Το μαγικό βότανο της σελήνης είναι ένα παραδοσιακό φαρμακευτικό φυτό που χρησιμοποιείται για επειδή μπορεί να καταπραΰνει το νευρικό σύστημα και να αντιμετωπίσει τη φλεγμονή, τις λοιμώξεις και το στρες.
Ποιο είναι το μαγικό βότανο της σελήνης και ποια τα οφέλη του για την υγεία
Το skullcap (μερικές φορές γράφεται scullcap) είναι η κοινή ονομασία για το scutellaria, ένα γένος ανθοφόρων φυτών της οικογένειας της μέντας που χρησιμοποιείται εδώ και πολύ καιρό στην παραδοσιακή ιατρική. Στην παραδοσιακή κινεζική ιατρική και στις πρακτικές των ιθαγενών της Αμερικής, διαφορετικά μέρη του φυτού – όπως οι ρίζες και τα φύλλα – έχουν χρησιμοποιηθεί για τη διαχείριση ενός ευρέος φάσματος ενοχλήσεων, από πεπτικά προβλήματα έως χρόνιο πόνο και παθήσεις του νευρικού συστήματος. Σήμερα, το skullcap είναι ευρέως διαθέσιμο ως συμπλήρωμα διατροφής και προωθείται για οφέλη όπως η καταπραϋντική δράση, η ανακούφιση από το στρες και η γενική ευεξία.
Οι πιο κοινές μορφές είναι το american skullcap (scutellaria lateriflora), του οποίου τα φύλλα συνδέονταν παραδοσιακά με καταπραϋντικές ιδιότητες, και το chinese skullcap (scutellaria baicalensis), του οποίου οι αποξηραμένες ρίζες, γνωστές ως huang qin, χρησιμοποιούνται εδώ και αιώνες στην παραδοσιακή κινεζική ιατρική, μεταξύ άλλων για τη θεραπεία των εξής:
- διάρροια
- αϋπνία
- δυσεντερία
- υψηλή αρτηριακή πίεση
- αιμορραγία
- αναπνευστικές λοιμώξεις
- φλεγμονή
Το skullcap διατίθεται σε κάψουλες, σκόνες, υγρά εκχυλίσματα και αφεψήματα και περιλαμβάνεται επίσης σε παραδοσιακά φυτικά σκευάσματα.
Τοπικές φαρμακευτικές εφαρμογές του skullcap
Σύμφωνα με δημοσίευση του 2025 με τίτλο «Therapeutic and Pharmaceutical Potential of Scutellaria baicalensis-Derived Exosomes for Oily Skin Disorders», τα φυτικής προέλευσης εξωσώματα από το Scutellaria baicalensis βοήθησαν στη μείωση της φλεγμονής του δέρματος, στην εξισορρόπηση της παραγωγής σμήγματος και στην προστασία των δερματικών κυττάρων όταν εκτίθενται σε στρες που σχετίζεται με τη λεπτή σκόνη του περιβάλλοντος. Η μελέτη διαπίστωσε ότι τα εξωσώματα αυτά υποστήριξαν τη φυσιολογική οξειδωτική ισορροπία και βελτίωσαν την κατάσταση του δέρματος, υποδεικνύοντας πιθανά οφέλη για λιπαρό δέρμα και δέρμα που υφίσταται περιβαλλοντικό στρες.
Άλλες πρόσφατες έρευνες δείχνουν ότι τα τοπικά εκχυλίσματα skullcap, ειδικά από το scutellaria baicalensis, μπορεί να βοηθούν στην καταπράυνση του ερεθισμένου δέρματος, στη μείωση της ερυθρότητας και στην προστασία του δέρματος από περιβαλλοντικό στρες. Οι μελέτες επικεντρώνονται κυρίως στις φυσικές φυτικές ενώσεις του, όπως η βαϊκαλίνη, οι οποίες παρουσιάζουν καταπραϋντικές και προστατευτικές ιδιότητες όταν εφαρμόζονται απευθείας στο δέρμα.
