Πώς μεταδίδεται η λοίμωξη από πνευμονιόκοκκο. Ποιες είναι οι ομάδες υψηλού κινδύνου. Συμπτώματα και τρόπου αντιμετώπισης.
Η γνωστή δημοσιογράφος Σία Κοσιώνη νοσηλεύεται σε Μονάδα Εντατικής Θεραπείας έπειτα από διάγνωση πνευμονίας που προκλήθηκε από πνευμονιόκοκκο. Η κατάσταση της υγείας της χαρακτηρίζεται σταθερή και δεν προκαλεί ανησυχία.
Τι είναι ο πνευμονιόκοκκος
Ο πνευμονιόκοκκος είναι μικρόβιο που αποικίζει συχνά το ανώτερο αναπνευστικό των ανθρώπων. Δεν νοσούν δηλαδή όλοι όσοι έχουν το μικρόβιο αλλά αυτοί που είναι ευάλωτοι σε αυτό λόγω της ηλικίας τους ή άλλων νοσημάτων.
Πώς μεταδίδεται ο πνευμονιόκοκκος
Η μετάδοση του μικροβίου από άνθρωπο σε άνθρωπο γίνεται με σταγονίδια που παράγονται κατά τον βήχα, το φτάρνισµα και την κοντινή επαφή, είτε από νοσούντες είτε από υγιή άτομα που είναι φορείς. Η λοίμωξη μπορεί να παρατηρηθεί καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους, αλλά είναι πιο συχνή το χειμώνα και στην αρχή της άνοιξης.
Πριν την εφαρμογή του αντι-πνευμονιοκοκκικού εμβολιασμού, ο πνευμονιόκοκκος αποτελούσε το συχνότερο αίτιο μικροβιακής πνευμονίας. Ωστόσο η λοίμωξη από πνευμονιόκοκκο μπορεί να εκδηλωθεί και ως ωτίτιδα, ιγμορίτιδα, μηνιγγίτιδα και βακτηριαιμία. Προσβάλει συνηθέστερα μικρά παιδιά, ηλικιωμένους και άτομα με υποκείμενα νοσήματα, χωρίς όμως να αποκλείεται η προσβολή νέων και υγιών ατόμων. Η έναρξη της νόσου είναι συχνά αιφνίδια, ειδικά σε ασθενείς που δεν διαθέτουν λειτουργικό σπλήνα και συνοδεύεται με υψηλή θνητότητα, ιδιαίτερα στις παραπάνω ομάδες κινδύνου.
Τα συμπτώματα της νόσου
Τα συμπτώματα της πνευμονιοκοκκικής νόσου εξαρτώνται από το σημείο του σώματος που έχουν μολύνει τα βακτήρια. Η λοίμωξη μπορεί να είναι σχετικά ήπια, όταν προσβάλλει μόνο τη μύτη ή τα αυτιά. Ωστόσο, εάν τα βακτήρια φτάσουν σε άλλα μέρη του σώματος, όπως το αίμα, ο εγκέφαλος ή η καρδιά, τα συμπτώματα μπορεί να καταστούν σοβαρά και απειλητικά για τη ζωή.
Τα συμπτώματα της ήπιας νόσου περιλαμβάνουν:
- Πόνο στα αυτιά
- Πονοκέφαλο
- Ρινική συμφόρηση
- Βήχα
- Πυρετό
- Απώλεια της όρεξης
Τα συμπτώματα της σοβαρότερης νόσου μπορεί να περιλαμβάνουν:
- Σύγχυση
- Θωρακικό άλγος
- Δυσκολία στην αναπνοή
- Ευαισθησία στο φως
- Έντονο πόνο ή δυσφορία
- Εξάνθημα που δεν εξαφανίζεται όταν πιέζεται
- Ωχρό, κυανό, γκρι ή με ερυθρές κηλίδες δέρμα, χείλη ή γλώσσα
- Μελάγχρωση του δέρματος γύρω από τα νύχια ή τα μάτια.
Εάν δεν χορηγηθεί η κατάλληλη θεραπεία, οι σοβαρές λοιμώξεις μπορεί να αποβούν απειλητικές για τη ζωή.
Ποιος κινδυνεύει από την πνευμονιοκοκκική νόσο
Οποιοσδήποτε μπορεί να αναπτύξει λοίμωξη από πνευμονιοκοκκική νόσο σε οποιαδήποτε ηλικία. Ωστόσο, τα άτομα που διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο λοίμωξης και σοβαρής νόσου είναι τα παιδιά ηλικίας κάτω των πέντε ετών, οι ηλικιωμένοι (που μολύνονται συχνά από τα εγγόνια τους) και τα ανοσοκατασταλμένα άτομα.
Ποιες είναι οι πιθανές επιπλοκές
Οι επιπλοκές της πνευμονιοκοκκικής νόσου μπορεί να είναι σοβαρές και εξαρτώνται από το σημείο της λοίμωξης. Περιλαμβάνουν:
- Μηνιγγίτιδα
- Σηψαιμία
- Πνευμονία
- Οστεομυελίτιδα
- Σηπτική αρθρίτιδα
Σε σπάνιες περιπτώσεις, ιδίως στα παιδιά, η μηνιγγίτιδα και η σηψαιμία μπορεί να οδηγήσουν σε μόνιμες αναπηρίες, όπως κώφωση ή εγκεφαλική βλάβη, ενώ σε εξαιρετικά σοβαρές περιπτώσεις μπορεί να απαιτηθεί ακρωτηριασμός. Χωρίς έγκαιρη θεραπεία, οι σοβαρές λοιμώξεις μπορεί να αποβούν θανατηφόρες. Η πνευμονιοκοκκική πνευμονία αποτελεί συχνή αιτία θανάτου στους ηλικιωμένους.
