Ένας Αμερικανός και δύο Γερμανοί έλαβαν το Νόμπελ Ιατρικής 2026 για το έργο τους στην Οπτογενετική. Οι τρεις επιστήμονες έθεσαν τα θεμέλια «μιας νέας εποχής στη νευροεπιστήμη».
Με το Νόμπελ Ιατρικής και Φυσιολογίας 2026 τιμώνται ο Αμερικανός Καρλ Ντάισεροθ και οι Γερμανοί Πέτερ Χέγκεμαν και Γκέοργκ Νάγκελ για το έργο τους στην Οπτογενετική, ανακοίνωσε το Ινστιτούτο Καρολίνσκα της Στοκχόλμης.
Με το φετινό βραβείο τιμάται η τριάδα των επιστημόνων «για τις ανακαλύψεις τους σχετικά με τα φωτοενεργοποιούμενα ιοντικά κανάλια και την οπτογενετική, μία μέθοδο που επιτρέπει να δειχθεί ο τρόπος με τον οποίο τα νευρικά κύτταρα διαμορφώνουν τις αναμνήσεις, τα συναισθήματα και τις συμπεριφορές στο εσωτερικό του εγκεφάλου», ανακοίνωσε η Επιτροπή του Νόμπελ.
Η Συνέλευση Νόμπελ του Ινστιτούτου Καρολίνσκα ανακοίνωσε ότι οι τρεις επιστήμονες έθεσαν τα θεμέλια «μιας νέας εποχής στη νευροεπιστήμη», καθώς η οπτογενετική δίνει στους ερευνητές τη δυνατότητα να διερευνούν πώς τα νευρικά κύτταρα διαμορφώνουν τις αναμνήσεις, τα συναισθήματα και τις συμπεριφορές.
«Η οπτογενετική προσφέρει δυνατότητες χαρτογράφησης του εγκεφάλου με έναν τρόπο που κάποτε μπορούσαμε μόνο να ονειρευόμαστε», δήλωσε ο πρόεδρος της Επιτροπής Νόμπελ Φυσιολογίας ή Ιατρικής, Περ Σβένινγκσον. Όπως επισήμανε η Επιτροπή Νόμπελ, η μέθοδος χρησιμοποιείται πλέον σε εργαστήρια σε ολόκληρο τον κόσμο για την αποκάλυψη των μυστηρίων του εγκεφάλου.
H οπτογενετική κέρδισε το Νόμπελ Ιατρικής 2026
Η ιστορία της βραβευμένης ανακάλυψης άρχισε από την προσπάθεια να εξηγηθεί πώς ένα μονοκύτταρο φύκος μπορεί να κινείται προς μια πηγή φωτός.
Στις αρχές της δεκαετίας του 2000, ο Πέτερ Χέγκεμαν και ο Γκέοργκ Νάγκελ ανακάλυψαν τη ροδοψίνη διαύλου, μία πρωτεΐνη του φύκους με ιδιαίτερες ιδιότητες. Όταν η πρωτεΐνη φωτίζεται με μπλε φως, ανοίγει ένας δίαυλος μέσω του οποίου φορτισμένα ιόντα εισέρχονται στο κύτταρο, προκαλώντας ηλεκτρική ώση. Οι δύο επιστήμονες διαπίστωσαν ότι τα κύτταρα στα οποία εισαγόταν η συγκεκριμένη πρωτεΐνη, αποκτούσαν ευαισθησία στο φως.
Ο Καρλ Ντάισεροτ έκανε στη συνέχεια το αποφασιστικό βήμα. Εισήγαγε το γονίδιο της ροδοψίνης διαύλου σε νευρικά κύτταρα αρουραίων και, φωτίζοντάς τα με μπλε φως, κατάφερε να προκαλέσει νευρικό σήμα. Η ανακάλυψη δημοσιεύθηκε το 2005, ενώ δύο χρόνια αργότερα η τεχνική εφαρμόστηκε στον εγκέφαλο ζωντανών ποντικών.
Η μέθοδος ελέγχου των νευρικών σημάτων με τη χρήση φωτός έγινε γνωστή ως οπτογενετική και απέκτησε γρήγορα παγκόσμια επιστημονική απήχηση.
Πώς η οπτογενετική άλλαξε τη μελέτη του εγκεφάλου
Με την οπτογενετική, οι επιστήμονες μπορούν να ενεργοποιούν ή να απενεργοποιούν τη δραστηριότητα συγκεκριμένων νευρικών κυττάρων και να εξετάζουν, με πολύ μεγαλύτερη ακρίβεια, τη σχέση τους με συγκεκριμένες λειτουργίες του εγκεφάλου.
Η μέθοδος έχει επιτρέψει την αποκάλυψη νευρωνικών κυκλωμάτων που συνδέονται με συγκεκριμένες αναμνήσεις, συναισθήματα και συμπεριφορές και έχουν σημασία για την έρευνα νευρολογικών και ψυχιατρικών διαταραχών.
Στην κλινική ιατρική, η οπτογενετική βρίσκεται επίσης στο επίκεντρο ερευνητικών προσπαθειών για την αποκατάσταση της όρασης σε ανθρώπους με προβλήματα όρασης.