Η Google θέλει να περιορίσει την εξάπλωση επικίνδυνων ασθενειών μέσω της απελευθέρωσης εκατομμυρίων στείρων κουνουπιών στις ΗΠΑ, με τη μέθοδο να ανοίγει νέα συζήτηση για τα όρια της ανθρώπινης παρέμβασης στη φύση.
ECDC: Εξάπλωση στην Ελλάδα κουνουπιού-φορέα της ιαπωνικής εγκεφαλίτιδας
Γιατί η Google θέλει να απελευθερώσει εκατομμύρια κουνούπια
Ένα νέο πρόγραμμα της Google φιλοδοξεί να αντιμετωπίσει ένα από τα πιο επικίνδυνα είδη κουνουπιών στον κόσμο χρησιμοποιώντας μια ασυνήθιστη στρατηγική: Τοποθετώντας περισσότερα κουνούπια.
Μέσω του ερευνητικού προγράμματος Debug, εκατομμύρια στείρα αρσενικά κουνούπια αναμένεται να απελευθερωθούν σε Florida και California, με στόχο τη δραστική μείωση πληθυσμών που ευθύνονται για τη μετάδοση σοβαρών ασθενειών όπως ο δάγκειος πυρετός, ο κίτρινος πυρετός και ο ιός Zika.
Η ιδέα μοιάζει παράδοξη. Αντί να εξοντωθούν τα κουνούπια, οι επιστήμονες σχεδιάζουν να προσθέσουν ακόμη περισσότερα στο περιβάλλον.
Το πρόγραμμα Debug της Google προβλέπει την απελευθέρωση περίπου 16 εκατομμυρίων κουνουπιών στη Florida και άλλων 16 εκατομμυρίων στην California. Το σχέδιο μάλιστα προβλέπεται να επαναληφθεί και την επόμενη χρονιά.
Ωστόσο, η επιτυχία του εγχειρήματος βασίζεται στο γεγονός ότι τα κουνούπια που θα απελευθερωθούν δεν είναι ίδια με εκείνα που αποτελούν απειλή για τη δημόσια υγεία.
ECDC: Συναγερμός για 70 εισαγόμενα κρούσματα Chikungunya σε 10 χώρες της Ευρώπης
Η στρατηγική των στείρων αρσενικών
Οι ερευνητές εκτρέφουν αρσενικά κουνούπια τα οποία φέρουν το βακτήριο Wolbachia. Η παρουσία του συγκεκριμένου βακτηρίου τα καθιστά στείρα.
Όταν ένα θηλυκό κουνούπι ζευγαρώσει με ένα τέτοιο αρσενικό, τα αυγά που παράγει δεν εκκολάπτονται. Έτσι, κάθε νέα γενιά γίνεται μικρότερη από την προηγούμενη.
Παράλληλα, οι επιστήμονες τονίζουν ότι τα αρσενικά κουνούπια δεν τσιμπούν ανθρώπους, γεγονός που σημαίνει ότι η απελευθέρωσή τους δεν αναμένεται να αυξήσει την όχληση για τους κατοίκους.
Ο ειδικός στη συμπεριφορά των κουνουπιών Robert Hancock εξηγεί ότι το σχέδιο βασίζεται σε ένα κρίσιμο χαρακτηριστικό των εντόμων.
«Τα κουνούπια, όπως και πολλά άλλα έντομα, ζευγαρώνουν μόνο μία φορά στη ζωή τους. Αυτό είναι το κλειδί για να λειτουργήσει όλο το εγχείρημα».
Πώς μπορεί να μειωθεί δραστικά ο πληθυσμός
Σύμφωνα με τους ειδικούς, ένα μόνο θηλυκό κουνούπι μπορεί να γεννήσει περισσότερα από 100 αυγά.
Αν επιλέξει ένα από τα στείρα αρσενικά που έχουν απελευθερωθεί, τότε:
- Τα αυγά δεν θα εκκολαφθούν.
- Περισσότερα από 100 νέα κουνούπια δεν θα γεννηθούν.
- Το ίδιο θηλυκό δεν θα ζευγαρώσει ξανά.
- Η αναπαραγωγική του συμβολή σταματά οριστικά.
Με δεδομένο ότι κάθε απελευθέρωση αφορά περίπου 16 εκατομμύρια αρσενικά κουνούπια, οι επιστήμονες εκτιμούν ότι ο αριθμός των κουνουπιών που δεν θα γεννηθούν μπορεί να είναι τεράστιος.
Το φυτό που διώχνει τα κουνούπια, μυρίζει υπέροχα και ομορφαίνει το μπαλκόνι σας
Τα τεχνικά και γραφειοκρατικά εμπόδια
Παρά τη θεωρητική αποτελεσματικότητα της μεθόδου, η εφαρμογή της δεν είναι απλή.
Ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα είναι ο ακριβής διαχωρισμός αρσενικών και θηλυκών κουνουπιών. Για τον λόγο αυτό, το Debug αναπτύσσει συστήματα που συνδυάζουν αισθητήρες, αλγορίθμους και καινοτόμες μηχανολογικές λύσεις, ώστε να αναγνωρίζουν με μεγάλη ταχύτητα το φύλο κάθε εντόμου.
Παράλληλα, απαιτείται και η έγκριση των αμερικανικών αρχών. Η Google έχει ήδη καταθέσει αίτηση αδειοδότησης στην Υπηρεσία Προστασίας Περιβάλλοντος των ΗΠΑ (EPA), ωστόσο η τελική απόφαση δεν έχει ακόμη ανακοινωθεί.
Ο πραγματικός στόχος είναι το Aedes aegypti
Το πρόγραμμα δεν στοχεύει όλα τα είδη κουνουπιών.
