Η εγκεφαλική ομίχλη και η συνεχής κόπωση δεν προκαλούνται πάντα από στρες ή έλλειψη ύπνου. Σε πολλές γυναίκες, αυτά τα συμπτώματα μπορεί να σχετίζονται με έλλειψη σιδήρου – μια κοινή κατάσταση που μπορεί να επηρεάζει αθόρυβα τα επίπεδα ενέργειας, τη συγκέντρωση και τη νοητική διαύγεια.
Σιδηροπενική αναιμία: Αίτια, συμπτώματα και τρόποι αντιμετώπισης
Η κόπωση δεν είναι πάντα στρες – Πώς η έλλειψη σιδήρου εξαντλεί την ενέργεια στις γυναίκες
Η κόπωσή σας μπορεί να μην οφείλεται μόνο στο οικογενειακό στρες, τις απαιτήσεις της δουλειάς ή τις κοινωνικές υποχρεώσεις. Η έλλειψη σιδήρου – που επηρεάζει περίπου το ένα τρίτο των γυναικών που έχουν περίοδο – είναι μια συχνή, παραγνωρισμένη αιτία κόπωσης. «Πολλοί νομίζουν ότι ο σίδηρος είναι απλώς μια ακόμη βιταμίνη… αλλά αυτό δεν ισχύει», εξηγεί ο Αμερικανός αιματολόγος Steven Fein, σύμφωνα με το HuffPost και σημειώνει ότι ο σίδηρος είναι απαραίτητος για τη χρήση ενέργειας σε κάθε κύτταρο. «Οι μύες σας δεν μπορούν να συσπαστούν χωρίς σίδηρο. Ο εγκέφαλός σας δεν μπορεί να σκεφτεί χωρίς σίδηρο».
Η έλλειψη σιδήρου υπάρχει σε ένα φάσμα, από έλλειψη χωρίς αναιμία έως σιδηροπενική αναιμία,οδηγώντας σε επιδεινούμενα συμπτώματα όπως κόπωση και εξάντληση. Όπως λέει ο Fein, στις σοβαρές περιπτώσεις «τα συμπτώματα είναι πολύ χειρότερα». Σύμφωνα με τον Αμερικανό αιματολόγο Joseph Shatzel, η αναιμία εμφανίζεται όταν ο σίδηρος είναι τόσο χαμηλός ώστε «ο μυελός των οστών ουσιαστικά δεν μπορεί να ανταποκριθεί». Παρότι και οι δύο καταστάσεις μπορούν να διαγνωστούν με εξετάσεις αίματος.
Γνωστικά και ψυχολογικά συμπτώματα που σχετίζονται με την έλλειψη σιδήρου
Η έλλειψη σιδήρου δεν επηρεάζει μόνο τη σωματική ενέργεια – έρευνες δείχνουν ότι μπορεί επίσης να επηρεάζει τον τρόπο λειτουργίας του εγκεφάλου και το πώς αισθάνονται οι άνθρωποι συναισθηματικά, ακόμη και όταν δεν υπάρχει αναιμία.
Σύμφωνα με μελέτη του 2025 με τίτλο «Cognitive Performance in Relation to Systemic and Brain Iron at Perimenopause», υψηλότερα επίπεδα σιδήρου στο αίμα σε μη αναιμικές γυναίκες κατά τη μετάβαση στην εμμηνόπαυση συνδέθηκαν με καλύτερη γνωστική απόδοση και εγκεφαλική λειτουργία. Η μελέτη δεν βρήκε ενδείξεις ότι τα υψηλότερα επίπεδα σιδήρου στο αίμα οδηγούν σε υπερβολική συσσώρευση σιδήρου στον εγκέφαλο, γεγονός που δείχνει ότι ο επαρκής σίδηρος μπορεί να υποστηρίζει τη γνωστική λειτουργία χωρίς να βλάπτει την υγεία του εγκεφάλου.
Άλλες πρόσφατες μελέτες συνδέουν τα χαμηλά επίπεδα σιδήρου με αλλαγές στη συγκέντρωση, τη μνήμη, τη διάθεση και την ψυχική ευεξία, αναδεικνύοντας τον βασικό ρόλο του σιδήρου στη λειτουργία του εγκεφάλου.
Η έρευνα έχει συνδέσει την έλλειψη σιδήρου με:
- Κακή συγκέντρωση και μνήμη, συμπεριλαμβανομένης της μειωμένης προσοχής και της πιο αργής ταχύτητας σκέψης.
- Χαμηλή διάθεση και καταθλιπτικά συμπτώματα, ιδιαίτερα όταν τα αποθέματα σιδήρου (φερριτίνη) είναι χαμηλά.
