Τα μάτια είναι ο «καθρέπτης για τον εγκέφαλο», καθώς όλο και περισσότερα στοιχεία δείχνουν ότι μπορεί να εκδηλώνονται εκεί κάποια από τα πρώιμα σημάδια της γνωστικής έκπτωσης. Δύο μεγάλες πληθυσμιακές μελέτες από το Ηνωμένο Βασίλειο και την Αυστραλία διαπίστωσαν ότι απλές εξετάσεις όρασης μπορεί να προβλέπουν την άνοια έως και 12 χρόνια πριν τη διάγνωση.
Εξετάσεις όρασης μπορεί να αποκαλύψουν τον κίνδυνο για άνοια, 12 χρόνια πριν εμφανιστούν τα κλασικά συμπτώματα
Η βρετανική μελέτη, που δημοσιεύθηκε το 2024, συνέδεσε την πιο αργή οπτική επεξεργασία με αυξημένο κίνδυνο άνοιας, ενώ η αυστραλιανή μελέτη διαπίστωσε ότι η επιδείνωση της οπτικής οξύτητας προέβλεπε τη γνωστική έκπτωση.
«Η μείωση της όρασης μπορεί να οφείλεται σε ένα ευρύ φάσμα παραγόντων, ορισμένοι από τους οποίους είναι αντιμετωπίσιμοι», δήλωσε η νευροεπιστήμονας Nikki-Anne Wilson από το Neuroscience Research Australia, σύμφωνα με το Science Alert. «Αυτό που δείχνει τώρα η έρευνα είναι ότι ο εντοπισμός αυτών των αλλαγών σε πρώιμο στάδιο και η αντιμετώπισή τους μπορεί να βοηθήσει στη μείωση του κινδύνου εμφάνισης άνοιας».
Το 2024, η Επιτροπή του Lancet πρόσθεσε την απώλεια όρασης στη μεγαλύτερη ηλικία ως παράγοντα κινδύνου για άνοια, εκτιμώντας ότι ευθύνεται για έως και το 2,2% των περιπτώσεων.
Πώς σχετίζεται η οπτική αντίληψη με την άνοια;
Οι αλλαγές στην οπτική αντίληψη μπορεί να e;inai ένα από τα πιο πρώιμα σημάδια άνοιας, επηρεάζοντας τον τρόπο με τον οποίο ο εγκέφαλος ερμηνεύει αυτό που βλέπουν τα μάτια.
Σε άρθρο του 2025 με τίτλο Visual Function in Alzheimer’s Disease: Current Understanding and Potential Mechanisms Behind Visual Impairment, οι ερευνητές αναφέρουν ότι η νόσος Αλτσχάιμερ επηρεάζει την όραση από τον αμφιβληστροειδή έως τον εγκέφαλο, διαταράσσοντας την οξύτητα, την αντίθεση, την αντίληψη των χρωμάτων, τις κινήσεις των ματιών και την οπτική αντίληψη. Αυτές οι αλλαγές συμβαδίζουν με τη γνωστική έκπτωση και μπορεί να προσφέρουν χαμηλού κόστους βιοδείκτες.
Οι ερευνητές μελετούν επίσης τον αμφιβληστροειδή ως έναν απλό, μη επεμβατικό τρόπο ανίχνευσης πρώιμων εγκεφαλικών αλλαγών που σχετίζονται με τη νόσο Αλτσχάιμερ και άλλες μορφές άνοιας.
- Η οπτική επεξεργασία επιβραδύνεται χρόνια πριν από τη διάγνωση άνοιας.
- Άτομα με ήπια γνωστική διαταραχή εμφανίζουν ήδη μετρήσιμες δυσκολίες στην όραση.
- Η νόσος Αλτσχάιμερ μπορεί να επηρεάσει την αντίθεση, την αντίληψη των χρωμάτων, την ανίχνευση κίνησης και την αντίληψη βάθους.
- Η διαταραχή της όρασης συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο γνωστικής έκπτωσης.