Στο επίκεντρο βρίσκεται το Aedes aegypti, ένα χωροκατακτητικό είδος αφρικανικής προέλευσης που έχει εξαπλωθεί σε πολλές περιοχές του πλανήτη.
Το συγκεκριμένο κουνούπι θεωρείται ιδιαίτερα επικίνδυνο, καθώς μεταδίδει:
- Δάγκειο πυρετό
- Κίτρινο πυρετό
- Ιό Zika
- Chikungunya
Η τελευταία ασθένεια προκαλεί έντονους πόνους στις αρθρώσεις, οι οποίοι σε ορισμένες περιπτώσεις μπορούν να διαρκέσουν για μήνες ή ακόμη και χρόνια.
Σύμφωνα με στοιχεία του Debug, περίπου το 40% του παγκόσμιου πληθυσμού ζει σε περιοχές όπου υπάρχει κίνδυνος μετάδοσης ασθενειών από το Aedes aegypti.
Γιατί επελέγη η Florida
Η Florida αποτελεί μία από τις περιοχές των ΗΠΑ όπου το συγκεκριμένο είδος έχει εγκατασταθεί εδώ και δεκαετίες.
Ο Matthew DeGennaro από το Florida International University επισημαίνει ότι στην περιοχή παρατηρούνται ήδη φαινόμενα ανθεκτικότητας στα εντομοκτόνα.
Πρόκειται για μια διαδικασία αντίστοιχη με εκείνη που οδηγεί στην ανάπτυξη ανθεκτικών βακτηρίων όταν τα αντιβιοτικά χρησιμοποιούνται υπερβολικά ή χωρίς επαρκή έλεγχο.
Η ανθεκτικότητα αυτή δυσκολεύει ολοένα και περισσότερο τις παραδοσιακές μεθόδους καταπολέμησης των κουνουπιών.
Υπάρχουν περιβαλλοντικοί κίνδυνοι;
Ο Nathan Burkett-Cadena από το University of Florida χαρακτηρίζει στη DW το Aedes aegypti «ένα πολύ κακό κουνούπι».
Όπως εξηγεί, το συγκεκριμένο είδος δεν είναι γηγενές στη Florida. Ως αποτέλεσμα, δεν υπάρχουν ζώα που να εξαρτώνται αποκλειστικά από αυτό για την τροφή τους.
«Αν η Google άρχιζε να στοχεύει γηγενή είδη κουνουπιών, τότε θα ανησυχούσα για αλυσιδωτές περιβαλλοντικές συνέπειες».
Για τους υποστηρικτές του προγράμματος, το γεγονός ότι πρόκειται για εισβολικό είδος μειώνει σημαντικά τις πιθανότητες σοβαρής οικολογικής διαταραχής.
Κουνούπια: 7 συμβουλές που θα σώσουν από τα ενοχλητικά τσιμπήματα
Η εμπειρία από άλλες χώρες
Η χρήση του βακτηρίου Wolbachia δεν αποτελεί αποκλειστικότητα της Google.
Το World Mosquito Program, που λειτουργεί υπό την αιγίδα του Monash University της Αυστραλίας, εφαρμόζει αντίστοιχες πρακτικές σε 15 χώρες της Ασίας, της Ωκεανίας και της αμερικανικής ηπείρου.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που έχει συλλέξει ο οργανισμός, το Wolbachia μεταφέρεται από γενιά σε γενιά κουνουπιών, περιορίζοντας μακροπρόθεσμα τους πληθυσμούς που μεταδίδουν ασθένειες.
Οι υπεύθυνοι του προγράμματος αναφέρουν επίσης ότι «σε περιοχές όπου υπάρχουν υψηλά επίπεδα Wolbachia, δεν έχουμε παρατηρήσει ξεσπάσματα δάγκειου πυρετού».
Ηθικό δίλημμα ή αναγκαία παρέμβαση;
Το σχέδιο έχει αναζωπυρώσει μια παλιά συζήτηση σχετικά με το κατά πόσο οι άνθρωποι δικαιούνται να παρεμβαίνουν τόσο ενεργά στη φύση.
Οι επιστήμονες που συμμετέχουν στην έρευνα θεωρούν ότι η απάντηση είναι θετική, ειδικά όταν διακυβεύεται η ανθρώπινη υγεία.
«Αγαπώ τα κουνούπια», δηλώνει ο Burkett-Cadena. «Τα περισσότερα είδη δεν προκαλούν καμία απολύτως βλάβη στους ανθρώπους και στην πραγματικότητα είναι όμορφοι οργανισμοί. Ωστόσο, σε πολλά μέρη του κόσμου η ανθρώπινη ζωή απειλείται πραγματικά από χωροκατακτητικά είδη κουνουπιών και όσοι έχουν την ευθύνη προστασίας της ανθρώπινης ζωής πρέπει να αναλάβουν δράση».
Στο ίδιο μήκος κύματος κινείται και ο βιολόγος Matthew DeGennaro.
Οι κυριότερες ασθένειες που εντοπίζονται στην Ελλάδα και σχετίζονται με τα κουνούπια
«Το θέμα είναι ότι το Aedes aegypti είναι ένα είδος που εμείς οι ίδιοι συμβάλαμε να εξαπλωθεί. Μας έχει ακολουθήσει σε όλο τον κόσμο. Είναι σαν τις κατσαρίδες ή τους αρουραίους στον κόσμο των κουνουπιών. Αν το κλίμα είναι κατάλληλο και υπάρχουν άνθρωποι, θα βρείτε Aedes aegypti. Επομένως, έχουμε υποχρέωση να τα ελέγξουμε».