Νέα έρευνα δείχνει ότι δύο παράγοντες στη γέννηση συνδέονται με χαμηλότερη νοημοσύνη στα παιδιά. Μεγάλη ανασκόπηση διαπίστωσε ότι αυτοί οι πρώιμοι παράγοντες μπορεί να επηρεάσουν τις δεξιότητες μάθησης και σκέψης και πολύ μετά από την παιδική ηλικία.
Δυσλεξία: Τα 3 σιωπηρά σημάδια στη συμπεριφορά που δεν σχετίζονται με το σχολείο
Παράγοντες στη γέννηση συνδέονται με χαμηλότερο IQ σε παιδιά, σύμφωνα με μεγάλη μελέτη
Στις Η.Π.Α., η πρόωρη γέννηση παραμένει συχνή, με 377.204 περιπτώσεις το 2024 (10,4% των γεννήσεων), σύμφωνα με το March of Dimes. Το CDC αναφέρει ότι τα μωρά που γεννιούνται πολύ νωρίς, ιδιαίτερα πριν από τις 32 εβδομάδες, αντιμετωπίζουν υψηλότερους κινδύνους θανάτου και μακροχρόνιων προβλημάτων όπως αναπτυξιακές καθυστερήσεις, εγκεφαλική παράλυση και προβλήματα όρασης ή ακοής. Παρόλο που τα ποσοστά επιβίωσης έχουν βελτιωθεί, οι μακροπρόθεσμες γνωστικές επιπτώσεις παραμένουν σημαντικές.
Πώς μπορεί να επηρεάζουν η γενετική και ο τρόπος ζωής των γονέων τη νοημοσύνη ενός παιδιού;
Σύμφωνα με μελέτη του 2025 με τίτλο Association between parental education level and intelligence quotient of children referred to the mental healthcare system: a cross-sectional study in Poland, η υψηλότερη εκπαίδευση των γονέων — ιδιαίτερα της μητέρας (18,23%) — συνδέθηκε με υψηλότερο IQ, με διαφοροποίηση ανά ηλικία και χωρίς διαφορές μεταξύ φύλων.
Άλλες έρευνες επιβεβαιώνουν το ότι η νοημοσύνη ενός παιδιού διαμορφώνεται τόσο από τη γενετική όσο και από τον τρόπο ζωής των γονέων. Τα γονίδια παίζουν μεγάλο ρόλο, εξηγώντας περίπου το 40–80% των διαφορών στη νοημοσύνη, και δρουν μέσω πολλών μικρών επιδράσεων DNA καθώς και μέσω της «γενετικής ανατροφής», όπου τα χαρακτηριστικά των γονέων διαμορφώνουν το οικογενειακό περιβάλλον. Ωστόσο, το περιβάλλον έχει επίσης ισχυρή επίδραση — ιδιαίτερα στα πρώτα χρόνια της ζωής.
Η διατροφή των παιδιών επηρεάζει τον εγκέφαλο τους – Μελέτη δείχνει ποιες τροφές δεν πρέπει να τρώνε
Βασικά σημεία:
- Η γενετική παίζει μεγαλύτερο ρόλο με την πάροδο του χρόνου: η επιρροή αυξάνεται από την παιδική ηλικία έως την ενηλικίωση
- Η εκπαίδευση των γονέων ενισχύει το IQ: ιδιαίτερα η εκπαίδευση της μητέρας
- Η υποστηρικτική ανατροφή βοηθά: η πρώιμη συναισθηματική υποστήριξη προβλέπει υψηλότερη νοημοσύνη αργότερα
- Το περιβάλλον μπορεί να ανταγωνιστεί τη γενετική: η σταθερότητα της οικογένειας και οι συμπεριφορές επηρεάζουν έντονα τα αποτελέσματα
Συνολικά, η νοημοσύνη δεν είναι σταθερή — αναπτύσσεται μέσω μιας συνεχούς αλληλεπίδρασης μεταξύ κληρονομικών χαρακτηριστικών και εμπειριών ζωής.
