Το φαινόμενο είναι εξαιρετικά συχνό και ο τρόπος με τον οποίο προσπαθούμε να διώξουμε τη μελωδία από το μυαλό μας μπορεί τελικά να έχει το ακριβώς αντίθετο αποτέλεσμα. Ευτυχώς, υπάρχουν μερικοί δοκιμασμένοι τρόποι που θα διώξουν το τραγούδι αυτό από το μυαλό σας.
Γιατί κάποια τραγούδια «κολλάνε» περισσότερο
Σας έχει τύχει να ακούσετε ένα τραγούδι το πρωί και ώρες αργότερα να παίζει ακόμη στο μυαλό σας; Μια μελωδία μπορεί να επαναλαμβάνεται ξανά και ξανά χωρίς να το επιλέγουμε, ακόμη κι όταν προσπαθούμε να τη σταματήσουμε. Το φαινόμενο αφορά έως και το 98% των ανθρώπων στον δυτικό κόσμο και η επιστήμη έχει εξετάσει τόσο τους λόγους που συμβαίνει όσο και τους τρόπους με τους οποίους μπορούμε να απαλλαγούμε από ένα τραγούδι που έχει «κολλήσει» στο κεφάλι μας.
Για περίπου δύο τρίτα των ανθρώπων η εμπειρία είναι ουδέτερη ή ακόμη και ευχάριστη. Για το υπόλοιπο ένα τρίτο, όμως, μπορεί να γίνει ενοχλητική, καθώς το τραγούδι μοιάζει να εγκαθίσταται στη μνήμη και να επαναλαμβάνεται ασταμάτητα, διαταράσσοντας την ηρεμία.
Δεν έχουν όλα τα τραγούδια τις ίδιες πιθανότητες να αρχίσουν να παίζουν ξανά και ξανά στο μυαλό μας. Ορισμένες μελωδίες είναι από τη φύση τους περισσότερο πιασάρικες.
Η ψυχολόγος της μουσικής Kelly Jakubowski και οι συνεργάτες της εξέτασαν τι κοινό έχουν αυτά τα τραγούδια. Διαπίστωσαν ότι τείνουν να είναι πιο γρήγορα και να διαθέτουν απλούστερη μελωδική καμπύλη, με τον τόνο να ανεβαίνει και να κατεβαίνει με τρόπο που διευκολύνει το τραγούδισμά τους.
Παράλληλα, μπορεί να διαθέτουν ορισμένα ιδιαίτερα διαστήματα ανάμεσα στις νότες, τα οποία κάνουν τη μελωδία να ξεχωρίζει και να αποτυπώνεται ευκολότερα στη μνήμη.
Ανάμεσα στα πιο πιασάρικα τραγούδια των βρετανικών charts την περίοδο 2010-2013 βρέθηκαν το «Bad Romance» της Lady Gaga, το —αρκετά ταιριαστό ως τίτλος— «Can’t Get You Out Of My Head» της Kylie Minogue και το «Don’t Stop Believin’» των Journey.
Τι συμβαίνει στον εγκέφαλο όταν ένα τραγούδι επαναλαμβάνεται
Για να «κολλήσει» μια μελωδία, εμπλέκονται εγκεφαλικά δίκτυα που σχετίζονται με την αντίληψη, τα συναισθήματα, τη μνήμη και την αυθόρμητη σκέψη.
Συνήθως το φαινόμενο ξεκινά επειδή ακούσαμε πραγματικά ένα τραγούδι. Δεν είναι, όμως, ο μοναδικός παράγοντας που μπορεί να το προκαλέσει.
Μια μελωδία μπορεί να αρχίσει να επαναλαμβάνεται όταν αισθανόμαστε καλά, όταν βρισκόμαστε σε μια ονειροπόλα κατάσταση και δεν είμαστε ιδιαίτερα συγκεντρωμένοι ή όταν αισθανόμαστε νοσταλγία.
Μπορεί επίσης να συμβεί σε περιόδους έντονου στρες, ιδιαίτερα όταν έχουμε πολλά πράγματα να σκεφτούμε. Είναι σαν ο πιεσμένος εγκέφαλος να προσκολλάται σε μια επαναλαμβανόμενη ιδέα και να συνεχίζει να επιστρέφει σε αυτή.
Οι άνθρωποι με μουσικό υπόβαθρο ενδέχεται επίσης να είναι περισσότερο επιρρεπείς στο φαινόμενο.
Παίζει ρόλο και η προσωπικότητα;
Ορισμένα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας φαίνεται ότι μπορούν επίσης να αυξήσουν την πιθανότητα να «κολλήσει» μια μελωδία στο μυαλό.
Άνθρωποι με ιδεοψυχαναγκαστικά χαρακτηριστικά, όσοι είναι περισσότερο αγχώδεις, ευάλωτοι ή έχουν έντονη αυτοσυνειδησία, αλλά και εκείνοι που είναι ιδιαίτερα ανοιχτοί σε νέες εμπειρίες, ενδέχεται να αντιμετωπίζουν συχνότερα αυτή την εμπειρία.
Γιατί η επανάληψη μιας μελωδίας μπορεί να έχει και θετική πλευρά
Η ίδια η δομή της μουσικής ευνοεί την επανάληψη. Σε αντίθεση με την καθημερινή ομιλία, όπου θα ακουγόταν παράξενο να επαναλαμβάνουμε συνεχώς τις ίδιες φράσεις σαν ρεφρέν, στη μουσική η επανάληψη αποτελεί θεμελιώδες στοιχείο.
