Η ιδέα του ότι ένας κοντινός σας άνθρωπος είναι ψυχοπαθής ή κοινωνιοπαθής συχνά μας τρομάζει αλλά μπορούμε να τον αναγνωρίσουμε και να τον αντιμετωπίσουμε από ορισμένα μοτίβα συμπεριφοράς. Ποια είναι τα 7 σημάδια που δείχνουν ότι κάποιος είναι κοινωνιοπαθής;
Πώς θα καταλάβουμε ότι κάποιος είναι ψυχοπαθής – Ποια είναι τα χαρακτηριστικά του
Πώς να αναγνωρίσετε έναν κοινωνιοπαθή; Ποια σημάδια να προσέξετε
Οι κοινωνιοπαθείς έχουν γοητεύσει εδώ και καιρό τους σκηνοθέτες και τους συγγραφείς θρίλερ, όμως πίσω από τους μύθους υπάρχει μια πραγματική πάθηση ψυχικής υγείας που επηρεάζει εκατομμύρια παγκοσμίως. Ο όρος κοινωνιοπαθής χρησιμοποιείται συνήθως για να περιγράψει άτομα που έχουν διαγνωστεί με Αντικοινωνική Διαταραχή Προσωπικότητας (Antisocial Personality Disorder – ASPD), μια αναγνωρισμένη πάθηση που επηρεάζει περίπου το 4% έως 11% του πληθυσμού στο Ηνωμένο Βασίλειο, σύμφωνα με το Bournemouth University.
Τα άτομα με αντικοινωνικά χαρακτηριστικά προσωπικότητας μπορεί να εμφανίζουν επιθετικότητα, εχθρικότητα, παρορμητική συμπεριφορά, έλλειψη σεβασμού ή ευαισθησίας προς τους άλλους και αίσθηση ανωτερότητας, σημειώνει η Cleveland Clinic. Αν ανησυχείτε ότι ένας νέος σύντροφός σας ή ακόμη και ένα μέλος της οικογένειας εμφανίζει αυτά τα χαρακτηριστικά, ενημερωθείτε για τα επτά βασικά σημάδια που μπορεί να σας βοηθήσουν να τον αναγνωρίσετε.
Τι κάνει κάποιον κοινωνιοπαθή;
Σύμφωνα με μελέτη του 2025 με τίτλο «Why Do They Do It? The Psychology Behind Antisocial Behavior in Children and Adolescents», η αντικοινωνική συμπεριφορά συχνά ξεκινά νωρίς στη ζωή και χαρακτηρίζεται από επίμονη επιθετικότητα, παραβίαση κανόνων, παρορμητικότητα και έλλειψη τύψεων, στοιχεία που μπορεί να συνεχιστούν και στην ενήλικη ζωή. Η μελέτη εξηγεί ότι αυτές οι συμπεριφορές αναπτύσσονται μέσω ενός συνδυασμού βιολογικής ευαλωτότητας και περιβαλλοντικών επιρροών, συμπεριλαμβανομένης της οικογενειακής δυσλειτουργίας, της κοινωνικής αντιξοότητας και των πρώιμων προβλημάτων συμπεριφοράς.
Άλλες έρευνες δείχνουν ότι τα κοινωνιοπαθητικά ή αντικοινωνικά χαρακτηριστικά προκύπτουν από έναν πολύπλοκο συνδυασμό βιολογίας, εμπειριών ζωής και της αλληλεπίδρασής τους, και όχι από μία μόνο αιτία. Τα άτομα που αναπτύσσουν αυτά τα χαρακτηριστικά συχνά έχουν έναν συνδυασμό κληρονομικού γενετικού κινδύνου, πρώιμων διαφορών στη λειτουργία του εγκεφάλου και αρνητικών παιδικών περιβαλλόντων που διαμορφώνουν τον τρόπο με τον οποίο σκέφτονται, αισθάνονται και συμπεριφέρονται ως ενήλικες.
- Γενετική επίδραση: Μελέτες δείχνουν ότι οι γενετικοί παράγοντες συμβάλλουν σημαντικά στον κίνδυνο αντικοινωνικής συμπεριφοράς, με κληρονομικές διαφορές στην ιδιοσυγκρασία και στη λειτουργία του εγκεφάλου να αυξάνουν την ευαλωτότητα.
