν με άγχος
Ωστόσο, μελέτη του 2026 με τίτλο «Association of Cooking Behaviors and Kitchen Particulate Matter with Cognitive Function: A Qualitative and Quantitative Study», προειδοποιεί πως η μεγαλύτερη διάρκεια μαγειρέματος, τα στερεά καύσιμα (όπως πχ τα κάρβουνα) και ο κακός αερισμός αυξάνουν τα αιωρούμενα σωματίδια, τα οποία συνδέονται με χαμηλότερες γνωστικές επιδόσεις και υψηλότερο κίνδυνο δυσλειτουργίας.
Η μαγειρική φαίνεται να έχει οφέλη όπως:
- Ενισχύει τη διάθεση, την ευτυχία και την αυτοεκτίμηση
- Βελτιώνει την αυτο-αποτελεσματικότητα και την ικανοποίηση από τη ζωή
- Υποστηρίζει τη μάθηση και την ψυχική υγεία
- Ενισχύει την αυτοπεποίθηση και την κοινωνική συμμετοχή
- Ενθαρρύνει πιο υγιεινές αποφάσεις και σκέψη
- Μπορεί να υποστηρίξει τη γνωστική λειτουργία στους ηλικιωμένους
Πληθυσμός μελέτης και μέθοδοι
Η ανάλυση περιέλαβε 10.978 ενήλικες ηλικίας 65 ετών και άνω από τη Japan Gerontological Evaluation Study. Οι συμμετέχοντες παρακολουθήθηκαν για έξι χρόνια, έως το 2022, για την παρακολούθηση της γνωστικής υγείας.
Περίπου το 20% ήταν ηλικίας 80 ετών ή άνω και οι μισοί ήταν γυναίκες. Περίπου το ένα τρίτο είχε κάτω από εννέα έτη εκπαίδευσης. Περίπου το 40% ανέφερε ετήσιο εισόδημα κάτω από 2 εκατομμύρια γιεν (κάτω από €10.844). Πάνω από τους μισούς ήταν συνταξιούχοι.
Οι συμμετέχοντες ανέφεραν πόσο συχνά προετοίμαζαν γεύματα από την αρχή, από ποτέ έως πάνω από πέντε φορές την εβδομάδα. Αξιολόγησαν επίσης την ικανότητά τους στο μαγείρεμα σε επτά βασικές δεξιότητες, από το καθάρισμα φρούτων και λαχανικών έως την προετοιμασία μαγειρευτών φαγητών.
Περίπου οι μισοί δήλωσαν ότι μαγείρευαν τουλάχιστον πέντε φορές την εβδομάδα, ενώ περισσότερο από το ένα τέταρτο δεν μαγείρευε καθόλου. Οι γυναίκες και όσοι είχαν περισσότερη εμπειρία ήταν πιο πιθανό να ετοιμάζουν γεύματα τακτικά σε σύγκριση με τους άνδρες και όσους είχαν λιγότερη εμπειρία.
Τα περιστατικά άνοιας εντοπίστηκαν μέσω αρχείων από το δημόσιο σύστημα ασφάλισης της Ιαπωνίας, το οποίο καταγράφει τη γνωστική έκπτωση αρκετά σοβαρή ώστε να απαιτεί φροντίδα. Κατά τη διάρκεια της μελέτης, 1.195 συμμετέχοντες εμφάνισαν άνοια, που αντιστοιχεί στο 11% της ομάδας. Άλλοι 870 συμμετέχοντες πέθαναν και 157 μετακόμισαν πριν εμφανίσουν άνοια.
Άνοια: Έρευνα σε 159.000 άτομα αποκαλύπτει την κορυφαία δίαιτα που «θωρακίζει» τον εγκέφαλο
Πώς σχετίζονται με τον κίνδυνο άνοιας η συχνότητα και το επίπεδο δεξιοτήτων στο μαγείρεμα
Μπορεί το μαγείρεμα στο σπίτι να μειώσει τον κίνδυνο άνοιας; Η έρευνα δείχνει ότι το να μαγειρεύει κανείς πιο συνχά στο σπίτι συνδέεται με μειωμένο κίνδυνο τόσο στους άνδρες όσο και στις γυναίκες, αν και η επίδραση διαφέρει ανάλογα με το επίπεδο δεξιοτήτων.
Η προετοιμασία γευμάτων από την αρχή τουλάχιστον μία φορά την εβδομάδα συνδέθηκε με 23% χαμηλότερο κίνδυνο στους άνδρες και 27% χαμηλότερο στις γυναίκες, σε σύγκριση με όσους μαγείρευαν λιγότερο συχνά.
Μεταξύ εκείνων με περιορισμένες δεξιότητες στο μαγείρεμα, ακόμη και το εβδομαδιαίο μαγείρεμα συνδέθηκε με 67% χαμηλότερο κίνδυνο. Για τους πιο έμπειρους, ο κίνδυνος ήταν ήδη χαμηλότερος, αλλά η συχνότερη ενασχόληση δεν προσέφερε επιπλέον οφέλη.
Αυτά τα ευρήματα παρέμειναν σταθερά ακόμη και μετά την προσαρμογή για τον τρόπο ζωής, το εισόδημα, την εκπαίδευση και άλλες δραστηριότητες που υποστηρίζουν τον εγκέφαλο, όπως οι χειροτεχνίες, ο εθελοντισμός και η κηπουρική.
Ωστόσο, ως παρατηρητική μελέτη, δεν αποδεικνύει αιτιώδη σχέση, και τα ήπια περιστατικά άνοιας ενδέχεται να μην καταγράφηκαν πλήρως. Διαφορές στον τρόπο μέτρησης των δεξιοτήτων μαγειρέματος, καθώς και πολιτισμικές διαφοροποιήσεις, μπορεί επίσης να επηρεάζουν τα αποτελέσματα.
Παρ’ όλα αυτά, «η δημιουργία ενός περιβάλλοντος όπου οι άνθρωποι μπορούν να μαγειρεύουν όταν είναι μεγαλύτεροι μπορεί να είναι σημαντικό στοιχείο για την πρόληψη της άνοιας», σημείωσαν οι ερευνητές, σύμφωνα με το SciTech Daily.
Πηγές: SciTech Daily, BMJ, PMC, ARC, SageJournals, Taylor & Francis, MDPI, MDPI