Στον προφορικό λόγο, η επανάληψη έχει συσχετιστεί με την παιδικότητα ακόμα και την παραφροσύνη. Στη μουσική, όμως, μπορεί να αποτελεί μέρος μιας διαδικασίας που γίνεται ευχάριστη καθώς εξοικειωνόμαστε μαζί της.
Κάθε φορά που ακούμε ξανά μια μουσική φράση μπορούμε, μάλιστα, να αντιληφθούμε κάτι ελαφρώς διαφορετικό. Αυτή η διαδικασία μάθησης ενδέχεται να αποτελεί μία από τις θετικές πλευρές του φαινομένου.
Η ακούσια επανάληψη μιας μελωδίας αποτελεί επίσης μορφή αυθόρμητης νοητικής δραστηριότητας. Οι καταστάσεις στις οποίες το μυαλό «περιπλανιέται» μπορούν να προσφέρουν οφέλη στον εγκέφαλο και να συμβάλλουν στην καθαρότερη σκέψη και τη δημιουργικότητα.
Πότε ένα τραγούδι που «κολλάει» μπορεί να χρειάζεται προσοχή
Στις περισσότερες περιπτώσεις, ένα τραγούδι που επαναλαμβάνεται στο μυαλό δεν αποτελεί λόγο ανησυχίας. Υπάρχουν, ωστόσο, περιπτώσεις στις οποίες το φαινόμενο έχει εμφανιστεί μαζί με άλλες καταστάσεις.
Μεταξύ αυτών αναφέρονται η ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή, τα ψυχωτικά σύνδρομα, οι ημικρανίες, ορισμένες ασυνήθιστες μορφές επιληψίας και η παλινακουσία, μια κατάσταση κατά την οποία κάποιος εξακολουθεί να ακούει έναν ήχο για μεγάλο χρονικό διάστημα αφού αυτός έχει σταματήσει.
Η επίμονη επανάληψη μιας μελωδίας που διαρκεί περισσότερο από 24 ώρες μπορεί επίσης να σχετίζεται με διαφορετικές ασθένειες, όπως το εγκεφαλικό επεισόδιο ή ο καρκίνος που έχει κάνει μετάσταση στον εγκέφαλο.
Τι μπορείτε να κάνετε όταν ένα τραγούδι δεν φεύγει από το μυαλό σας
Το πρώτο ένστικτο είναι συνήθως να προσπαθήσετε να σταματήσετε με κάθε τρόπο τη μελωδία. Ωστόσο, αυτή μπορεί να μην είναι η καλύτερη επιλογή.
Η αποφασιστική προσπάθεια να εμποδίσετε το τραγούδι να εμφανίζεται στη σκέψη σας μπορεί να προκαλέσει ακριβώς το αντίθετο αποτέλεσμα. Το φαινόμενο ονομάζεται «ειρωνική διαδικασία» («ironic process») και έχει μελετηθεί εκτενώς από τον ψυχολόγο Daniel Wegner.
Με απλά λόγια, όσο περισσότερο αντιστέκεστε στη μελωδία, τόσο περισσότερο μπορεί ο εγκέφαλος να συνεχίζει να την επαναφέρει.
Οι τρόποι που έχουν δοκιμαστεί
Αν μια μελωδία επιμένει, διαφορετικές προσεγγίσεις έχουν βρεθεί ότι μπορούν να βοηθήσουν:
- Μην προσπαθείτε με το ζόρι να τη διώξετε. Η παθητική αποδοχή της μπορεί να είναι αποτελεσματικότερη από την προσπάθεια καταστολής της.
Αποσπάστε την προσοχή σας με άλλη μουσική. Σε μία μελέτη, το «God Save The Queen» του Thomas Arne και το «Karma Chameleon» των Culture Club αναφέρθηκαν ως ιδιαίτερα χρήσιμες μελωδίες. - Ακούστε ολόκληρο το τραγούδι. Υπάρχει η αντίληψη ότι το φαινόμενο μπορεί να εμφανίζεται επειδή θυμόμαστε μόνο ένα κομμάτι του τραγουδιού και η ακρόασή του μέχρι το τέλος ενδέχεται να το σταματήσει.
- Αλλάξτε τον τρόπο που σκέφτεστε το φαινόμενο. Τεχνικές της γνωσιακής συμπεριφορικής θεραπείας προτείνουν την αντικατάσταση μιας σκέψης όπως «Αυτές οι μελωδίες σημαίνουν ότι είμαι τρελός» με τη σκέψη «Είναι φυσιολογικό να μου συμβαίνει αυτό».
- Μασήστε τσίχλα. Αν και ακούγεται απροσδόκητο, έχει βρεθεί ότι το μάσημα τσίχλας μπορεί να παρεμβαίνει στη διαδικασία κατά την οποία «ακούμε» νοητά το τραγούδι.
Στις σοβαρότερες περιπτώσεις, όταν η επανάληψη της μουσικής γίνεται εξαιρετικά έντονη και κατακλυσμιαία, ένας γιατρός μπορεί να συνταγογραφήσει αντικαταθλιπτικά, τα οποία χρησιμοποιούνται επίσης στις ιδεοψυχαναγκαστικές διαταραχές.