Η διακοπή της αγωγής με αντικαταθλιπτικά μπορεί να είναι σωματικά και συναισθηματικά εξαντλητική, ωστόσο εκατομμύρια άνθρωποι λαμβάνουν ελάχιστες σαφείς οδηγίες για το πώς να το κάνουν με ασφάλεια. Νέα, υψηλής ποιότητας έρευνα δείχνει πλέον έναν πιο ξεκάθαρο δρόμο – έναν δρόμο που θα μπορούσε να μειώσει την ταλαιπωρία, να περιορίσει τον κίνδυνο υποτροπής και να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο διαχειρίζεται διεθνώς η διακοπή αυτών των φαρμάκων.
Γιατί έχει σημασία η σταδιακή μείωση και τι δείχνει η πιο πρόσφατη έρευνα
Η διακοπή των αντικαταθλιπτικών είναι συχνά πολύ δύσκολη, με πολλούς να εμφανίζουν παρενέργειες όπως γαστρεντερικά προβλήματα, ευερεθιστότητα και αϋπνία, ενώ το άγχος μπορεί να αυξηθεί αμέσως μόλις μειωθούν οι δόσεις. Με πλύ κόσμο να παίρνει αντικαταθλιπτικά για παθήσεις όπως η κατάθλιψη, το άγχος, η ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή και η διαταραχή μετατραυματικού στρες, η απουσία σαφών οδηγιών αποτελούσε εδώ και καιρό σοβαρό κενό.
Νέα έρευνα που δημοσιεύτηκε στο The Lancet Psychiatry δείχνει ότι η ασφαλέστερη προσέγγιση είναι η αργή, σταδιακή μείωση της δόσης, υπό την επίβλεψη επαγγελματία ψυχικής υγείας, όπως ένας ψυχίατρος, αντί για απότομη διακοπή. Αυτή η μέθοδος θα μπορούσε να αποτρέψει την υποτροπή σε περίπου 20% των περιπτώσεων, ενισχύοντας την άποψη ότι, παρότι τα αντικαταθλιπτικά – ιδιαίτερα τα κοινά SSRIs που αυξάνουν τα επίπεδα σεροτονίνης – είναι αποτελεσματικά, δεν χρειάζεται να αποτελούν ισόβια θεραπεία για όλους, παρά την έλλειψη δομημένης παρακολούθησης ή αυστηρών κατευθυντήριων οδηγιών.
Είναι τα αντικαταθλιπτικά εθιστικά; Γιατί είναι δύσκολο να τα διακόψει κανείς;
Τα αντικαταθλιπτικά δεν θεωρούνται εθιστικά, ωστόσο πολλοί δυσκολεύονται να τα διακόψουν, επειδή ο εγκέφαλος προσαρμόζεται στη μακροχρόνια χρήση τους. Όταν το φάρμακο μειώνεται ή διακόπτεται, αυτή η προσαρμογή μπορεί να προκαλέσει συμπτώματα διακοπής, ιδιαίτερα μετά από μήνες ή χρόνια θεραπείας.
Σύμφωνα με μελέτη του 2025 με τίτλο “Incidence and Nature of Antidepressant Discontinuation Symptoms: A Systematic Review and Meta-Analysis”, τα άτομα που διέκοψαν τα αντικαταθλιπτικά ήταν πιο πιθανό να εμφανίσουν συμπτώματα όπως ζάλη, ναυτία, ίλιγγο και νευρικότητα, ιδίως κατά την πρώτη εβδομάδα μετά τη διακοπή, συγκριτικά με όσους έπαιρναν εικονικό φάρμακο. Η μελέτη διαπίστωσε ότι, κατά μέσο όρο, ο αριθμός των συμπτωμάτων που αναφέρθηκαν ήταν χαμηλότερος από το επίπεδο που θεωρείται κλινικά σημαντικό σύνδρομο διακοπής.
- Τα αντικαταθλιπτικά δεν είναι εθιστικά: Δεν προκαλούν έντονη επιθυμία, απώλεια ελέγχου ή καταναγκαστική χρήση – τα βασικά χαρακτηριστικά του εθισμού.
- Η διακοπή μπορεί να είναι δύσκολη: Πολλο εμφανίζουν συμπτώματα διακοπής όπως ζάλη, άγχος, διαταραχές ύπνου ή «ηλεκτρικά τινάγματα στον εγκέφαλο», ιδιαίτερα μετά από μακροχρόνια χρήση.