Το skullcap φαίνεται να:
- Βοηθά στη μείωση της φλεγμονής του δέρματος και των αλλεργικών αντιδράσεων, ανακουφίζοντας την ερυθρότητα και το οίδημα σε μοντέλα δερματίτιδας
- Βελτιώνει συμπτώματα τύπου ψωρίασης, όπως παχυσμένο και φλεγμονώδες δέρμα
- Παρέχει αντιοξειδωτική προστασία, βοηθώντας το δέρμα να αντιμετωπίσει την έκθεση στην υπεριώδη ακτινοβολία και το περιβαλλοντικό στρες
- Εμφανίζει καλό προφίλ ασφάλειας για το δέρμα όταν χρησιμοποιείται τοπικά στις δοκιμασμένες συγκεντρώσεις
- Μπορεί να λειτουργεί ακόμη καλύτερα σε συνδυασμό με άλλα φυτικά εκχυλίσματα για την καταπράυνση ευαίσθητου ή επιρρεπούς σε έκζεμα δέρματος
Skullcap: Οφέλη για την υγεία
Η λήψη skullcap μπορεί να προσφέρει αρκετά οφέλη, αν και η έρευνα στους περισσότερους από αυτούς τους τομείς είναι περιορισμένη.
1. Μπορεί να βελτιώσει τη διάθεση και να μειώσει το άγχος
Το American skullcap έχει δείξει ότι μπορεί να βελτιώνει τη διάθεση και να μειώνει τα συμπτώματα άγχους. Μια μικρή, παλαιότερη μελέτη του 2013 σε 43 άτομα διαπίστωσε ότι όσοι έλαβαν 1.050 mg American skullcap ημερησίως για 2 εβδομάδες ανέφεραν σημαντικές βελτιώσεις στη διάθεση σε σύγκριση με την ομάδα του εικονικού φαρμάκου.
Πιστεύεται ότι το American skullcap επηρεάζει θετικά τη διάθεση και μειώνει το άγχος διεγείροντας το γάμμα-αμινοβουτυρικό οξύ (GABA), έναν νευροδιαβιβαστή που βοηθά στην καταπράυνση των νεύρων. Αξίζει να σημειωθεί ότι το φυτό αυτό χρησιμοποιούνταν στην παραδοσιακή ιατρική ως κατασταλτικό και ως θεραπεία για παθήσεις όπως η αϋπνία και το άγχος. Στην πραγματικότητα, πολλά φάρμακα κατά του άγχους δρουν με παρόμοιο τρόπο, αυξάνοντας τη δραστηριότητα του GABA.
Πικραλίδα: Το βότανο που μπορεί να ρίξει τη χοληστερίνη και να ελέγξει το σάκχαρο
2. Έχει αντιβακτηριακές και αντιιικές ιδιότητες
Το Scutellaria (S.) barbata, γνωστό και ως barbat skullcap, είναι ένα ακόμη είδος με φαρμακευτικές ιδιότητες. Μελέτες δείχνουν ότι διαθέτει ισχυρές αντιιικές και αντιβακτηριακές δράσεις. Μια μελέτη σε δοκιμαστικό σωλήνα διαπίστωσε ότι το barbat skullcap θα μπορούσε δυνητικά να βοηθήσει στην πρόληψη της λοίμωξης από COVID-19, μπλοκάροντας βασικές πρωτεΐνες που χρησιμοποιεί ο ιός για να μολύνει τα κύτταρα.
Μια άλλη παλαιότερη μελέτη εξέτασε πάνω από 30 κινεζικά βότανα και διαπίστωσε ότι μόνο το εκχύλισμα S. barbata παρουσίασε 100% αντιβακτηριακή δράση έναντι του Acinetobacter baumannii (XDRAB), ενός βακτηρίου που αποτελεί κύρια αιτία πνευμονίας σε νοσηλευόμενους ασθενείς. Επιπλέον, το εκχύλισμα αυτό εμφάνισε καλύτερη αντιβακτηριακή δράση από την κολιστίνη, ένα αντιβιοτικό. Η ίδια μελέτη έδειξε ότι το S. barbata ήταν επίσης αποτελεσματικό στη μείωση του βακτηριακού φορτίου XDRAB στους πνεύμονες ποντικών, σε σύγκριση με ομάδα ελέγχου.
