Ένα οικονομικό, ευρέως διαθέσιμο εμβόλιο δοκιμάζεται ως πιθανός σύμμαχος στην αντιμετώπιση καρκινικών όγκων. Τα πρώτα αποτελέσματα είναι ενθαρρυντικά, αλλά οι επιστήμονες αναζητούν ακόμη απαντήσεις για την αποτελεσματικότητα και τα όριά του.
Οι μακροχρόνιες ενδοκρινολογικές επιπτώσεις των αντικαρκινικών θεραπειών
Το μεγαλύτερο εμπόδιο: Πώς ο καρκίνος ξεφεύγει από την άμυνα του οργανισμού
Η ιδέα ότι ένα συνηθισμένο αντιγριπικό εμβόλιο θα μπορούσε να ενισχύσει την καταπολέμηση του καρκίνου μοιάζει απροσδόκητη. Ωστόσο, ερευνητές εξετάζουν αν η ενεργοποίηση του ανοσοποιητικού συστήματος μέσα στον ίδιο τον όγκο μπορεί να προσφέρει ένα πρόσθετο θεραπευτικό όπλο.
Το ενδιαφέρον δεν περιορίζεται στο χαμηλό κόστος. Σε αντίθεση με τα εξατομικευμένα αντικαρκινικά εμβόλια, που απαιτούν ειδική παρασκευή για κάθε ασθενή, το αντιγριπικό εμβόλιο είναι ήδη διαθέσιμο. Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν μπορεί να αξιοποιηθεί αποτελεσματικά και με ασφάλεια στην ογκολογία.
Πολλοί καρκινικοί όγκοι καταφέρνουν να αποφεύγουν την ανοσολογική επίθεση δημιουργώντας ένα περιβάλλον που περιορίζει τη δράση των αμυντικών κυττάρων.
Η χορήγηση αντιγριπικού εμβολίου απευθείας στον όγκο επιχειρεί να ανατρέψει αυτή την κατάσταση. Αντί να εκπαιδεύει το ανοσοποιητικό να αναγνωρίζει εξαρχής τον καρκίνο, προκαλεί τοπική ενεργοποίηση, προσελκύοντας κύτταρα που μπορούν να αναγνωρίσουν και να παρουσιάσουν καρκινικά αντιγόνα.
Έτσι, ένας όγκος που προηγουμένως παρέμενε σχετικά αθέατος μπορεί να γίνει στόχος ισχυρότερης ανοσολογικής αντίδρασης.
Τρεις ασθενείς χωρίς ανιχνεύσιμα καρκινικά κύτταρα
Σε κλινική δοκιμή του Ohio State University Wexner Medical Center συμμετείχαν 18 ασθενείς με χειρουργήσιμο μελάνωμα.
Αρχικά εμβολιάστηκαν κατά της γρίπης στο μπράτσο. Ακολούθησαν δύο ενέσεις του ίδιου εμβολίου μέσα στους όγκους, με διαφορά 12 ημερών. Οι περισσότεροι έλαβαν τριπλάσια από τη συνηθισμένη δόση σε κάθε ενδοογκική χορήγηση.
Δύο εβδομάδες αργότερα, οι όγκοι αφαιρέθηκαν χειρουργικά. Η εξέταση των ιστών αποκάλυψε αξιοσημείωτα ευρήματα:
- 7 από τους 18 ασθενείς παρουσίασαν ενδείξεις υποχώρησης του όγκου.
- Σε 3 ασθενείς δεν εντοπίστηκαν καρκινικά κύτταρα στα χειρουργικά δείγματα.
- Στους περισσότερους όγκους παρατηρήθηκε έντονη παρουσία ανοσοκυττάρων.
- Δεν καταγράφηκαν σοβαρές ανεπιθύμητες ενέργειες κατά τη δοκιμή.
Παρά τα ενθαρρυντικά αποτελέσματα, η απουσία ομάδας ελέγχου και ο περιορισμένος αριθμός συμμετεχόντων δεν επιτρέπουν οριστικά συμπεράσματα.
Ο Ian Garbarine, που παρουσίασε τα ευρήματα, δήλωσε: «Προέκυψε ένα αρκετά εντυπωσιακό μοτίβο».
