Η υγιεινή διατροφή συχνά θεωρείται ένας θετικός στόχος, αλλά για ορισμένους ανθρώπους μπορεί σταδιακά να μετατραπεί σε μια ανθυγιεινή εμμονή. Δείτε τι λένε οι ειδικοί για την ορθορεξία, γιατί γίνεται όλο και πιο συχνή και ποια είναι τα προειδοποιητικά σημάδια που δεν πρέπει να αγνοήσετε.
Απώλεια βάρους: Γιατί κάποιοι δυσκολεύονται περισσότερο να χάσουν κιλά
Ορθορεξία: Τι χαρακτηρίζει αυτή τη διατροφική διαταραχή – Ποια τα σημάδια
Με τις δίαιτες μόδας, τα προϊόντα πλούσια σε πρωτεΐνη, τις φορητές συσκευές παρακολούθησης υγείας και τις ατελείωτες συμβουλές στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, είναι εύκολο να εστιάσει κανείς υπερβολικά στην «καθαρή» ή «υγιεινή» διατροφή. Ωστόσο, ειδικοί προειδοποιούν ότι αυτή η εστίαση μπορεί να ξεπεράσει τα όρια. Η ορθορεξία — δεν περιλαμβάνεται ακόμη στο DSM-5, άρα δεν θεωρείται επίσημα πάθηση — αναγνωρίζεται ολοένα και περισσότερο από τους ειδικούς ως ένα αυξανόμενο πρόβλημα, πιθανόν τροφοδοτούμενο από την πίεση του διαδικτύου.
«Πρόκειται για υποκλινική διαταραγμένη διατροφή, επομένως δεν είναι κάτι που έχει κλινικό διαγνωστικό κωδικό, αλλά αναγνωρίζεται ευρέως στην κοινότητα των διαταραχών διατροφής», είπε η Beth Auguste, διαιτολόγος στη Philadelphia. Εξηγεί ότι η ορθορεξία είναι «μια ενασχόληση με την υγιεινή διατροφή και μια προσκόλληση στην καθαρότητα του φαγητού».
«Είναι μια εμμονή με αυτό που κάποιος αντιλαμβάνεται ως τον σωστό τρόπο διατροφής», πρόσθεσε η Αμερικανίδα διαιτολόγος, Beth Heise. Επειδή πολλοί στοχεύουν στη διαχείριση της χοληστερίνης ή του σακχάρου στο αίμα μέσω της διατροφής, η ορθορεξία μπορεί να είναι δύσκολο να εντοπιστεί. Όπως σημείωσε η Auguste, ακόμη και οι επαγγελματίες μερικές φορές δυσκολεύονται να διακρίνουν τη διαφορά.
Χοληστερίνη: Πώς να τη μειώσετε έως και 30% χωρίς στατίνες
Τι προκαλεί τις διατροφικές διαταραχές;
Σύμφωνα με μελέτη του 2025 «Orthorexia nervosa: Healthy habit or pathology? Experiences and expansion of the consciousness of the correct diet», οι γυναίκες που επικεντρώνονταν στην υγιεινή διατροφή την περιέγραψαν ως μια διαρκή πνευματική προσπάθεια που διαμορφώνεται από προσωπικές πεποιθήσεις και κοινωνικές επιρροές. Η μελέτη διαπίστωσε ότι ισχυρά ιδανικά σχετικά με την υγεία, την ηθική και την ομορφιά μπορούν να μετατρέψουν την υγιεινή διατροφή σε μια άκαμπτη, εμμονική συμπεριφορά που μπορεί να μοιάζει με παθολογία.
Άλλες πρόσφατες έρευνες δείχνουν ότι οι διατροφικές διαταραχές δεν έχουν μία μόνο αιτία. Αντίθετα, αναπτύσσονται μέσω ενός συνδυασμού βιολογικών, ψυχολογικών και κοινωνικών παραγόντων που λειτουργούν μαζί. Ανασκόπηση του 2024 αναδεικνύει αυτή τη σύνθετη αλληλεπίδραση, ενώ νεότερες μελέτες σε παιδιά, εφήβους και μεγάλα σύνολα δεδομένων υποστηρίζουν το ίδιο μοτίβο.
Κύριες αιτίες που εντοπίζονται στη πρόσφατη έρευνα:
- Κοινωνικοπολιτισμικές πιέσεις: Μη ρεαλιστικά πρότυπα σώματος, έκθεση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, χρόνος μπροστά σε οθόνες και πολιτισμικοί κανόνες αυξάνουν τον κίνδυνο, ιδιαίτερα στους εφήβους.
