Η θεραπεία που σώζει ζωές στους ασθενείς με χρόνια νεφρική νόσο έχει σημαντικό περιβαλλοντικό αποτύπωμα, οδηγώντας την επιστημονική κοινότητα στην «πράσινη αιμοκάθαρση».
Η φετινή Παγκόσμια Ημέρα Νεφρού (12 Μαρτίου) αναδεικνύει τη σύνδεση της υγείας των νεφρών με τη φροντίδα του ανθρώπου και την προστασία του περιβάλλοντος. Η αιμοκάθαρση αποτελεί ζωτικής σημασίας θεραπεία για ασθενείς με νεφρική ανεπάρκεια, ωστόσο συνοδεύεται από μεγάλη κατανάλωση πόρων και παραγωγή αποβλήτων, γεγονός που στρέφει τη νεφρολογική κοινότητα προς πιο «πράσινες» λύσεις.
Νεφρά: 9 συμπτώματα που μπορεί να δείχνουν ότι έχετε πρόβλημα
Όπως επισημαίνει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η πρόεδρος της Ελληνικής Νεφρολογικής Εταιρείας Νοσηλευτών Τσούγια Παναγιώτα, μια συνεδρία αιμοκάθαρσης μπορεί να καταναλώσει εκατοντάδες λίτρα νερού, ενώ το ετήσιο αποτύπωμα άνθρακα ανά ασθενή φτάνει τους 4 έως 10 τόνους CO2, ανάλογα με τη μέθοδο θεραπείας.
Παρότι η διαδικασία είναι απολύτως αναγκαία για την επιβίωση των ασθενών, η επιστημονική κοινότητα στρέφεται όλο και περισσότερο σε πρακτικές βιώσιμης υγείας μέσα από την έννοια της «πράσινης νεφρολογίας».
Οι βασικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις της αιμοκάθαρσης
Η λειτουργία των μονάδων αιμοκάθαρσης επηρεάζει το περιβάλλον με πολλούς τρόπους, κυρίως λόγω της μεγάλης κατανάλωσης πόρων και της παραγωγής αποβλήτων.
- Υψηλή κατανάλωση νερού: Για την παραγωγή του διαλύματος αιμοκάθαρσης απαιτούνται περίπου 300–500 λίτρα νερού ανά συνεδρία, μεγάλο μέρος των οποίων απορρίπτεται.
- Ενεργειακό αποτύπωμα: Τα μηχανήματα αιμοκάθαρσης, τα συστήματα επεξεργασίας νερού και ο κλιματισμός των μονάδων καταναλώνουν σημαντική ηλεκτρική ενέργεια.
- Παραγωγή ιατρικών αποβλήτων: Πλαστικοί σωλήνες, φίλτρα και σακούλες δημιουργούν μεγάλες ποσότητες απορριμμάτων που απαιτούν ειδική διαχείριση.
- Συχνές μετακινήσεις ασθενών: Οι περισσότεροι ασθενείς μετακινούνται προς τις μονάδες τρεις φορές την εβδομάδα, γεγονός που αυξάνει τις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα.
«Πράσινη» αιμοκάθαρση: Στρατηγικές για λιγότερο περιβαλλοντικό αντίκτυπο
Η σύγχρονη νεφρολογία αναζητά τρόπους ώστε η θεραπεία να γίνει πιο φιλική προς το περιβάλλον, χωρίς να επηρεάζεται η ποιότητα φροντίδας των ασθενών.
Μεταξύ των βασικών στρατηγικών είναι:
- Διαχείριση αποβλήτων: Διαλογή απορριμμάτων και ανακύκλωση υλικών όπως πλαστικά και χαρτί, όπου αυτό είναι ασφαλές.
- Μείωση κατανάλωσης νερού: Χρήση νέων τεχνολογιών επεξεργασίας νερού που επιτρέπουν την επαναχρησιμοποίηση μέρους του.
- Ενεργειακή αναβάθμιση μονάδων: Αξιοποίηση συστημάτων ανάκτησης θερμότητας και Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας.
- Κατ’ οίκον θεραπείες: Η περιτοναϊκή κάθαρση και η αιμοκάθαρση στο σπίτι εμφανίζουν έως και 41-59% χαμηλότερες εκπομπές.
- Οικολογική προμήθεια υλικών: Επιλογή προμηθευτών με οικολογικές πρακτικές και χρήση συμπυκνωμένων διαλυμάτων που μειώνουν τις πλαστικές συσκευασίες.