3. Περιέχει αντιφλεγμονώδεις και αντικαρκινικές ενώσεις
Τόσο το American όσο και το Chinese skullcap περιέχουν μια ποικιλία ευεργετικών φυτικών ενώσεων, συμπεριλαμβανομένων αντιοξειδωτικών, τα οποία έχουν αντιφλεγμονώδεις ιδιότητες και προστατεύουν τα κύτταρα από βλάβες που προκαλούνται από τις ελεύθερες ρίζες. Το οξειδωτικό στρες, το οποίο προκύπτει από ανισορροπία μεταξύ ελεύθερων ριζών και αντιοξειδωτικών, έχει συνδεθεί με αρκετές χρόνιες παθήσεις, όπως ορισμένοι τύποι καρκίνου και οι καρδιακές παθήσεις.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η βαϊκαλίνη, ένα φλαβονοειδές αντιοξειδωτικό που υπάρχει τόσο στο American όσο και στο Chinese skullcap, το οποίο έχει επιδείξει ισχυρές αντικαρκινικές δράσεις και μπορεί να βοηθήσει στην καταπολέμηση του οξειδωτικού στρες. Για παράδειγμα, σε μελέτες σε δοκιμαστικό σωλήνα, η βαϊκαλίνη έχει δείξει ότι επιβραδύνει την ανάπτυξη όγκων, προκαλεί τον θάνατο καρκινικών κυττάρων και επηρεάζει σημαντικά κυτταρικά σήματα στον οργανισμό. Έρευνες δείχνουν την αποτελεσματικότητά της έναντι διαφόρων τύπων καρκίνου, συμπεριλαμβανομένων του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας, του μαστού, του στομάχου, της ουροδόχου κύστης, του προστάτη και του πνεύμονα.
Ωστόσο, είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι αυτά τα αποτελέσματα είναι προκαταρκτικά και απαιτείται περαιτέρω έρευνα για να διαπιστωθεί αν η βαϊκαλίνη έχει παρόμοιες επιδράσεις στους ανθρώπους. Η scutellarein είναι μια άλλη ένωση του American skullcap που παρουσιάζει ισχυρό αντικαρκινικό δυναμικό σε μελέτες σε δοκιμαστικό σωλήνα. Επιπλέον, ορισμένες μελέτες σε δοκιμαστικό σωλήνα αποκαλύπτουν ότι η wogonin, μια φλαβονοειδής ένωση του Chinese και του American skullcap, είναι ιδιαίτερα αποτελεσματική στη θεραπεία φλεγμονωδών παθήσεων όπως η ψωρίαση. Αξίζει να σημειωθεί ότι το Chinese και το American skullcap περιέχουν πολλές ακόμη αντιφλεγμονώδεις ενώσεις. Στην πραγματικότητα, έχουν απομονωθεί πάνω από 40 φλαβονοειδή μόνο από το κινεζικό είδος.
Άλλα πιθανά οφέλη
Έχει συνδεθεί και με άλλα οφέλη, όπως:
- Αντισπασμωδικές δράσεις: Η από του στόματος λήψη American skullcap έχει δείξει αντισπασμωδικές επιδράσεις σε τρωκτικά
- Αϋπνία: Η βαϊκαλίνη, μια ένωση που βρίσκεται τόσο στο American όσο και στο Chinese skullcap, χρησιμοποιείται για τη θεραπεία της αϋπνίας στην παραδοσιακή ιατρική. Ωστόσο, απαιτείται περισσότερη έρευνα
- Νευροεκφυλιστικές παθήσεις: Ορισμένες μελέτες σε δοκιμαστικό σωλήνα υποδεικνύουν ότι το American skullcap μπορεί να έχει νευροπροστατευτικές ιδιότητες, ενδεχομένως προστατεύοντας από παθήσεις όπως η νόσος Αλτσχάιμερ και η νόσος Πάρκινσον
- Υγεία της καρδιάς: Σε μία μελέτη σε ζώα, οι ενέσεις βαϊκαλίνη μείωσαν σημαντικά τη βλάβη που σχετίζεται με προκλητό έμφραγμα
Παρότι αυτά τα αποτελέσματα είναι ενθαρρυντικά, απαιτείται περισσότερη έρευνα για να διαπιστωθεί αν το skullcap αποτελεί αποτελεσματική θεραπεία για αυτές τις παθήσεις.