- Αυξημένο άγχος και συναισθηματική δυσφορία, ιδιαίτερα σε εφήβους και νεαρούς ενήλικες.
- Νοητική κόπωση και μειωμένο κίνητρο, που συνδέονται με τον ρόλο του σιδήρου στην παραγωγή ενέργειας στον εγκέφαλο.
- Προβλήματα ύπνου και ανησυχία, που μπορούν να επιδεινώσουν περαιτέρω τη διάθεση και τη γνωστική απόδοση.
Μπορεί να σας παχύνει η έλλειψη σιδήρου;
Συμπτώματα που μπορεί να συνδέονται με την έλλειψη σιδήρου (και σιδηροπενική αναιμία)
1. Κόπωση και εγκεφαλική ομίχλη
Η κόπωση και η εγκεφαλική ομίχλη είναι συχνά αναφερόμενα συμπτώματα της έλλειψης σιδήρου και της σιδηροπενικής αναιμίας. Οι γυναίκες συχνά επωμίζονται το μεγαλύτερο μέρος του νοητικού φορτίου όσον αφορά τη φροντίδα παιδιών, συντρόφων, γονέων και την ολοκλήρωση των απαραίτητων εργασιών στο σπίτι. Αυτό συχνά συνδέεται με περισσότερη κόπωση και χαμηλότερη διάθεση.
Και παρότι συνήθως παίζουν κυρίαρχο ρόλο οι καθημερινές υποχρεώσεις, η έλλειψη σιδήρου μπορεί επίσης να παίξει ρόλο. Το πιο κοινό σύμπτωμα της έλλειψης σιδήρου και της σιδηροπενικής αναιμίας είναι η κόπωση, «αλλά η δυσκολία στη συγκέντρωση ή η κακή συγκέντρωση, αυτό το είδος νοητικής ομίχλης… είναι επίσης καταγεγραμμένο από έρευνες», εξήγησε ο Shatzel.
2. Αλλαγές που σχετίζονται με τη μνήμη και τη διάθεση
Σημάδια έλλειψης σιδήρου περιλαμβάνουν επίσης διαταραχές της μνήμης και επιπλοκές που σχετίζονται με τη διάθεση, πρόσθεσε ο Fein. Η έρευνα δείχνει ότι τα χαμηλά επίπεδα σιδήρου μπορούν να επιδεινώσουν και την κατάθλιψη και το άγχος.
3. Δύσπνοια
Οι άνθρωποι μπορεί επίσης να δυσκολεύονται να πάρουν ανάσα μετά από άσκηση ή ανεβαίνοντας σκάλες, σύμφωνα με τον Fein. Μπορεί επίσης να προκαλεί αίσθημα ζάλης ή λιποθυμίας.
4. Περίεργες λιγούρες, pica και λοιπά συμπτώματα
«Μερικές φορές, οι άνθρωποι έχουν περίεργες λιγούρες, όπως να μασούν πάγο ή να τον λαχταρούν», είπε ο Fein, ο οποίος σημείωσε ότι αναφέρεται επίσης και το σύνδρομο ανήσυχων ποδιών. Η αραίωση των μαλλιών είναι ένας ακόμη δείκτης, σύμφωνα με τον Shatzel.
Τι μπορεί να το προκαλεί – Ποιοι διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο
Η έλλειψη σιδήρου και η σιδηροπενική αναιμία είναι συχνές σε άτομα που έχουν περίοδο λόγω της τακτικής απώλειας αίματος. «Κάθε φορά που έχετε έναν εμμηνορροϊκό κύκλο… χάνετε αίμα. Το αίμα είναι ουσιαστικά η κύρια αποθήκη σιδήρου», είπε ο Shatzel, προσθέτοντας ότι ακόμη και μικρές απώλειες μπορούν να προκαλέσουν έλλειψη, ειδικά επειδή το σώμα απορροφά τον σίδηρο πολύ αργά για να αποφύγει την υπερβολή, η οποία μπορεί να είναι επιβλαβής.
«Πιθανότατα περίπου οι μισές γυναίκες που έχουν χαμηλό σίδηρο έχουν βαριές περιόδους που πολλές φορές δεν το συνειδητοποιούν», είπε ο Fein. Η έλλειψη σιδήρου μπορεί επίσης να προκληθεί από παθήσεις όπως η φλεγμονώδης νόσος του εντέρου, η νόσος Crohn, ο καρκίνος του παχέος εντέρου, τα γαστρικά έλκη, η κοιλιοκάκη ή η χειρουργική παράκαμψη στομάχου, αλλά παραμένει πιο συχνή στις γυναίκες με περίοδο και διαταραχές αιμορραγίας, σημείωσε ο Fein.