Η χρόνια νεφρική νόσος: Μια «σιωπηλή» απειλή
Η χρόνια νεφρική νόσος εξελίσσεται συχνά χωρίς εμφανή συμπτώματα. Όπως υπογραμμίζει η κ. Τσούγια, όταν εμφανιστούν τα πρώτα σημάδια, έχει ήδη χαθεί περίπου το 80% της λειτουργίας των νεφρών.
Συχνά η διάγνωση γίνεται τυχαία σε εξετάσεις ρουτίνας ή όταν εμφανιστούν προβλήματα όπως υπέρταση, οίδημα, ναυτία ή διαταραχές στην ούρηση.
Σε παγκόσμιο επίπεδο, περίπου το 10% του πληθυσμού πάσχει από χρόνια νεφρική νόσο, ενώ πάνω από 2 εκατομμύρια άνθρωποι υποβάλλονται σε θεραπεία υποκατάστασης της νεφρικής λειτουργίας ή έχουν υποβληθεί σε μεταμόσχευση.
Στην Ελλάδα:
- 11.769 ασθενείς υποβάλλονται σε αιμοκάθαρση
- 613 ασθενείς σε περιτοναϊκή κάθαρση
- 2.884 άτομα έχουν υποβληθεί σε μεταμόσχευση νεφρού
Ο καθοριστικός ρόλος των νοσηλευτών νεφρολογίας
Οι νοσηλευτές νεφρολογίας βρίσκονται στην πρώτη γραμμή τόσο της φροντίδας των ασθενών όσο και της εφαρμογής βιώσιμων πρακτικών στις μονάδες αιμοκάθαρσης.
Μεταξύ των αρμοδιοτήτων τους είναι η σωστή διαχείριση αποβλήτων, η εφαρμογή πρωτοκόλλων εξοικονόμησης νερού και ενέργειας, καθώς και η προώθηση πρακτικών ανακύκλωσης και επαναχρησιμοποίησης υλικών.
Παράλληλα, εκπαιδεύουν τους ασθενείς σε πιο φιλικές προς το περιβάλλον πρακτικές, ιδιαίτερα όταν πρόκειται για κατ’ οίκον θεραπείες.
Ο ρόλος των νεφρών στον οργανισμό
Οι νεφροί είναι ζωτικά όργανα σε σχήμα φασολιού που βρίσκονται κάτω από τα πλευρά, στην πλάτη. Λειτουργούν σαν «κέντρο καθαρισμού» του οργανισμού.
Ρυθμίζουν την αρτηριακή πίεση, διατηρούν την ισορροπία ηλεκτρολυτών και παράγουν σημαντικές ορμόνες, όπως η ερυθροποιητίνη, η ρενίνη και η καλσιτριόλη.
Επιπλέον ενεργοποιούν τη βιταμίνη D, συμβάλλοντας στην απορρόφηση του ασβεστίου και στη διατήρηση υγιών οστών.
Πώς να προστατεύσετε την υγεία των νεφρών σας
Η πρόληψη είναι καθοριστική για τη διατήρηση της καλής νεφρικής λειτουργίας. Το εθνικό πρόγραμμα πρόληψης «Προλαμβάνω» παρέχει δωρεάν εξετάσεις σε πολίτες ηλικίας 30-70 ετών που έχουν ιστορικό αρτηριακής υπέρτασης ή σακχαρώδους διαβήτη.
Οι βασικές εξετάσεις περιλαμβάνουν:
- Κρεατινίνη αίματος και ούρων
- eGFR (ρυθμός σπειραματικής διήθησης)
- UACR (αναλογία λευκωματίνης/κρεατινίνης ούρων)
Για την προστασία των νεφρών συνιστώνται επίσης:
Νεφρά: 8 τροφές που μπορούν να τα «καθαρίσουν» και να τα διατηρήσουν υγιή
- Διατήρηση καλής φυσικής κατάστασης και άσκηση
- Υγιεινή διατροφή
- Έλεγχος σακχάρου και αρτηριακής πίεσης
- Επαρκής ενυδάτωση
- Αποφυγή καπνίσματος
- Προσοχή στη χρήση μη συνταγογραφούμενων φαρμάκων, όπως αντιφλεγμονώδη και παυσίπονα
- Τακτικός έλεγχος της νεφρικής λειτουργίας