3.847 ύποπτα κρούσματα και 423 θάνατοι αναφέρθηκαν στον ΠΟΥ την περίοδο 2019-2025. Στο επίκεντρο η υπόθεση θανάτου εργαζόμενης σε εργαστήριο στη Σιβηρία.
Η πανώλη εξακολουθεί να καταγράφεται σε ορισμένες περιοχές του κόσμου, κυρίως σε πληθυσμούς τρωκτικών, και ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας υπογραμμίζει τη σημασία της συνεχούς επιτήρησης και της άμεσης αντιμετώπισης των κρουσμάτων.
Η πρόσφατη υπόθεση θανάτου εργαζόμενης σε ερευνητικό εργαστήριο στη Σιβηρία επανέφερε στο προσκήνιο μια ασθένεια που συνδέεται κυρίως με τον Μεσαίωνα, αλλά δεν έχει εξαλειφθεί.
Πανώλη: Σε επιφυλακή η Ευρώπη μετά τον θάνατο εργαζόμενης σε εργαστήριο στη Ρωσία
Η πανώλη δεν έχει εξαφανιστεί
Η πανώλη είναι βακτηριακή λοίμωξη που προκαλείται από το Yersinia pestis και απαντάται κυρίως σε άγριους πληθυσμούς μικρών θηλαστικών. Οι ψύλλοι που παρασιτούν σε μολυσμένα ζώα αποτελούν βασικό κρίκο στη μετάδοση της νόσου, η οποία μπορεί υπό συγκεκριμένες συνθήκες να περάσει και στον άνθρωπο.
Σύμφωνα με τα στοιχεία του ΠΟΥ, την περίοδο 2019-2025 συνολικά 10 χώρες ανέφεραν ύποπτα ανθρώπινα κρούσματα πανώλης. Σε έξι από αυτές επιβεβαιώθηκαν κρούσματα. Συνολικά αναφέρθηκαν στον Οργανισμό 3.847 ύποπτα κρούσματα και 423 θάνατοι, με την αναφερόμενη θνητότητα να ανέρχεται περίπου στο 11%.
Τα περισσότερα περιστατικά καταγράφηκαν στη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό και στη Μαδαγασκάρη, όπου η πανώλη εξακολουθεί να είναι ενδημική σε ορισμένες περιοχές.
Οι τρεις βασικές μορφές της νόσου
- Βουβωνική πανώλη, η οποία επηρεάζει κυρίως τους λεμφαδένες και αποτελεί την πιο συχνή μορφή.
- Σηψαιμική πανώλη, όταν το βακτήριο εισέρχεται και πολλαπλασιάζεται στην κυκλοφορία του αίματος.
- Πνευμονική πανώλη, η οποία προσβάλλει τους πνεύμονες και θεωρείται η πιο σοβαρή μορφή από πλευράς κινδύνου μετάδοσης από άνθρωπο σε άνθρωπο.
Η πνευμονική πανώλη μπορεί να προκύψει είτε ως αρχική λοίμωξη είτε όταν η νόσος έχει ξεκινήσει με άλλη μορφή και στη συνέχεια έχει επεκταθεί στους πνεύμονες.
Τα συμπτώματα μπορεί να περιλαμβάνουν πυρετό, δύσπνοια, πόνο στο στήθος και βήχα, ο οποίος σε ορισμένες περιπτώσεις συνοδεύεται από αιμόπτυση.
Πώς μεταδίδεται
Η συνηθέστερη οδός μετάδοσης στον άνθρωπο είναι το τσίμπημα μολυσμένου ψύλλου. Η μόλυνση μπορεί επίσης να προκύψει μετά από άμεση επαφή με μολυσμένο ζώο ή ιστούς του.
Η πνευμονική μορφή παρουσιάζει μια επιπλέον ιδιαιτερότητα, καθώς μπορεί να μεταδοθεί από άνθρωπο σε άνθρωπο μέσω αναπνευστικών σταγονιδίων. Ωστόσο, η μετάδοση προϋποθέτει συνήθως στενή επαφή με άτομο που έχει ενεργή πνευμονική λοίμωξη. Αυτό διαφοροποιεί την πανώλη από λοιμώξεις που μεταδίδονται εύκολα και σε μεγάλη κλίμακα μέσω του αέρα.
Γιατί ο ΠΟΥ επιμένει στην επιτήρηση
Παρά την αποτελεσματικότητα των σύγχρονων θεραπειών, ο ΠΟΥ θεωρεί απαραίτητη τη συστηματική παρακολούθηση των ζωικών πληθυσμών.
Η επιτήρηση των τρωκτικών και άλλων ζώων μπορεί να συμβάλει στον έγκαιρο εντοπισμό της κυκλοφορίας του βακτηρίου πριν εμφανιστούν περισσότερα ανθρώπινα περιστατικά.