- Βιολογία του εγκεφάλου: Aνασκοπήσεις εντοπίζουν δομικές και λειτουργικές διαφορές σε περιοχές του εγκεφάλου που σχετίζονται με το συναίσθημα και την κοινωνική σκέψη, όπως ο προμετωπιαίος λοβός, οι οποίες μπορεί να συνδέονται με αντικοινωνικά χαρακτηριστικά.
- Παιδικό τραύμα και κακομεταχείριση: Η εμπειρία σωματικής, συναισθηματικής ή άλλης μορφής κακοποίησης και παραμέλησης στην παιδική ηλικία συνδέεται σταθερά με αυξημένη πιθανότητα εμφάνισης αντικοινωνικών χαρακτηριστικών αργότερα στη ζωή.
- Περιβαλλοντικό και αναπτυξιακό πλαίσιο: Η ανατροφή σε ασταθή, δυσλειτουργικά ή υψηλού στρες περιβάλλοντα αλληλεπιδρά με τη βιολογική ευαλωτότητα και διαμορφώνει την ανάπτυξη της αντικοινωνικής συμπεριφοράς.
Από ποια ψυχική νόσο πάσχουν οι πράκτορες που προσλαμβάνει η CIA – Τι χαρακτηριστικά έχουν
7 σημάδια που μπορεί να δείχνουν ότι κάποιος είναι κοινωνιοπαθής
1. Είναι αντίθετος με την εξουσία
Αρκετοί μπορεί να έχουν θελήσει ή να θελήσουν να τα βάλουν με την εξουσία. Όμως ορισμένοι κανόνες και οι μορφές εξουσίας υπάρχουν για τη δική μας ασφάλεια. Άτομα με ASPD είναι πιο πιθανό να προτιμήσουν να αντιμετωπίσουν τις συνέπειες παρά να υποκύψουν στη θέληση κάποιου άλλου, σύμφωνα με το The Telegraph. Αυτή η εξέγερση απέναντι στην εξουσία μπορεί να περιλαμβάνει μικροπαραβάσεις, όπως η κλοπή από καταστήματα, αλλά και πιο σοβαρές πράξεις.
2. Παραβιάζει τους κανόνες συχνά
Σύμφωνα με ειδικούς, η έλλειψη ενσυναίσθησης μπορεί να οδηγεί τα άτομα με κοινωνιοπαθητικές τάσεις στο να παραβιάζουν κανόνες. Αυτό συμβαίνει επειδή «συχνά υποτιμούν τον κίνδυνο και παρουσιάζουν καθυστερημένη αντίδραση στον φόβο», όπως δείχνουν προηγούμενες μελέτες. Έτσι, δεν επαναστατούν μόνο απέναντι στην εξουσία, αλλά πηγαίνουν και ενάντια σε οτιδήποτε βρεθεί στον δρόμο τους.
3. Γίνεται «γοητευτικός» ή «οικείος» με τη συμπεριφορά του
Ο Sumeet Grover, Βρετανός ψυχοθεραπευτής, δήλωσε σύμφωνα με το Lad Bible ότι οι κοινωνιοπαθείς αντλούν «δύναμη και αίσθηση μεγαλείου» όταν «σας τραβούν στον κόσμο τους». «Αυτό αποσπά την προσοχή από όσα πραγματικά συμβαίνουν μέσα τους», εξήγησε ο ειδικός. «Η αίσθηση του εαυτού τους – ποιοι είναι ως άνθρωποι – είναι κατακερματισμένη και έτσι δεν νιώθουν με τον ίδιο τρόπο όπως οι περισσότεροι». Πρόσθεσε ότι αυτή η συμπεριφορά, παρότι στερείται μιας «βιωμένης αίσθησης ενσυναίσθησης ή μεταμέλειας», μπορεί συχνά να είναι γοητευτική, πειστική και οικεία.