Η απώλεια όρασης και ακοής μπορεί να σχετίζονται με αυξημένο κίνδυνο για άνοια, σύμφωνα με μελέτες
Η απώλεια ακοής και όρασης δεν σημαίνει ότι ένας ηλικιωμένος θα αναπτύξει άνοια όπως και δήποτε. Αυτές οι αλλαγές μπορεί να οφείλονται σε πολλά υποκείμενα προβλήματα υγείας, γεγονός που καθιστά τις αισθητηριακές εξετάσεις ατελή εργαλεία όταν χρησιμοποιούνται από μόνες τους.
Σε πληθυσμιακό επίπεδο, ωστόσο, οι νέες έρευνες δείχνουν ότι η αντιμετώπιση αυτών των προβλημάτων μπορεί να συμβάλει στη μείωση του κινδύνου άνοιας. Μελέτες έχουν δείξει ότι τα ακουστικά βαρηκοΐας μπορεί να μειώνουν την πιθανότητα εμφάνισης άνοιας, και οι ερευνητές εκτιμούν ότι η αντιμετώπιση των προβλημάτων όρασης θα μπορούσε να προσφέρει παρόμοια οφέλη.
Στην αυστραλιανή μελέτη του 2024, οι επιστήμονες παρακολούθησαν 2.281 συμμετέχοντες και διαπίστωσαν ότι η επιδείνωση της οπτικής οξύτητας προέβλεπε σημαντικά χαμηλότερες επιδόσεις στην επίλυση προβλημάτων, τη μνήμη και την προσοχή. Οι ερευνητές διαπίστωσαν επίσης ότι η κοινωνική συμμετοχή εξηγούσε εν μέρει αυτή τη σχέση.
Άνοια: Επιστήμονες βρήκαν ποια δραστηριότητα στο σπίτι μειώνει κατά 67% τις πιθανότητες
«Δείχνουμε για πρώτη φορά ότι η σχέση μεταξύ της μείωσης της όρασης και της συνολικής γνωστικής επίδοσης μπορεί να εξηγείται εν μέρει από τη μειωμένη κοινωνική επαφή», δήλωσε η Nikki-Anne Wilson. «Τα άτομα με χειρότερη όραση μπορεί να αποφεύγουν κοινωνικές εκδηλώσεις λόγω άγχους και αυτό μπορεί επίσης να επηρεάζει τη γνωστική τους επίδοση».
Οι οφθαλμολογικές εξετάσεις μπορεί να βοηθήσουν στην έγκαιρη διάγνωση της άνοιας
Σε βρετανική μελέτη, πάνω από 8.000 συμμετέχοντες ολοκλήρωσαν μια απλή δοκιμασία οπτικής επεξεργασίας, πατώντας ένα κουμπί όταν εμφανιζόταν ένα τρίγωνο στην οθόνη. Όσοι είχαν πιο αργή οπτική επεξεργασία είχαν σημαντικά περισσότερες πιθανότητες να εμφανίσουν άνοια με την πάροδο του χρόνου.
Αν και η δοκιμασία δεν μπορούσε να προβλέψει με ακρίβεια την άνοια σε κάθε άτομο, οι ερευνητές ανέφεραν ότι θα μπορούσε να «ενσωματωθεί στη διαδικασία ελέγχου για τον κίνδυνο άνοιας και την έγκαιρη διάγνωση μαζί με άλλες γνωστικές δοκιμασίες». Πρόσφατη μελέτη εκτίμησε ότι μία στις πέντε περιπτώσεις άνοιας σε ηλικιωμένους συνδέεται με συχνά προβλήματα όρασης.
Αναιμία στους άνω των 60: Πότε συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο για άνοια κατά 66%
Η Επιτροπή του Lancet συνιστά πλέον να γίνουν οι εξετάσεις και η θεραπεία της όρασης ευρέως προσβάσιμες. «Υπάρχει μια σαφής ευκαιρία για πρόληψη της άνοιας μέσω της αντιμετώπισης της απώλειας όρασης», ανέφεραν οι ειδικοί.
Πηγές: ScienceAlert, Lancet, Nature, PMC, PMC, Frontiers, PMC