- Ψυχολογικοί παράγοντες: Χαμηλή αυτοεκτίμηση, τελειομανία, συναισθηματικές δυσκολίες, άγχος, κατάθλιψη και PTSD συχνά συνυπάρχουν με διατροφικές διαταραχές.
- Βιολογικός και γενετικός κίνδυνος: Οικογενειακό ιστορικό και γενετική ευαλωτότητα επηρεάζουν ποιος θα αναπτύξει συμπτώματα.
- Πανδημία και οικογενειακό στρες: Διαταραγμένες ρουτίνες, απομόνωση και δυναμικές γονέα–παιδιού αύξησαν τον κίνδυνο στους νέους.
Συνολικά, οι ειδικοί περιγράφουν ένα βιοψυχοκοινωνικό μοντέλο και όχι έναν μοναδικό εκλυτικό παράγοντα.
Απώλεια βάρους: Πώς να χάσετε εύκολα κιλά, χωρίς fad diets
Σημάδια που μπορεί να σχετίζονται με ορθορεξία
Παρακάτω, οι Auguste και Heise μοιράζονται τα σημάδια ότι μπορεί να περνάτε στο έδαφος της ορθορεξίας και τι να κάνετε αν ανησυχείτε για τις διατροφικές σας συνήθειες.
1. Έχετε ακραίους διατροφικούς περιορισμούς (που δεν σχετίζονται με αλλεργία ή σύσταση γιατρού)
«Η ορθορεξία μπορεί να εμφανιστεί με κάποιους από τους ίδιους τρόπους που εμφανίζεται η ανορεξία, όπου μπορεί να υπάρχει περιορισμός — να μην τρώτε συγκεκριμένες ομάδες τροφίμων, να έχετε πολύ άγχος αν δεν έχετε πλήρη έλεγχο πάνω στο φαγητό που τρώτε και στην προέλευσή του», είπε η Auguste.
Μπορεί να διαπιστώσετε ότι δημιουργείτε άκαμπτους κανόνες σχετικά με την πρόσληψη τροφής, πρόσθεσε η Heise. Για παράδειγμα, μπορεί να λέτε στον εαυτό σας ότι μπορείτε να τρώτε μόνο καστανό ρύζι και ποτέ να μην κάνετε εξαίρεση για λευκό ρύζι. «Καταλήγει να αφορά λιγότερο την υγιεινή διατροφή, που συνήθως έτσι ξεκινά, και περισσότερο μια ανθυγιεινή εμμονή με την καθαρότητα του φαγητού ή το “clean eating” ή τη “σωστή διατροφή”», είπε η Heise.
2. Μπορεί να επηρεάζει την κοινωνική ζωή σας
«Ξεπερνά τα όρια όταν αρχίζει να παρεμβαίνει στις δραστηριότητες της καθημερινής ζωής», είπε η Auguste. Αν το στρες σας σχετικά με το φαγητό παρεμβαίνει στις κοινωνικές σας επαφές, όπως το να αρνείστε προσκλήσεις επειδή δεν είστε σίγουροι για το φαγητό που θα υπάρχει, αυτό μπορεί να αποτελεί λόγο ανησυχίας.
Διατροφική καθοδήγηση: Μπορεί η Τεχνητή Νοημοσύνη να αντικαταστήσει τον άνθρωπο;
«Όταν επηρεάζει την ικανότητά σας να ζείτε κοινωνικά στον κόσμο με άνεση, τότε είναι ένα πρόβλημα που πρέπει να αντιμετωπίσετε», πρόσθεσε η Auguste. «Καταλήγει να μην αφορά πλέον τον μέσο άνθρωπο που ενδιαφέρεται για υγιεινό φαγητό, αλλά να γίνεται πραγματική εμμονή, όπου σχεδόν γίνεται η προσωπικότητά σας», είπε η Heise.
3. Ξοδεύετε πολύ χρόνο αναλύοντας λίστες με συσστατικά
Είναι φυσιολογικό να ελέγχετε κατά καιρούς τις λίστες συστατικών και τις διατροφικές ετικέτες, ιδιαίτερα αν έχετε αλλεργία ή έναν συγκεκριμένο διατροφικό στόχο. Ωστόσο, για κάποιον με ορθορεξία, μπορεί να συμβαίνει «καταναγκαστικά, συνεχώς, να αναλύει όλα τα συστατικά», είπε η Heise. Αυτό μπορεί να μετατραπεί σε ώρες και ώρες σχεδιασμού γευμάτων ή έρευνας για τη θρεπτική αξία κάθε συστατικού που περιλαμβάνεται στο φαγητό σας, σημείωσε.
