Η πρώιμη άνοια δεν ξεκινά πάντα με αφηρημάδα και απώλεια μνήμης και το να μην αναγνωρίσουμε τα συμπτώματα μπορεί να καθυστερήσει τη διάγνωση και κατ’ επέκταση και τη θεραπεία. Ειδικοί προειδοποιούν ότι 2 σημάδια – που συχνά υποτιμώνται ή αποδίδονται αλλού – μπορεί να σηματοδοτούν την έναρξη της νόσου Αλτσχάιμερ πολύ πριν γίνει εμφανής η απώλεια μνήμης.
Αναστατώνεστε αυτήν την ώρα της ημέρας; Πότε μπορεί να είναι σύμπτωμα άνοιας
Πρώιμο Αλτσχάιμερ: Ποια είναι τα 2 σημάδια που μπορεί να σχετίζονται με τη νόσο
Στα αρχικά στάδια της νόσου Αλτσχάιμερ – η πιο κοινή μορφής άνοιας – τα συμπτώματα μπορεί να εκτείνονται πέρα από τα προβλήματα μνήμης. Σύμφωνα με το Εθνικό Σύστημα Υγείας του Ηνωμένου Βασιλείου NHS, τα πρώιμα προβλήματα μνήμης μπορεί να περιλαμβάνουν το να χάνει κανείς αντικείμενα, να ξεχνάει τα ονόματα τόπων ή αντικειμένων και να δυσκολεύεται να βρει τις σωστές λέξεις, καθώς και να ξεχνά πρόσφατες συζητήσεις και να επαναλαμβάνει τις ίδιες ερωτήσεις. Παράλληλα, η πρώιμη γνωστική έκπτωση μπορεί να εμφανιστεί ως κακή κρίση, αυξημένη αναποφασιστικότητα και μεγαλύτερη διστακτικότητα στο να δοκιμάσει κανείς κάτι νέο, όπως μια εμπειρία που δεν του είναι γνώριμη.
Παράγοντες κινδύνου για άνοια
Σύμφωνα με μελέτη του 2025 με τίτλο «Risk factors for Alzheimer’s disease and cognitive function across early adulthood», αρκετοί γνωστοί παράγοντες κινδύνου για τη νόσο Αλτσχάιμερ και βιοδείκτες στο αίμα είχαν ήδη συνδεθεί με διαφορές στη γνωστική απόδοση σε ενήλικες ακόμη και στην ηλικία των 20 και 30 ετών. Τα ευρήματα δείχνουν ότι οι αλλαγές που σχετίζονται με τον κίνδυνο για Αλτσχάιμερ μπορεί να ξεκινούν πολύ νωρίτερα στη ζωή απ’ ό,τι θεωρούνταν στο παρελθόν.
Άλλες πρόσφατες μελέτες δείχνουν ότι ο κίνδυνος άνοιας δεν διαμορφώνεται μόνο από την ηλικία και τη γενετική, αλλά και από την υγεία, τον τρόπο ζωής και περιβαλλοντικούς παράγοντες. Η έρευνα δείχνει ότι η αντιμετώπιση ορισμένων τροποποιήσιμων κινδύνων σε όλη τη διάρκεια της ζωής θα μπορούσε να καθυστερήσει ή να μειώσει σημαντικό αριθμό περιστατικών άνοιας.