Η πρόωρη γέννηση και το χαμηλό βάρος γέννησης επηρεάζουν τη μακροπρόθεσμη νοημοσύνη και ανάπτυξη των παιδιών
Τα πιο πρόσφατα ευρήματα προέρχονται από μια μεγάλη ανασκόπηση που πραγματοποιήθηκε από ερευνητές στο Nuffield Department of Primary Care Health Sciences του University of Oxford. Η ομάδα εξέτασε τι έχουν δείξει προηγούμενες μελέτες σχετικά με το πώς η πρόωρη γέννηση ή το χαμηλό βάρος γέννησης επηρεάζουν τη γνωστική ικανότητα και τα εκπαιδευτικά αποτελέσματα καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής.
Οι ερευνητές ανέλυσαν δεκάδες υπάρχουσες συστηματικές ανασκοπήσεις, βασιζόμενοι σε στοιχεία από εκατοντάδες παλαιότερες μελέτες. Αυτές οι ανασκοπήσεις διερεύνησαν τη σχέση μεταξύ πρώιμης γέννησης ή χαμηλού βάρους γέννησης και αποτελεσμάτων όπως οι βαθμολογίες νοημοσύνης, η σχολική επίδοση και η ανάγκη για επιπλέον εκπαιδευτική υποστήριξη.
Αναζητήθηκαν μεγάλες ακαδημαϊκές βάσεις δεδομένων για σχετικές μελέτες που δημοσιεύθηκαν έως τον Απρίλιο του 2025, ενώ δύο ανεξάρτητοι αξιολογητές εξέτασαν την ποιότητα των μελετών και επανέλυσαν τα δεδομένα για να διασφαλίσουν τη συνέπεια.
Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι κατά μέσο όρο, τα άτομα που γεννήθηκαν πρόωρα ή με χαμηλό βάρος είχαν χαμηλότερες επιδόσεις σε τεστ νοημοσύνης και χειρότερη ακαδημαϊκή απόδοση σε σύγκριση με εκείνα που γεννήθηκαν τελειόμηνα και με υγιές βάρος.
Οι διαφορές παρατηρήθηκαν σε πολλούς τομείς, όπως η ανάγνωση, τα μαθηματικά και η ορθογραφία, ενώ τα άτομα αυτά ήταν πιο πιθανό να χρειαστούν ειδική εκπαιδευτική υποστήριξη.
Συνολικά, η διαφορά στο IQ αντιστοιχούσε περίπου σε 10 μονάδες.
Τα κενά στη γνωστική ικανότητα και τη μάθηση ήταν πιο εμφανή στην παιδική ηλικία. Αν και οι διαφορές τείνουν να μειώνονται κατά την εφηβεία, δεν εξαφανίζονται πλήρως και παραμένουν εμφανείς και στην ενήλικη ζωή.
Υπήρχαν επίσης περιορισμένα στοιχεία που δείχνουν ότι τα άτομα που γεννήθηκαν πρόωρα ή με χαμηλό βάρος ήταν λιγότερο πιθανό να ολοκληρώσουν το σχολείο και ότι η εκπαίδευσή τους μπορεί να συνεπάγεται υψηλότερο κόστος λόγω της ανάγκης για πρόσθετη υποστήριξη.
Οι ερευνητές κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι η πρόωρη γέννηση ή το πολύ μικρό βάρος κατά τη γέννηση μπορεί να έχουν μακροχρόνιες επιπτώσεις στη μάθηση και στα εκπαιδευτικά αποτελέσματα σε όλη τη διάρκεια της ζωής.
Ιώσεις σε παιδιά: 5 tips που προτείνει ειδικός για να τις ξεπεράσουν αμέσως
Τόνισαν τη σημασία της έγκαιρης αναγνώρισης των παιδιών υψηλού κινδύνου, καθώς και της μακροχρόνιας ιατρικής και εκπαιδευτικής υποστήριξης, ώστε να βελτιωθούν τα αποτελέσματα καθώς αυτά τα άτομα μεγαλώνουν.
Πηγές: Newsweek, JAMA, EBSCO, PMC, Nature, PMC, MDPI, ScienceDirect, Arxiv, eLife, Nature