Από τα πειράματα στα ζώα στην ανθρώπινη θεραπεία
Η στρατηγική δεν εμφανίστηκε ξαφνικά. Μελέτη στο επιστημονικό περιοδικό PNAS έδειξε ότι η ενδοογκική χορήγηση αντιγριπικού εμβολίου σε ποντίκια μπορούσε να μετατρέψει ανοσολογικά «ψυχρούς» όγκους σε «θερμούς».
Η αλλαγή συνοδευόταν από αυξημένη παρουσία αντικαρκινικών Τ-λεμφοκυττάρων CD8+ και καλύτερη ανταπόκριση σε αναστολείς σημείων ελέγχου. Πρόκειται, ωστόσο, για προκλινικά δεδομένα που δεν αποδεικνύουν αντίστοιχη αποτελεσματικότητα στον άνθρωπο.
Γιατί η ίδια θεραπεία δεν συρρίκνωσε τους όγκους στη Δανία
Μια δεύτερη κλινική προσέγγιση εξέτασε 10 ασθενείς με καρκίνο του παχέος εντέρου ή του ορθού.
Οι επιστήμονες χορήγησαν το εμβόλιο ενδοσκοπικά, απευθείας στους όγκους. Παρατηρήθηκε αυξημένη παρουσία ανοσοκυττάρων, χωρίς όμως ουσιαστική συρρίκνωση των καρκινικών βλαβών.
Η μελέτη δημοσιεύθηκε στο Journal for ImmunoTherapy of Cancer και ανέδειξε την ανάγκη περαιτέρω διερεύνησης της συγκεκριμένης θεραπευτικής προσέγγισης.
Ο Mikail Gögenur εκτιμά ότι το χρονικό διάστημα μεταξύ εμβολιασμού και χειρουργείου ενδέχεται να ήταν ανεπαρκές. Η ομάδα του εξετάζει πλέον τον συνδυασμό του εμβολίου με το Keytruda, αφήνοντας περίπου έναν μήνα πριν από την επέμβαση.
Μια νέα προοπτική: Μπορεί ο εμβολιασμός να επηρεάζει την επιβίωση;
Το ενδιαφέρον επεκτείνεται πέρα από τις ενέσεις μέσα στους όγκους.
Σουηδική αναδρομική μελέτη, δημοσιευμένη στο JCO Oncology Practice, εξέτασε 587 ασθενείς με μεταστατικό καρκίνο που λάμβαναν ανοσοθεραπεία.
Οι εμβολιασμένοι κατά της γρίπης παρουσίασαν μεγαλύτερη επιβίωση χωρίς εξέλιξη της νόσου. Δεν παρατηρήθηκε στατιστικά σημαντική αύξηση των ανοσολογικών ανεπιθύμητων ενεργειών.
Οι ερευνητές υπογραμμίζουν ότι πρόκειται για συσχέτιση, όχι για απόδειξη πως ο εμβολιασμός βελτιώνει άμεσα την αντικαρκινική αποτελεσματικότητα.
Τι σημαίνουν τα ευρήματα για τους ασθενείς
Η ενδοογκική χορήγηση αντιγριπικού εμβολίου παραμένει πειραματική και δεν αποτελεί εγκεκριμένη αντικαρκινική θεραπεία.
Η εφαρμογή της προϋποθέτει προσβάσιμους όγκους, ενώ απαιτούνται μεγαλύτερες, ελεγχόμενες μελέτες για να διαπιστωθεί αν οι πρώτες ανταποκρίσεις μεταφράζονται σε μακροχρόνιο όφελος.
Ο Marcin Kortylewski επισημαίνει: «Βρισκόμαστε σε πρώιμο στάδιο και απαιτούνται προσβάσιμες βλάβες για την τοπική χορήγηση».
Η Catherine Wu συνοψίζει τον ενθουσιασμό των ερευνητών: «Είναι συναρπαστικό».
Το ουσιαστικό μήνυμα είναι ότι η επαναχρησιμοποίηση ενός γνωστού εμβολίου θα μπορούσε μελλοντικά να συμπληρώσει τις υπάρχουσες θεραπείες. Προς το παρόν, ο συνηθισμένος αντιγριπικός εμβολιασμός δεν πρέπει να συγχέεται με την πειραματική χορήγηση εμβολίου μέσα σε καρκινικούς όγκους.
Πηγές: