Επιστήμονες ανακαλύπτουν τι προκαλεί τις κοινές κακώσεις στους τένοντες, όπως η αχίλλειος τενοντίτιδα, ο αγκώνας του τενίστα και το γόνατο του άλτη, και γιατί είναι τόσο δύσκολο να αντιμετωπιστούν. Νέα έρευνα δείχνει ότι αυτές οι παθήσεις δεν προκαλούνται μόνο από τραυματισμούς ή υπερβολική χρήση, αλλά από έναν μηχανισμό που προκαλεί προοδευτική βλάβη με την πάροδο του χρόνου.
Γιατί οι κακώσεις τενόντων είναι τόσο συχνές και δύσκολες στη θεραπεία
Επώδυνες παθήσεις όπως η αχίλλειος τενοντίτιδα, ο αγκώνας του τενίστα, ο ώμος του κολυμβητή και το γόνατο του άλτη επηρεάζουν τόσο νέους αθλητές όσο και μεγαλύτερους ενήλικες και, παρότι φαίνονται διαφορετικές, μοιράζονται την ίδια βασική αιτία – την επαναλαμβανόμενη καταπόνηση που αφήνει τους τένοντες φλεγμονώδεις και συχνά ιδιαίτερα επώδυνους.
«Οι τένοντες είναι εκ φύσεως ευάλωτοι στην υπερβολική χρήση. Πρέπει να αντέχουν ισχυρά φορτία, με όλες τις δυνάμεις των μυών μας να συγκεντρώνονται στους σχετικά λεπτούς τένοντες που μεταφέρουν αυτές τις δυνάμεις στην κίνηση του σκελετού μας», εξηγεί ο Jess Snedeker, καθηγητής ορθοπαιδικής βιομηχανικής στο ETH Zurich και στο Balgrist University Hospital στη Ζυρίχη, σύμφωνα με το SciTech Daily.
Οι γιατροί κατατάσσουν αυτές τις κακώσεις στον όρο τενοντοπάθειες, οι οποίες συγκαταλέγονται στους πιο συχνούς λόγους επίσκεψης σε ορθοπαιδικούς. Ωστόσο, οι θεραπευτικές επιλογές παραμένουν περιορισμένες – η φυσικοθεραπεία μπορεί να βοηθήσει ορισμένους ασθενείς, αλλά όσοι έχουν πιο προχωρημένη νόσο συχνά βλέπουν ελάχιστο όφελος. Αυτό ωθεί τους ερευνητές να μελετήσουν πιο διεξοδικά τις κακώσεις τενόντων, αναζητώντας καλύτερες θεραπείες.
Ποιες είναι οι πιο συχνές αιτίες των κακώσεων τενόντων;
Σύμφωνα με μελέτη του 2025 με τίτλο Tendon Aging: A Silent Enemy Revealed Strategies for Effective Treatment, η γήρανση των τενόντων αυξάνει την ευπάθεια σε τραυματισμούς μέσω βιολογικών διεργασιών όπως το οξειδωτικό στρες, η φλεγμονή, η υπεργλυκαιμία, η απόπτωση των κυττάρων και η λιπώδης διήθηση. Δημιουργείται έτσι ένας κύκλος όπου η γήρανση και η βλάβη ενισχύουν η μία την άλλη. Η μελέτη διαπιστώνει ότι στοχευμένη άσκηση, φαρμακολογικές προσεγγίσεις και στρατηγικές που βασίζονται σε βλαστοκύτταρα ή πρόδρομα κύτταρα τενόντων μπορεί να βοηθήσουν στην επιβράδυνση της εκφύλισης και στη βελτίωση της επούλωσης.
Άλλες πρόσφατες έρευνες δείχνουν ότι οι κακώσεις τενόντων δεν προκαλούνται μόνο από την επανάληψη. Αντίθετα, συνήθως αναπτύσσονται από έναν συνδυασμό σωματικής καταπόνησης, παραγόντων που σχετίζονται με το σώμα, της γενικής υγείας και του τρόπου ζωής. Αυτοί οι παράγοντες επηρεάζουν τη δύναμη των τενόντων, την ικανότητά τους να αναρρώνουν και το πόσο εύκολα τραυματίζονται.
Χειμερινά σπορ και τραυματισμοί: Πώς μπορεί να επηρεάζει το κρύο το μυοσκελετικό σύστημα
Συχνές αιτίες και παράγοντες που συμβάλλουν στις κακώσεις τενόντων περιλαμβάνουν:
- Αιφνίδιοι τραυματισμοί και κακώσεις: Άμεσα χτυπήματα, πτώσεις ή ισχυρές κινήσεις μπορούν να υπερφορτώσουν έναν τένοντα και να οδηγήσουν σε ρήξεις, ιδιαίτερα σε τένοντες όπως ο αχίλλειος.