Πώς μπορεί να προληφθεί η πνευμονιοκοκκική νόσος;
Ο εμβολιασμός είναι ένα από τα πιο αποτελεσματικά μέσα πρόληψης της λοίμωξης από την πνευμονιοκοκκική νόσο. Τα εμβόλια κατά του πνευμονιόκοκκου αποτελούν μέρος του προγράμματος παιδικού εμβολιασμού των περισσοτέρων κρατών μελών της ΕΕ/του ΕΟΧ.Η τήρηση των κανόνων υγιεινής και η αποφυγή της επαφής με άτομα που εμφανίζουν συμπτώματα αδιαθεσίας μπορούν επίσης να συμβάλλουν στην προστασία από πνευμονιοκοκκική λοίμωξη. Άνθρωποι με πνευμονιόκοκκο στη μύτη και τον φάρυγγα αλλά χωρίς συμπτώματα μπορούν να μεταδώσουν τα βακτήρια, γεγονός που καθιστά δύσκολη την αποφυγή της λοίμωξης.
Υπάρχουν διαθέσιμοι δύο τύποι εμβολίου έναντι του πνευμονιόκοκκου
Το 13-δύναμο συζευγμένο με πρωτεΐνη εμβόλιο (PCV13)
Το συζευγμένο πνευμονιοκοκκικό εμβόλιο χορηγείται στα βρέφη από την ηλικία των δύο μηνών και απαιτούνται τρεις ή τέσσερεις επαναληπτικές δόσεις ανάλογα με την ηλικία έναρξης του εμβολιασμού. Στους ενήλικες απαιτείται μόνο μια δόση. Ο εμβολιασμός προκαλεί μακροχρόνια ανοσία έναντι των 13 πιο επιθετικών οροτύπων του πνευμονιόκοκκου.
Σύμφωνα με το Εθνικό Πρόγραμμα εμβολιασμών, το εμβόλιο πρέπει να χορηγείται σε βρέφη, παιδιά και ενήλικες άνω των 65 ετών, καθώς και σε άτομα κάθε ηλικιακής ομάδας που παρουσιάζουν υποκείμενες καταστάσεις οι οποίες τα προδιαθέτουν για εμφάνιση διεισδυτικής πνευμονιοκοκκικής νόσου (ασθενείς με χρόνια αναπνευστικά νοσήματα, κακοήθειες κλπ.).
Το 23-δύναμο πολυσακχαριδικό εμβόλιο (PPSV-23)
Χορηγείται μόνο στους ενήλικες και ενδείκνυται σε όλα τα άτομα άνω των 65 ετών. Συστήνεται εμβολιασμός ατόμων κάτω των 65 ετών όταν συνυπάρχουν νοσήματα του αναπνευστικού (βρογχικό άσθμα, ΧΑΠ, εμφύσημα), σακχαρώδη διαβήτης, καρδιαγγειακά νοσήματα, ανοσοκαταστολή, λειτουργική ή ανατομική ασπληνία, HIV λοίμωξη, κίρρωση, χρόνια νεφρική ανεπάρκεια, νεφρωσικό σύνδρομο, διαφυγή εγκεφαλονωτιαίου, όταν οι ασθενείς φέρουν κοχλιακά εμφυτεύματα ή διαμένουν σε ιδρύματα μακράς φροντίδας.
Σε άτομα ηλικίας 19-64 ετών συνιστάται επανεμβολιασμός, άπαξ και 5 χρόνια μετά τον αρχικό εμβολιασμό. Σε άτομα >65 ετών, επανεμβολιασμός συνιστάται, άπαξ, εάν είχαν εμβολιασθεί τουλάχιστον 5 χρόνια πριν και ήταν τότε <65 ετών. Δεν χρειάζεται επανεμβολιασμός σε άτομα που εμβολιάσθηκαν σε ηλικία >65 ετών. Ασθενείς που θα υποστούν προγραμματισμένη σπληνεκτομή πρέπει να εμβολιασθούν τουλάχιστον 2 εβδομάδες πριν τη χειρουργική επέμβαση.
Η έγκαιρη διάγνωση και θεραπεία είναι κρίσιμες, καθώς η πνευμονιοκοκκική νόσος μπορεί να εξελιχθεί ταχύτατα και να αποβεί απειλητική για τη ζωή.
Χρόνος χορήγησης των 2 εμβολίων
Σε ασθενείς που δεν έχουν λάβει κανένα από τα δύο εμβόλια και υπάρχει ένδειξη χορήγησής τους, αρχικά χορηγείται το συζευγμένο εμβόλιο (PCV13). Το συζευγμένο εμβόλιο (PCV13) χορηγείται μόνο μια φορά στους ενήλικες. Το πολυσακχαριδικό εμβόλιο (PPSV23) πρέπει να ακολουθεί τουλάχιστον 2 μήνες αργότερα.
Σε περίπτωση που έχει προηγηθεί το πολυσακχαριδικό εμβόλιο (PPSV23) θα πρέπει το συζευγμένο να ακολουθεί τουλάχιστον 1 χρόνο αργότερα.