Το γεγονός ότι είναι υποχρεωτικό για τα παιδιά να πάνε σχολείο, παρά την εμφανή συναισθηματική δυσφορία τους, μπορεί να τα ωθήσει σε εξουθένωση, με μακροχρόνιες συνέπειες για την ψυχική τους, προειδοποιούν ειδικοί. Coach γονέων υποστηρίζει ότι το να αγνοείται από τους γονείς η άρνηση ενός παιδιού να πάει σχολείο ενέχει τον κίνδυνο να κανονικοποιηθεί το άγχος και η εξάντληση ως «κακή συμπεριφορά», αντί να αναγνωριστούν ως σοβαρά προειδοποιητικά σημάδια. Τι προτείνει;
«Η κόρη μου δεν πάει τουαλέτα στο σχολείο»: Ειδικοί απαντούν αν απειλεί την υγεία του παιδιού
Γιατί κάποιοι ειδικοί λένε ότι η πίεση του σχολείου οδηγεί τα παιδιά σε εξουθένωση
Η εξαναγκαστική παρουσία των παιδιών στο σχολείο, παρά τη σαφή δυσφορία τους, μπορεί να οδηγεί σε περιπτώσεις «σοβαρής εξουθένωσης» με πιθανές μακροπρόθεσμες επιπτώσεις στην ψυχική υγεία, σύμφωνα με τη Βρετανίδα coach γονέων Abi Clarke, 34 ετών. Υποστηρίζει ότι ακόμη και παιδιά στο δημοτικό, ηλικίας μόλις πέντε ετών, θα πρέπει να μπορούν να παίρνουν «ημέρες ψυχικής υγείας» και ότι οι γονείς χρειάζεται να λαμβάνουν σοβαρά υπόψη την επιθυμία ενός παιδιού να μην παρακολουθήσει μαθήματα.
Τα σημάδια εξουθένωσης στα παιδιά, όπως λέει, μπορεί να περιλαμβάνουν:
- υπερβολική συμμόρφωση,
- απάθεια,
- απώλεια ενδιαφέροντος για χόμπι,
- καθυστέρηση της ώρας ύπνου,
- παράλειψη πρωινού και
- συχνά ξεσπάσματα θυμού.
«Ως κοινωνία, κάνουμε στα παιδιά πράγματα που δεν θα κάναμε ποτέ στον καλύτερό μας φίλο ή στη γιαγιά μας, αλλά επειδή είναι παιδιά και μικρότερα από εμάς, πρέπει να το αντέχουν και θεωρείται ΟΚ να τα αναγκάζουμε να κάνουν πράγματα, όπως το να πάνε σχολείο. Όμως, παραμένουν άνθρωποι με σκέψεις και συναισθήματα. Αν ένα παιδί ήταν τόσο αναστατωμένο που δεν ήθελε να επιστρέψει στο σπίτι από το σχολείο, θα υπήρχαν σοβαρές ανησυχίες για την ασφάλειά του. Αλλά αν είναι τόσο αναστατωμένο που δεν θέλει να πάει σχολείο, αυτό θεωρείται απλώς ‘κακή συμπεριφορά’», λέει η Clarke.
Σημάδια εξουθένωσης και άγχους στα παιδιά
Σύμφωνα με μελέτη του 2025 με τίτλο «Mental health and burnout levels of early childhood education pedagogical teams in Chile», η συναισθηματική εξάντληση και η αποπροσωποποίηση συνδέθηκαν με υψηλότερα επίπεδα στρες, άγχους και καταθλιπτικών συμπτωμάτων, παρότι τα συνολικά επίπεδα δυσφορίας ήταν γενικά χαμηλά. Η μελέτη διαπίστωσε ότι το άγχος εξηγούσε εν μέρει τη σχέση μεταξύ εξουθένωσης και κατάθλιψης, ενώ τα υψηλότερα αισθήματα προσωπικής επίτευξης συνδέονταν με καλύτερη ψυχική υγεία.
Άλλες πρόσφατες έρευνες δείχνουν ότι το άγχος και η εξουθένωση στα παιδιά συχνά συνυπάρχουν και μπορεί να εμφανιστούν στη συμπεριφορά, στα συναισθήματα και στη συμμετοχή στο σχολείο. Παιδιά με υψηλά επίπεδα άγχους και στρες είναι πιο πιθανό να βιώσουν συναισθηματική εξάντληση, έλλειψη ενδιαφέροντος για τη μάθηση και υπερφόρτωση από τις σχολικές απαιτήσεις – βασικά σημάδια ακαδημαϊκής εξουθένωσης. Μελέτες διαπίστωσαν ότι το άγχος συνδέεται θετικά με συμπτώματα εξουθένωσης και ότι τα παιδιά με χαμηλότερη αυτοπεποίθηση και λιγότερους μηχανισμούς αντιμετώπισης τείνουν να εμφανίζουν μεγαλύτερη κόπωση, αποστασιοποίηση και μειωμένο κίνητρο στις σχολικές εργασίες.