4. Αρνείται να ζητήσει συγγνώμη
Μερικές φορές μπορεί να είναι δύσκολο να το παραδεχτείτε, όμως είναι εντάξει να αναγνωρίσετε ότι κάνατε λάθος. Όταν το συνειδητοποιήσετε, το πρώτο βήμα είναι να ζητήσετε συγγνώμη για τις πράξεις σας. Ωστόσο, τα άτομα που έχουν διαγνωστεί με ASPD δυσκολεύονται πολύ να κάνουν αυτό το βήμα, σύμφωνα με ειδικούς. Παρότι μπορεί να μη νιώθουν πραγματική μεταμέλεια, θα έπρεπε να γνωρίζουν το σωστό από το λάθος και να κατανοούν τις πράξεις τους, ανέφερε η Βρετανίδα κλινική ψυχολόγος, Dr Lisa Orban.
5. Δυσκολεύεται στο να διατηρεί τις σχέσεις του
Είναι ο καλύτερος φίλος όλων στο μπαρ, αλλά όταν μένει μόνος με κάποιον, αλλάζει εντελώς. Σύμφωνα με τον Βρετανό Dr Tharaka Gunarathne, κλινικό ψυχίατρο, οι κοινωνιοπαθείς είναι πιθανό να δημιουργούν «επιφανειακές» σχέσεις και να μην μπορούν να δείξουν «αγάπη». «Παρότι μπορεί να μιμούνται συμπεριφορές αγάπης, το συναισθηματικό βάθος πίσω από αυτές τις συμπεριφορές είναι συνήθως περιορισμένο», εξήγησε, σύμφωνα με την ίδια πηγή.
6. Έχει ανάγκη για έλεγχο
Οι ειδικοί χαρακτηρίζουν έναν ελεγκτικό σύντροφο ως κάποιον που αναλύει και κρίνει τις επιλογές σας, χρησιμοποιεί απειλές για να κυριαρχήσει στη ζωή σας και συχνά καταφεύγει στη σιωπή για να πετύχει αυτό που θέλει. Οι κοινωνιοπαθείς είναι πιο πιθανό να παλεύουν με την ανάγκη ελέγχου, και ο Dr Gunarathne προειδοποιεί να αποφεύγετε κάποιον που χρειάζεται να σας «διορθώσει». «Η γοητεία και η αυτοπεποίθηση μπορεί να είναι πειστικές, αλλά αν το συναισθηματικό κόστος για εσάς είναι υψηλό, είναι σημάδι ότι πρέπει να κάνετε ένα βήμα πίσω και να σκεφτείτε», είπε.
Διαγνωσμένη ψυχοπαθής αποκαλύπτει πώς νιώθει και αισθάνεται: «Αυτά είναι τα 3 σημάδια της νόσου»
7. Χειραγωγεί και μεταποιεί την αλήθεια
Το gaslighting είναι μια μορφή ψυχολογικής χειραγώγησης που κάνει ένα άτομο να αμφιβάλλει για τις αναμνήσεις του, τη λογική του ή την αντίληψή του για παρελθοντικά γεγονότα. Ορισμένες φορές, άτομα με ASPD θα χειραγωγήσουν την αλήθεια για να σας πάρουν με το μέρος τους ή θα αλλάξουν τον τρόπο με τον οποίο έγιναν οι συζητήσεις, ως μια σημαντική επίδειξη δύναμης.
Σύμφωνα με τη Βρετανίδα Dr Ute Liersch, ψυχολόγο, τα δεδομένα δείχνουν ότι όταν ζούμε με έναν ελεγκτικό σύντροφο, η λειτουργία του εγκεφάλου μας «αλλάζει με τον ίδιο τρόπο όπως αν παίρναμε ναρκωτικά». «Μπορεί να γίνουμε εξαρτημένοι από αυτό το άτομο, κάτι που καθιστά εξαιρετικά δύσκολο να το εγκαταλείψουμε. Βλέπω γυναίκες να διαχειρίζονται αφόρητα συμπτώματα στέρησης. Μπορεί να είναι ένας επώδυνος και εξουθενωτικός χωρισμός», πρόσθεσε.
Πηγές: LadBible, NIH, PMC, ScienceDirect, PMC