- Κακή διαχείριση του σωματικού φορτίου: Η επαναλαμβανόμενη ή βαριά φόρτιση χωρίς επαρκή αποκατάσταση μπορεί να προκαλέσει μικροσκοπικές εσωτερικές βλάβες που συσσωρεύονται με την πάροδο του χρόνου και αποδυναμώνουν τον τένοντα.
- Προβλήματα κίνησης και μηχανικής του σώματος: Διαφορές στο μήκος των άκρων, στο σχήμα του πέλματος ή στα πρότυπα κίνησης μπορούν να αυξήσουν την καταπόνηση σε συγκεκριμένους τένοντες.
- Γήρανση και γενετικοί παράγοντες: Με την ηλικία, οι τένοντες χάνουν την ελαστικότητά τους και επιδιορθώνονται πιο αργά. Οι γενετικές διαφορές μπορούν επίσης να κάνουν ορισμένα άτομα πιο επιρρεπή σε προβλήματα τενόντων.
- Φλεγμονή και αργή επούλωση: Η παρατεταμένη ή ανεπαρκώς ελεγχόμενη φλεγμονή μπορεί να αποδυναμώσει τον ιστό του τένοντα και να παρεμποδίσει τη σωστή επούλωση.
- Μεταβολικές και ιατρικές παθήσεις: Παθήσεις όπως ο διαβήτης, η παχυσαρκία, τα μη φυσιολογικά λιπίδια αίματος και το μεταβολικό σύνδρομο μπορούν να επηρεάσουν αρνητικά τη δομή και την αποκατάσταση των τενόντων.
- Συνήθειες προπόνησης και τρόπος ζωής: Οι απότομες αυξήσεις στη δραστηριότητα, η κακή αποκατάσταση και η ανεπαρκής διατροφή μειώνουν την ικανότητα του τένοντα να αντέχει το στρες.
- Φάρμακα: Η μακροχρόνια χρήση ορισμένων φαρμάκων, συμπεριλαμβανομένων των κορτικοστεροειδών και ορισμένων αντιβιοτικών, έχει συνδεθεί με πιο αδύναμους τένοντες και αυξημένο κίνδυνο ρήξης.
- Περιορισμένη αιμάτωση σε συγκεκριμένους τένοντες: Περιοχές με χαμηλή ροή αίματος, όπως το μέσο τμήμα του αχίλλειου τένοντα, επουλώνονται πιο αργά και είναι πιο ευάλωτες σε τραυματισμούς.
Η πρωτεΐνη HIF1 φαίνεται να ευθύνεται για τα προβλήματα στους τένοντες
Ερευνητική ομάδα με επικεφαλής τον Snedeker και την Katrien De Bock, καθηγήτρια άσκησης και υγείας στο ETH Zurich, πραγματοποίησε ένα σημαντικό επιστημονικό άλμα. Οι επιστήμονες εντόπισαν την πρωτεΐνη HIF1 ως βασικό μοριακό παράγοντα που οδηγεί ενεργά στην ανάπτυξη τενοντοπάθειας. Μέρος της HIF1 λειτουργεί ως μεταγραφικός παράγοντας, δηλαδή ρυθμίζει το ποιες γονιδιακές πληροφορίες ενεργοποιούνται ή απενεργοποιούνται μέσα στα κύτταρα.
Προηγούμενες μελέτες είχαν δείξει ότι τα επίπεδα της HIF1 είναι αυξημένα σε κατεστραμμένους τένοντες, αλλά δεν ήταν σαφές αν αυτή η αύξηση ήταν απλώς συνδεδεμένη με τη νόσο ή αν την προκαλούσε. Χρησιμοποιώντας πειράματα σε ποντίκια και αναλύσεις ανθρώπινου ιστού τενόντων, οι ερευνητές έδειξαν ότι η HIF1 προκαλεί άμεσα τις παθολογικές αλλαγές που παρατηρούνται στις τενοντοπάθειες.
Τραυματισμοί στον αθλητισμό: Ποιοι είναι συχνότεροι, τι μπορείτε να κάνετε για πρόληψη
Τι επίδραση έχει για τη θεραπεία
Στα πειράματα σε ζώα, η ομάδα είτε διατήρησε την HIF1 μόνιμα ενεργή είτε την απενεργοποίησε πλήρως στον ιστό των τενόντων. Τα ποντίκια με συνεχώς ενεργή HIF1 ανέπτυξαν νόσο των τενόντων ακόμη και χωρίς υπερβολική καταπόνηση. Αντίθετα, τα ποντίκια στα οποία η HIF1 είχε απενεργοποιηθεί δεν εμφάνισαν προβλήματα, ακόμη και όταν οι τένοντές τους υποβλήθηκαν σε έντονη φόρτιση.
