Η ταινία Hamnet φωτίζει τη λοίμωξη που, σύμφωνα με την ιστορία, κόστισε τη ζωή στον 11χρονο γιο του William Shakespeare. Πόσο επικίνδυνη θεωρείται σήμερα αυτή η ασθένεια και τι γνωρίζει πλέον η επιστήμη;
Πανώλη: Πώς μεταδίδεται η νόσος και πώς μπορεί να αναχαιτιστεί
Hamnet: Η λοίμωξη που παρουσιάζεται στην ταινία
Η νέα ταινία Hamnet (2025), σε σκηνοθεσία Chloé Zhao και βασισμένη στο ομώνυμο μυθιστόρημα της Maggie O’Farrell, παρουσιάζει με συγκινητικό τρόπο το πένθος της οικογένειας του William Shakespeare μετά τον θάνατο του γιου του, του Hamnet Shakespeare, σε ηλικία 11 ετών. Στο φιλμ, η απώλεια του παιδιού δεν είναι μόνο προσωπικό τραύμα αλλά και «ιστορικό» συμβάν στο πλαίσιο μιας εκτεταμένης λοίμωξης που αναφέρεται ως πανώλη, μια νόσος που στη σύγχρονη ιατρική είναι γνωστή και περιγράφεται διεξοδικά στις ιατρικές πηγές.
Στο Hamnet, το υπόβαθρο της ιστορίας είναι η επιδημία της πανούκλας που σάρωνε την Αγγλία τον 16ο αιώνα και θεωρείται πως έχει στοιχειώσει την οικογένεια. Η πανώλη εκείνης της εποχής σκότωσε εκατομμύρια ανθρώπους λόγω έλλειψης γνώσης για τη μετάδοση και τη θεραπεία των λοιμώξεων. Στην ταινία, η ασθένεια λειτουργεί ως σκηνικό αλλά και ως κινητήριος μοχλός για το δράμα της οικογένειας που χάνει το παιδί της, ενώ ο Shakespeare φαίνεται να καταφεύγει στη συγγραφή του Άμλετ για να εκφράσει τον πόνο του.
Να σημειωθεί εδώ ότι δεν είναι επίσημα καταγεγραμμένο ότι η λοίμωξη αυτή στέρησε τη ζωή του Hamnet, όμως, είναι ένα από τα σενάρια και αυτό που προτάσσει η ταινία.
Τι είναι η πανώλη και πώς προκαλείται
Η πανώλη ή πανούκλα, σύμφωνα με τη Mayo Clinic είναι μια σοβαρή λοιμώδης νόσος που προκαλείται από το βακτήριο Yersinia pestis. Σήμερα τα δεδομένα δείχνουν ότι μπορεί να προσβάλλει τον άνθρωπο με διαφορετικούς τρόπους. Συχνότερα η λοίμωξη ξεκινά όταν το βακτήριο εισέρχεται στο σώμα μέσω βουβωνικών λεμφαδένων, προκαλώντας την βουβωνική πανώλη. Άλλες μορφές περιλαμβάνουν τη σηψαιμική και την πνευμονική πανώλη, με την τελευταία να προκαλεί σοβαρή λοίμωξη στους πνεύμονες και να μεταδίδεται και από άνθρωπο σε άνθρωπο.
Στην πνευμονική μορφή, τα συμπτώματα είναι υψηλός πυρετός, βήχας με αιμόπτυση, δύσπνοια και γρήγορη επιδείνωση. Χωρίς θεραπεία, η ασθένεια μπορεί να εξελιχθεί γρήγορα και να είναι θανατηφόρα εντός λίγων ημερών.
Συμπτώματα που συνοδεύουν την πανώλη
Τα σημεία και συμπτώματα διαφέρουν ανάλογα με τον τύπο της λοίμωξης. Στη βουβωνική πανώλη εμφανίζονται υψηλός πυρετός, ρίγη και πρησμένοι, ευαίσθητοι λεμφαδένες (βουβωνικά αιμαγγειώματα). Στη σηψαιμική μορφή μπορεί να εμφανιστούν πολύ υψηλός πυρετός, ναυτία και αιμορραγικές εκδηλώσεις, ενώ στην πνευμονική μορφή η ασθένεια προσβάλλει τους πνεύμονες με συμπτώματα βήχα, αιμόπτυσης και δύσπνοιας, συχνά χειρότερα από τις άλλες μορφές.
Η πανώλη σήμερα – Εξακολουθεί να υπάρχει;
Παρά την εικόνα που μεταφέρει η ταινία, η πανώλη δεν έχει εξαλειφθεί και συνεχίζει να διαγιγνώσκεται σε ανθρώπους, αν και πολύ πιο σπάνια και με πολύ καλύτερη αντιμετώπιση από ό,τι στο παρελθόν. Σύμφωνα με τη Cleveland Clinic, η νόσος εξακολουθεί να βρίσκεται σε περιοχές της Αφρικής, της Αμερικής και της Ασίας και κάθε χρόνο καταγράφονται μερικές χιλιάδες περιστατικά παγκοσμίως.
Είναι σημαντικό ότι η πρόγνωση της νόσου σήμερα είναι πολύ καλύτερη, χάρη στη χρήση αντιβιοτικών. Με έγκαιρη διάγνωση και θεραπεία, πολλοί άνθρωποι επιβιώνουν, ειδικά στις βουβωνικές περιπτώσεις. Ωστόσο, χωρίς θεραπεία η πανώλη μπορεί ακόμη να εξελιχθεί γρήγορα σε σοβαρή ή θανατηφόρο λοίμωξη, ιδιαίτερα στις πνευμονικές μορφές, όπου η καθυστέρηση στη θεραπεία αυξάνει πολύ τον κίνδυνο θανάτου.
Σύγχρονες επιδημιολογικές μελέτες, όπως αυτή από το National Institute of Allergy and Infectious Diseases (NIAID), δείχνουν ότι, ακόμη και στον 21ο αιώνα, η πανώλη παραμένει μια δημόσια υγειονομική πρόκληση σε ορισμένες χώρες, και η παρακολούθηση μέσω συστημάτων υγείας είναι κρίσιμη. Η ικανότητα αντιμετώπισης της νόσου έχει αυξηθεί σημαντικά, αλλά η ανάγκη για ταχεία ιατρική παρέμβαση είναι πάντα παρούσα.
Φυματίωση: Ο κορυφαίος λοιμογόνος «δολοφόνος» στον κόσμο
Σε αντίθεση με το δραματικό πλαίσιο του Hamnet, όπου η πανώλη είναι αποκλειστικά θανατηφόρα και καταστρεπτική, η σύγχρονη ιατρική τεχνολογία έχει περιορίσει σημαντικά τη δυνατότητα της νόσου να είναι μαζικά καταστροφική. Η πανώλη εξακολουθεί να υπάρχει και μπορεί να επηρεάσει ανθρώπους, αλλά δεν αποτελεί σήμερα πιθανή αιτία πανδημίας όπως ήταν στους παλιούς αιώνες. Η δυνατότητα πρόληψης, έγκαιρης διάγνωσης και αντιβιοτικών θεραπειών μειώνει δραστικά τον βαθμό απειλής που είχε η πάθηση την εποχή του Shakespeare.