Κύριοι παράγοντες κινδύνου άνοιας περιλαμβάνουν:
- Καρδιαγγειακή και μεταβολική υγεία – υψηλή αρτηριακή πίεση, διαβήτης, υψηλή LDL χοληστερόλη και παχυσαρκία
- Σωματική αδράνεια – χαμηλά επίπεδα τακτικής κίνησης, ιδιαίτερα από τη μέση ηλικία και μετά
- Απώλεια αισθήσεων – προβλήματα ακοής ή όρασης που δεν έχουν αντιμετωπιστεί
- Ψυχική υγεία – κατάθλιψη και χρόνιο στρες
- Κοινωνική και γνωστική απομόνωση – χαμηλό μορφωτικό επίπεδο, περιορισμένες κοινωνικές επαφές, ψηφιακός αποκλεισμός
- Περιβαλλοντική έκθεση – μακροχρόνια ατμοσφαιρική ρύπανση
- Μη τροποποιήσιμοι παράγοντες – μεγαλύτερη ηλικία και γενετικός κίνδυνος, όπως το APOE-ε4
Συμπτώματα που μπορεί να εμφανιστούν στο πρώιμο Αλτσχάιμερ, πέρα από τα προβλήματα στη μνήμη
Υπάρχουν επίσης συχνά σημάδια αλλαγών στη διάθεση, τα οποία μπορεί να περιλαμβάνουν αυξημένο άγχος και περιόδους σύγχυσης. «Τα συμπτώματα της νόσου Αλτσχάιμερ εξελίσσονται αργά σε διάστημα αρκετών ετών», αναφέρει το NHS, σύμφωνα με το Surrey Live. Όταν το Αλτσχάιμερ εξελιχθεί, μεγαλύτερο μέρος του εγκεφάλου επηρεάζεται από τη μη φυσιολογική συσσώρευση πρωτεϊνών, και αρχίζουν να εμφανίζονται περισσότερα συμπτώματα.
Μπορεί να υπάρξουν προβλήματα προσανατολισμού, όπως το να μην γνωρίζει κανείς τι ώρα είναι και να περιπλανιέται επειδή νιώθει χαμένος. Μπορεί επίσης να παρουσιαστούν διαταραχές ύπνου, οπτικές και ακουστικές ψευδαισθήσεις και παραληρητικές ιδέες που προκαλούν διαστρεβλωμένες πεποιθήσεις. Επιπλέον αλλαγές στη διάθεση μπορεί να είναι εμφανείς και να εκδηλώνονται ως κατάθλιψη, απογοήτευση και ανησυχία. «Σε αυτό το στάδιο, ένα άτομο με νόσο Αλτσχάιμερ συνήθως χρειάζεται υποστήριξη για να ανταπεξέλθει στην καθημερινή ζωή», πρόσθεσε το NHS.
Τι μπορεί να γίνει για για να αντιμετωπιστεί;
Όσο νωρίτερα εντοπιστούν τα συμπτώματα, τόσο πιο γρήγορα μπορεί να αναζητηθεί υποστήριξη, η οποία μπορεί να περιλαμβάνει φαρμακευτική αγωγή. Τα φάρμακα μπορούν να μειώσουν προσωρινά τα συμπτώματα, βοηθώντας κάποιον να ζήσει με την πάθηση πιο άνετα για ένα διάστημα. Το NHS ανέφερε: «Η δονεπεζίλη, η γαλανταμίνη και η ριβαστιγμίνη μπορεί να συνταγογραφηθούν σε άτομα με νόσο Αλτσχάιμερ αρχικού έως μεσαίου σταδίου». Τα φάρμακα αυτά δρουν αυξάνοντας τα επίπεδα της ακετυλοχολίνης στον εγκέφαλο, ώστε να βοηθούν τα νευρικά κύτταρα να επικοινωνούν μεταξύ τους.
Άνοια: Ποιο hobby μειώνει κατά 39% τις πιθανότητες να τη νόσο
Μείωση του κινδύνου για τη νόσο Αλτσχάιμερ
Η βελτίωση της υγείας της καρδιάς μπορεί να συμβάλει στη μείωση του κινδύνου εμφάνισης της νόσου Αλτσχάιμερ, κάτι που σημαίνει:
- Διακοπή καπνίσματος
- Περιορισμός της κατανάλωσης αλκοόλ
- Υγιεινή και ισορροπημένη διατροφή
- Άσκηση για 150 λεπτά την εβδομάδα
- Έλεγχος της αρτηριακής πίεσης
Πηγές: Surrey Live, The Lancet, JAMA Network Open, Nature, PMC, MDPI, University of Oxford, The Lancet