Παράλληλα, η γρήγορη διάγνωση και η άμεση εφαρμογή μέτρων δημόσιας υγείας μπορούν να περιορίσουν την εξάπλωση μιας επιδημικής έξαρσης.
Τι σημαίνει η υπόθεση στη Σιβηρία
Το ενδιαφέρον γύρω από την πανώλη αναζωπυρώθηκε μετά την είδηση για τον θάνατο εργαζόμενης σε ερευνητικό εργαστήριο στη Σιβηρία, όπου μελετώνται παθογόνοι μικροοργανισμοί.
Ο ΠΟΥ ζήτησε περισσότερες πληροφορίες από τις ρωσικές αρχές για το περιστατικό. Μέχρι στιγμής, ωστόσο, δεν έχει αποσαφηνιστεί ότι ο θάνατος προκλήθηκε από πνευμονική πανώλη.
Οι ρωσικές αρχές έχουν αναφέρει ότι τα άτομα που ήρθαν σε επαφή με την εργαζόμενη εξετάστηκαν και δεν διαπιστώθηκε λοίμωξη από πνευμονική πανώλη.
Ως εκ τούτου, τα μέχρι τώρα διαθέσιμα στοιχεία δεν τεκμηριώνουν ευρύτερη εξάπλωση της νόσου. Η υπόθεση παραμένει υπό διερεύνηση.
Γιατί η πανώλη εξακολουθεί να μελετάται στα εργαστήρια
Η εργαστηριακή έρευνα για την πανώλη εξακολουθεί να θεωρείται σημαντική για τη δημόσια υγεία.
Οι επιστήμονες μελετούν το βακτήριο προκειμένου να βελτιώσουν τις διαγνωστικές μεθόδους και τις θεραπείες, να παρακολουθούν πιθανές αλλαγές στην ευαισθησία του στα αντιβιοτικά και να ενισχύουν την ετοιμότητα απέναντι σε πιθανές εξάρσεις.
Η ύπαρξη του βακτηρίου σε εργαστηριακό περιβάλλον απαιτεί αυστηρά πρωτόκολλα βιοασφάλειας, καθώς πρόκειται για παθογόνο που μπορεί να προκαλέσει σοβαρή νόσο.
Οι ειδικοί επισημαίνουν, ωστόσο, ότι η εργαστηριακή έρευνα αποτελεί σημαντικό μέρος της προετοιμασίας των συστημάτων υγείας για την αντιμετώπιση σπάνιων αλλά δυνητικά σοβαρών λοιμώξεων.
Αντιμετωπίζεται με αντιβιοτικά
Η έγκαιρη διάγνωση αποτελεί κρίσιμο παράγοντα για την έκβαση της νόσου. Η πανώλη μπορεί να αντιμετωπιστεί με αντιβιοτικά, ενώ η θεραπεία πρέπει να ξεκινά το συντομότερο δυνατό όταν υπάρχει ισχυρή υποψία λοίμωξης.
Ιδιαίτερα στην πνευμονική πανώλη, η καθυστέρηση στη θεραπεία μπορεί να οδηγήσει γρήγορα σε σοβαρή επιδείνωση. Για τον λόγο αυτό, η έγκαιρη αναγνώριση των συμπτωμάτων, η άμεση εργαστηριακή διερεύνηση και η κατάλληλη θεραπεία έχουν καθοριστική σημασία.
Σε άτομα που έχουν εκτεθεί σε επιβεβαιωμένο περιστατικό μπορεί, ανάλογα με την περίπτωση, να χορηγηθεί προληπτική αντιβιοτική αγωγή.
Ο «Μαύρος Θάνατος» και η σημερινή πραγματικότητα
Η πανώλη έχει συνδεθεί ιστορικά με τον «Μαύρο Θάνατο», την πανδημία του 14ου αιώνα που προκάλεσε τεράστιες απώλειες πληθυσμού στην Ευρώπη.
Η σημερινή πραγματικότητα, ωστόσο, είναι διαφορετική. Η ύπαρξη αποτελεσματικών αντιβιοτικών, σύγχρονων διαγνωστικών εργαλείων, συστημάτων επιτήρησης και πρωτοκόλλων ελέγχου λοιμώξεων έχει αλλάξει δραστικά την αντιμετώπιση της νόσου.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η πανώλη έχει εκλείψει. Τα ανθρώπινα περιστατικά εξακολουθούν να εμφανίζονται, κυρίως σε περιοχές όπου το βακτήριο διατηρεί φυσικούς ξενιστές.
Γι’ αυτό και ο ΠΟΥ επιμένει στη σημασία της συνεχούς επιτήρησης των ζώων, της έγκαιρης ανίχνευσης και της άμεσης αντίδρασης. Η διατήρηση αυτών των μηχανισμών αποτελεί βασικό εργαλείο για την πρόληψη μεγαλύτερων επιδημικών εξάρσεων.