Πιαθανοί κίνδυνοι και παρενέργειες
Παρότι τα συμπληρώματα διατροφής skullcap προωθούνται συχνά για πιθανά οφέλη στην υγεία, δεν είναι κατάλληλα για όλους και μπορεί να προκαλέσουν σοβαρές παρενέργειες σε ορισμένες περιπτώσεις. Τόσο το American όσο και το Chinese skullcap έχουν συσχετιστεί με ηπατική βλάβη και, σε σπάνιες περιπτώσεις, με ηπατική ανεπάρκεια, συχνότερα σε συμπληρώματα που περιέχουν πολλαπλά βότανα και όχι μόνο skullcap. Παρ’ όλα αυτά, άτομα με υπάρχουσες ηπατικές παθήσεις συνήθως συμβουλεύονται να αποφεύγουν εντελώς το skullcap.
Το Chinese skullcap έχει επίσης συνδεθεί με πνευμονικές επιπλοκές και μπορεί να αλληλεπιδρά με αρκετά συχνά χρησιμοποιούμενα φάρμακα, όπως:
- αντιπηκτικά
- φάρμακα για τη μείωση της χοληστερίνης
- φάρμακα που είναι υποστρώματα του κυτοχρώματος P450
Άλλες ποικιλίες skullcap, συμπεριλαμβανομένου του αμερικανικού, μπορεί επίσης να προκαλέσουν παρενέργειες. Λόγω περιορισμένων δεδομένων ασφάλειας, οι ειδικοί δεν συνιστούν το skullcap για παιδιά ούτε για έγκυες και θηλάζουσες. Επιπλέον, ορισμένα συμπληρώματα φαίνεται να περιέχουν μη δηλωμένα συστατικά ή προσμίξεις, γεγονός που μπορεί να επηρεάσει την ποιότητα και την ασφάλεια. Για τον λόγο αυτό, είναι σημαντικό να επιλέγετε προϊόντα από αξιόπιστους κατασκευαστές με έλεγχο τρίτων και να συμβουλεύεστε ειδικό πριν από τη χρήση skullcap ή οποιουδήποτε άλλου φυτικού συμπληρώματος.
Τσάι χαμομήλι: Το ρόφημα που μπορεί να ανακουφίσει το γαστρεντερικό και να αντιμετωπίσει το άγχος
Δοσολογία
Δεν υπάρχει καθορισμένη τυπική δοσολογία για το skullcap. Αυτή μπορεί να εξαρτάται από τον τύπο και τη μορφή του βοτάνου, επομένως είναι καλύτερο να ελέγχετε τις οδηγίες των επιμέρους συμπληρωμάτων. Αφεψήματα από skullcap, τα οποία μερικές φορές συνδυάζονται με άλλα βότανα όπως το μελισσόχορτο, διατίθενται επίσης σε καταστήματα υγιεινής διατροφής και στο διαδίκτυο. Ενδέχεται να μην έχουν τα ίδια αποτελέσματα με τα συμπληρώματα, καθώς το τσάι είναι συνήθως λιγότερο συμπυκνωμένο. Βάμματα που περιέχουν skullcap και άλλα δυνητικά καταπραϋντικά βότανα, όπως η ρίζα βαλεριάνας, είναι επίσης διαθέσιμα. Η δοσολογία για τα βάμματα εξαρτάται από τη συγκέντρωση και τα συστατικά.
Πηγές: Healthline, PubMed, PubMed, MDPI, Frontiers, SageJournals, MDPI, MDPI