Πιθανές επιπλοκές
Η έλλειψη σιδήρου είναι επίσης συχνή και συχνά υποδιαγνωσμένη κατά την εγκυμοσύνη, όπου μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο επιπλοκών όπως ο πρόωρος τοκετός, το χαμηλό βάρος γέννησης, οι αναπτυξιακές καθυστερήσεις και οι περισσότερες καισαρικές τομές, σύμφωνα και με τους δύο ειδικούς.
Θεραπεία
Η αντιμετώπιση του χαμηλού σιδήρου μπορεί να βελτιώσει την ποιότητα ζωής. Η επαναφορά των επιπέδων σιδήρου σε ένα υγιές εύρος βοηθά το σώμα να λειτουργεί σωστά και μπορεί να κάνει την καθημερινότητα πιο εύκολη. Η έλλειψη σιδήρου αντιμετωπίζεται είτε με από του στόματος χάπια σιδήρου είτε με ενδοφλέβια θεραπεία σιδήρου, εξήγησε ο Shatzel, και η σωστή επιλογή εξαρτάται από το άτομο, με τους ειδικούς να σημειώνουν ότι ο ενδοφλέβιος σίδηρος είναι συχνά πιο αποτελεσματικός. Αν η έλλειψη σιδήρου παραμείνει χωρίς θεραπεία, μπορεί σε σπάνιες περιπτώσεις να χρειαστούν μεταγγίσεις αίματος, είπε ο Shatzel.
Είναι επίσης σημαντικό να αντιμετωπιστεί η υποκείμενη αιτία του χαμηλού σιδήρου. Για πολλές γυναίκες, αυτή είναι οι βαριές περίοδοι, που μπορεί να βελτιωθούν με αντισυλληπτικά ή άλλες ιατρικές θεραπείες, σύμφωνα με τον Shatzel, ενώ τα γαστρεντερικά προβλήματα μπορεί να απαιτούν περαιτέρω εξετάσεις για την καθοδήγηση της φροντίδας. «Νομίζω ότι το μεγαλύτερο ζήτημα στον γενικό πληθυσμό είναι η ποιότητα ζωής. Είναι αρκετά σαφές ότι οι άνθρωποι νιώθουν καλύτερα όταν δεν είναι αναιμικοί και όταν ο σίδηρός τους βρίσκεται σε καλό επίπεδο», είπε ο Shatzel.
Η έλλειψη σιδήρου μπορεί να προκαλέσει κόπωση, κακή συγκέντρωση και άγχος, κάνοντας πιο δύσκολες τις καθημερινές δραστηριότητες όπως η εργασία, η κοινωνική ζωή ή η άσκηση. Με φυσιολογικά επίπεδα σιδήρου, η σωματική απόδοση και η παραγωγικότητα στην εργασία συχνά βελτιώνονται, είπε ο Fein, καθώς οι βαριές περίοδοι, η κόπωση και η εγκεφαλική ομίχλη μπορούν διαφορετικά να οδηγήσουν σε απουσίες από την εργασία και δυσκολία συγκέντρωσης.
«Στην ελάχιστη περίπτωση, είναι ένα ζήτημα ποιότητας ζωής για όλες αυτές τις γυναίκες», είπε ο Fein. «Και δεν είναι μόνο αυτό, είναι ένα ζήτημα ανισότητας φύλου, στο σημείο που μια γυναίκα μπορεί να μην μπορεί να λειτουργήσει καλά στη δουλειά. Μπορεί να μη λάβει την προαγωγή ή τον μισθό που της αξίζει επειδή έχει αυτό το πρόβλημα, ενώ οι άνδρες δεν έχουν αυτό το πρόβλημα».
To κοινό σύμπτωμα στην εγκυμοσύνη που μπορεί να συνδέεται με προβλήματα στην καρδιά του παιδιού
«Η γενική μου αίσθηση είναι ότι δεν έχει θεωρηθεί τόσο σημαντικό όσο θα έπρεπε από την ιατρική κοινότητα, επειδή είναι κάτι πολύ συχνό και η πλειονότητα όσων υποφέρουν είναι γυναίκες», είπε ο Shatzel. Αν έχετε περίοδο και εμφανίζετε εγκεφαλική ομίχλη, κόπωση ή άλλα συμπτώματα που συνδέονται με την έλλειψη σιδήρου, οι ειδικοί λένε ότι αξίζει να μιλήσετε με τον γιατρό σας για εξετάσεις, καθώς η θεραπεία μπορεί να βοηθήσει στην αποκατάσταση της ενέργειας και της συνολικής ευεξίας.