4. Νιώθετε άγχος ή ενοχές όταν παρεκλείνετε από τους διατροφικούς σας κανόνες
«Νομίζω ότι το όριο έρχεται όταν αρχίζετε να νιώθετε ότι σκέφτεστε την υγιεινή διατροφή συνεχώς», είπε η Heise. «Αν νιώθετε ότι έχετε άγχος … είστε νευρικοί για το να φάτε κάτι … και το νιώθετε αυτό πιο συχνά παρά σπάνια, τότε αυτό μπορεί να είναι ένα σημάδι ότι ίσως το σκέφτεστε υπερβολικά», είπε.
Το ίδιο ισχύει αν νιώθετε ενοχές μετά την παραβίαση κάποιου από τους διατροφικούς σας κανόνες, πρόσθεσε η Heise. Η Auguste πρόσθεσε ότι αν οι σκέψεις σας για το φαγητό επηρεάζουν με οποιονδήποτε τρόπο την ψυχική σας υγεία, θα πρέπει να σκεφτείτε να μιλήσετε σε κάποιον. Η Auguste είπε επίσης ότι αν επηρεάζει τη σωματική σας υγεία, αυτό αποτελεί σαφώς «κόκκινη σημαία».
GLP-1 και απώλεια βάρους: Η διατροφή που κάνει τη θεραπεία πιο αποτελεσματική και ασφαλή
Τι να κάνετε αν σας ακούγονται οικείες αυτές οι συμπεριφορές
Με υποστήριξη από έναν διαιτολόγο ή έναν ειδικό ψυχικής υγείας, μπορείτε να διαπιστώσετε αν η υγιεινή διατροφή σας είναι απλώς αυτό — ή κάτι περισσότερο. «Είναι πραγματικά σημαντικό να μιλήσετε με κάποιον όπως ένας διαιτολόγος που ειδικεύεται στις διατροφικές διαταραχές, ένας θεραπευτής που ειδικεύεται σε αυτό, που μπορεί να σας βοηθήσει να καταλάβετε αν αυτό αποτελεί πρόβλημα για εσάς», είπε η Auguste.
Οι διαιτολόγοι, σημείωσε η Auguste, μπορούν να σας βοηθήσουν να βεβαιωθείτε ότι βρίσκεστε στον σωστό δρόμο με τη διατροφή σας, είτε έχετε συγκεκριμένες ανησυχίες είτε όχι. «Μπορείτε σίγουρα να αναρρώσετε από την ορθορεξία αν έχετε τη σωστή υποστήριξη», είπε η Heise, «οπότε, μόλις νιώσετε αυτά τα συναισθήματα, αντιμετωπίστε το όσο το δυνατόν νωρίτερα ώστε να μην μετατραπεί σε κάτι που θα κυριαρχεί στη ζωή σας».
Η υγιεινή διατροφή δεν σημαίνει τελειότητα
Η υγιεινή διατροφή είναι ένα δια βίου ταξίδι και όχι ένα αυστηρό σύνολο κανόνων. Οι διατροφικές σας ανάγκες διαφέρουν από εκείνες των άλλων ανθρώπων, επομένως οι ειδικοί λένε να μην βασίζεστε υπερβολικά στις τάσεις των μέσων κοινωνικής δικτύωσης ή στις δημοφιλείς δίαιτες. Αντί να εστιάζετε στο αν ένα τρόφιμο είναι «καθαρό», επικεντρωθείτε στην ισορροπία. «Λαμβάνετε μια ποικιλία διαφορετικών τροφίμων; Λαμβάνετε μια ποικιλία διαφορετικών θρεπτικών συστατικών; Επειδή εκεί βρίσκεται η πραγματική διατροφή», είπε η Beth Heise.
Απώλεια βάρους: Τι είναι η «δίαιτα του γραφείου» που εφαρμόζει καρδιολόγος για να χάσει εύκολα κιλά
Η Beth Auguste, διαιτολόγος στη Philadelphia, προειδοποιεί ενάντια στη σκέψη του τύπου «όλα ή τίποτα». «Δεν είναι βιώσιμο να είστε στο 100% όλη την ώρα», είπε. Προτείνει να στοχεύετε στο «συνήθως» υγιεινά και όχι στο «πάντα» υγιεινά, επειδή οι αυστηροί κανόνες μπορούν να οδηγήσουν σε ενοχές και φόβο αποτυχίας. «Η διατροφή και η υγιεινή διατροφή γενικά είναι απλώς ένα δια βίου ταξίδι», πρόσθεσε η Heise. Μερικές λιγότερο υγιεινές επιλογές δεν θα καθορίσουν τη συνολική σας υγεία — αυτό που έχει σημασία είναι η ισορροπία με την πάροδο του χρόνου.
Πηγές: HuffPost, PubMed, PMC, ScienceDirect, SN Link