Παρόμοια αποτελέσματα παρατηρήθηκαν και σε πειράματα με ανθρώπινα κύτταρα τενόντων που ελήφθησαν από χειρουργικές επεμβάσεις στο νοσοκομείο. Και στα δύο μοντέλα, τα υψηλά επίπεδα HIF1 προκάλεσαν επιβλαβή αναδιαμόρφωση του ιστού των τενόντων, με τη δημιουργία περισσότερων διασταυρούμενων δεσμών στις ίνες κολλαγόνου που αποτελούν τη βασική δομή των τενόντων.
«Αυτό κάνει τους τένοντες πιο εύθραυστους και επιδεινώνει τη μηχανική τους λειτουργία», εξηγεί η Greta Moschini, υποψήφια διδάκτορας στις ομάδες της De Bock και του Snedeker και κύρια συγγραφέας της μελέτης. Επιπλέον, αιμοφόρα αγγεία και νεύρα αναπτύσσονται μέσα στον ιστό του τένοντα. «Αυτό θα μπορούσε να εξηγεί τον πόνο που παρατηρείται συχνά στις τενοντοπάθειες», λέει η Moschini.
«Η μελέτη μας δεν προσφέρει μόνο νέα γνώση για το πώς αναπτύσσεται η νόσος. Δείχνει επίσης πόσο σημαντικό είναι να αντιμετωπίζονται έγκαιρα τα προβλήματα των τενόντων», λέει ο Snedeker. Αναφέρεται ιδιαίτερα στους νέους αθλητές, οι οποίοι συχνά αντιμετωπίζουν τενοντοπάθειες. Σε αυτές τις περιπτώσεις, τα προβλήματα είναι συχνά ακόμη αντιμετωπίσιμα. «Ωστόσο, η βλάβη που προκαλεί η HIF1 στον ιστό των τενόντων μπορεί να συσσωρεύεται και να γίνεται μη αναστρέψιμη με την πάροδο του χρόνου. Τότε η φυσικοθεραπεία δεν βοηθά πλέον και η μόνη διαθέσιμη θεραπεία είναι η χειρουργική αφαίρεση του πάσχοντος τένοντα».
Ένα σημείο εκκίνησης για την αναζήτηση θεραπειών
Το γεγονός ότι η HIF1 έχει πλέον ταυτοποιηθεί ως μοριακός «κινητήρας» της νόσου εγείρει το ερώτημα αν μπορούν να αναπτυχθούν φάρμακα που την απενεργοποιούν, προλαμβάνοντας ή θεραπεύοντας τις τενοντοπάθειες. Ωστόσο, όπως εξηγεί η καθηγήτρια De Bock, τα πράγματα δεν είναι τόσο απλά. Σε πολλά όργανα του σώματος, η HIF1 είναι υπεύθυνη για την ανίχνευση έλλειψης οξυγόνου και την ενεργοποίηση φυσιολογικών προσαρμογών. «Η γενικευμένη απενεργοποίηση της HIF1 πιθανότατα θα οδηγούσε σε παρενέργειες», λέει.
Αθλητικές κακώσεις: Η πρόληψη και η τεχνολογία εξασφαλίζουν κορυφαίες επιδόσεις χωρίς τραυματισμούς
Ίσως να είναι δυνατόν να αναζητηθούν μέθοδοι που απενεργοποιούν την HIF1 μόνο στον ιστό των τενόντων. Κατά την άποψη της De Bock, ωστόσο, η πιο ελπιδοφόρα προσέγγιση είναι η λεπτομερής διερεύνηση των βιοχημικών διεργασιών γύρω από την HIF1 μέσα στα κύτταρα. Αυτό θα μπορούσε να βοηθήσει στον εντοπισμό άλλων μορίων που επηρεάζονται ή ελέγχονται από την HIF1 και θα μπορούσαν να αποτελέσουν καταλληλότερους θεραπευτικούς στόχους για τις τενοντοπάθειες. Οι ερευνητές θα ξεκινήσουν τώρα ακριβώς αυτή την αναζήτηση.
Πηγές: SciTech Daily, STM, ScienceDirect, ScienceDirect, PMC, ScienceDirect, Frontiers, MDPI, NIH, WILEY