Σχολικοί λεκέδες: Πώς να τους αφαιρέσετε εύκολα από τα ρούχα με αυτό το κόλπο
Κοινά σημάδια περιλαμβάνουν:
- Συναισθηματική εξάντληση – εξάντληση ή κόπωση από το σχολείο και τις δραστηριότητες
- Αποστασιοποίηση ή απώλεια ενδιαφέροντος για σχολικές δραστηριότητες
- Μειωμένο κίνητρο και αίσθημα υπερφόρτωσης
- Κυνισμό ή αρνητική στάση απέναντι στο σχολείο
Η ειδικός συμβουλεύει: Δεν χρειάζεται να πηγαίνουν τα παιδιά στο σχολείο όταν νιώθουν αδιαθεσία
Η Ms Clarke προειδοποιεί ότι το να πιέζουν οι γονείς τα παιδιά να πηγαίνουν σχολείο όταν είναι άρρωστα ή αντιμετωπίζουν ψυχικές δυσκολίες μπορεί να βλάψει την υγεία τους και να τους διδάξει ότι το να νιώθουν καλά δεν έχει σημασία. Πιστεύει ότι οι γονείς πρέπει να εμπιστεύονται τα παιδιά όταν πραγματικά χρειάζονται μια ημέρα ξεκούρασης και να το επιτρέπουν χωρίς συνέπειες.
«Πολλά παιδιά βιώνουν εξουθένωση και κλείνονται στον εαυτό τους», είπε. «Συμμορφώνονται υπερβολικά επειδή φοβούνται την επίπληξη και ζουν σε κατάσταση μάχης ή φυγής. Αν τους δώσουμε ημέρες ψυχικής υγείας, μπορούμε να τους βοηθήσουμε. Κάποια παιδιά μπορεί να μη χρειαστούν ποτέ κάτι τέτοιο, αλλά θα βοηθήσει κάποια άλλα με αποφυγή του σχολείου που βασίζεται στα συναισθήματα».
Γιατί το να είναι αριστούχοι μπορεί να κάνει περισσότερο κακό παρά καλό
Η Ms Clarke υποστηρίζει επίσης ότι τα βραβεία και τα αριστεία θα πρέπει να καταργηθούν, καθώς ενθαρρύνουν τα παιδιά να αγνοούν τις σωματικές και ψυχικές τους ανάγκες. Περιγράφει το σύστημα ως τιμωρητικό και όχι υποστηρικτικό. «Λέω στους γονείς ότι είναι εντάξει αν το παιδί τους χρειάζεται ένα διάλειμμα από το σχολείο», είπε.
«Πολλά σχολεία δίνουν αυτά τα βραβεία για 100% παρουσία – αλλά τι γίνεται αν έχουν ένα ραντεβού στο νοσοκομείο ή είναι άρρωστα ή κουρασμένα; Μπορεί να είναι πολύ επιβλαβές. Εγώ ήμουν παιδί που μεγάλωσε ακούγοντας ότι έπρεπε να πηγαίνει σχολείο ό,τι κι αν γίνει και τώρα δεν ξέρω τι σημαίνει να ξεκουράζομαι. Νομίζω ότι οι γονείς μπορούν να καταλάβουν πότε το παιδί τους δυσκολεύεται – και ένας εγκέφαλος σε στρες δεν μπορεί να μάθει αποτελεσματικά. Τα βραβεία παρουσίας θα πρέπει να καταργηθούν και τα παιδιά να μπορούν να παίρνουν ημέρες ψυχικής υγείας».
Νευροδιαφορετικότητα, πίεση και μια πιο ήπια προσέγγιση
Η coach γονέων διαχειρίζεται μια υπηρεσία καθοδήγησης γονέων και είναι πρώην δασκάλα δημοτικού. Λέει ότι το σημερινό σύστημα δεν επιτρέπει σε όλα τα παιδιά να ευημερήσουν. Τονίζει ιδιαίτερα τα νευροδιαφορετικά παιδιά, συμπεριλαμβανομένης της οκτάχρονης κόρης της Emily, που έχει δυσλεξία και ADHD, σημειώνοντας ότι μια ολόκληρη ημέρα «masking» μπορεί να τα αφήσει να νιώθουν εξαντλημένα. Παρότι κατανοεί ότι τα σχολεία πρέπει να αναφέρουν τη φοίτηση, προτείνει να επιτρέπεται μία εγκεκριμένη ημέρα ψυχικής υγείας ανά τρίμηνο, ώστε τα παιδιά να μην τιμωρούνται.
Απορρίπτει επίσης τους φόβους ότι αυτό θα υπονόμευε την ανθεκτικότητα. «Γενικά τα παιδιά θέλουν να τα πηγαίνουν καλά στο σχολείο και όλοι θέλουμε τα παιδιά μας να είναι χαρούμενα στο τέλος της ημέρας», είπε, προσθέτοντας ότι η ανθεκτικότητα μπορεί να καλλιεργηθεί «με μια πιο ήπια προσέγγιση». Η συζήτηση έχει ενταθεί μετά την αποκάλυψη της Izzy Judd ότι ένα από τα παιδιά της έχει Παθολογική Αποφυγή Απαιτήσεων, ένα μοτίβο συμπεριφοράς που συνδέεται με ακραία αντίσταση στις καθημερινές απαιτήσεις και άγχος.
Αν και δεν αποτελεί επίσημη διάγνωση, οι ειδικοί λένε ότι αντιμετωπίζεται καλύτερα με στρατηγικές χαμηλής πίεσης και ευελιξίας. Όπως σημειώνει το National Autistic Society του Ηνωμένου Βασιλείου, «Είναι σημαντικό τα άτομα που βιώνουν επίμονη και έντονη αποφυγή απαιτήσεων να αναγνωρίζονται και να υποστηρίζονται με στρατηγικές και προσεγγίσεις προσαρμοσμένες στα ιδιαίτερα δυνατά σημεία και τις ανάγκες τους. Η έρευνα δείχνει ότι η κατανόηση και η αποδοχή της συμπεριφοράς αποφυγής απαιτήσεων είναι θεμελιώδεις για την πρόσβαση στη σωστή υποστήριξη».
Πηγές: Daily Mail, PMC, Springer Nature Link, Frontiers