- Ο εγκέφαλος χρειάζεται χρόνο για να επανέλθει: Η μακροχρόνια χρήση αντικαταθλιπτικών οδηγεί σε εγκεφαλικές προσαρμογές. Όταν το φάρμακο αφαιρεθεί, μπορεί να εμφανιστούν συμπτώματα μέχρι να αποκατασταθεί η ισορροπία.
- Η αργή και σταδιακή μείωση βοηθά: Η προοδευτική μείωση της δόσης μειώνει τον κίνδυνο και την ένταση των συμπτωμάτων διακοπής σε σύγκριση με την απότομη διακοπή.
Η αργή σταδιακή μείωση με ψυχολογική υποστήριξη μειώνει τον κίνδυνο υποτροπής, δείχνει ανασκόπηση-ορόσημο
Μεγάλη ανασκόπηση από ειδικούς του Συνεργαζόμενου Κέντρου του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας για την Έρευνα και την Εκπαίδευση στην Ψυχική Υγεία και την Αξιολόγηση Υπηρεσιών, η οποία εξέτασε πάνω από 75 μελέτες και ιατρικά αρχεία από πάνω από 17.000 άτομα, εντόπισε τον ασφαλέστερο και πιο αποτελεσματικό τρόπο διακοπής των αντικαταθλιπτικών.
Τα δημοσιευμένα δεδομένα δείχνουν ότι η σταδιακή μείωση της δόσης σε συνδυασμό με ψυχολογική υποστήριξη – όπως τακτικές συνεδρίες με ψυχίατρο ή θεραπευτή – μπορεί να αποτρέψει την υποτροπή σε περίπου έναν στους πέντε ανθρώπους, με οφέλη που σχεδόν ισοδυναμούν με τη συνέχιση της φαρμακευτικής αγωγής χωρίς ψυχοθεραπεία.
Οι συμμετέχοντες παρακολουθήθηκαν για περίπου έναν χρόνο. Όσοι διέκοψαν απότομα αντιμετώπισαν κίνδυνο υποτροπής 40%, ενώ εκείνοι που μείωσαν σταδιακά τη δόση με ψυχιατρική υποστήριξη μείωσαν αυτόν τον κίνδυνο σχεδόν κατά 50%. Οι ερευνητές κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι οι κατευθυντήριες οδηγίες θα πρέπει να «προωθούν την εξατομικευμένη αποσυνταγογράφηση με σταδιακή μείωση και δομημένη ψυχολογική υποστήριξη».
«Η συνέχιση με ή χωρίς ψυχολογική υποστήριξη, η αργή και σταδιακή μείωση με ψυχολογική υποστήριξη και η συνέχιση των αντικαταθλιπτικών σε μειωμένες δόσεις είχαν παρόμοια οφέλη στην πρόληψη της υποτροπής εντός του πρώτου έτους μετά τη διακοπή. Η απότομη διακοπή ή η ταχεία μείωση ενείχαν τον υψηλότερο κίνδυνο υποτροπής», δήλωσε ο συν-συγγραφέας της μελέτης, Professor Giovanni Ostuzzi από το University of Verona, σύμφωνα με το Daily Mail.
«Η νέα μας ανασκόπηση αποσαφηνίζει τα επιστημονικά δεδομένα για τον πιο αποτελεσματικό τρόπο διακοπής των αντικαταθλιπτικών σε άτομα που έχουν αντιμετωπιστεί επιτυχώς για κατάθλιψη και θα μπορούσε να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο η διακοπή των αντικαταθλιπτικών διαχειρίζεται παγκοσμίως», υπογραμμίζοντας την ανάγκη για επικαιροποιημένες οδηγίες και τακτικές επανεξετάσεις της θεραπείας.
Ορισμένοι ανεξάρτητοι ειδικοί συνέστησαν προσοχή. Ο Dr Jonathan Henssler, MD, σημείωσε ότι «τα καλύτερα αποτελέσματα για τους συμμετέχοντες επιτεύχθηκαν με στρατηγικές που διατηρούσαν τη φαρμακευτική αγωγή με αντικαταθλιπτικά», προσθέτοντας ότι τόσο η φαρμακευτική αγωγή όσο και η ψυχοθεραπεία έχουν περιορισμένη θεραπευτική ισχύ και λειτουργούν καλύτερα σε συνδυασμό, κάτι που δεν είναι πάντα εφικτό. Άλλοι επεσήμαναν τη σχετικά σύντομη περίοδο παρακολούθησης, η οποία περιορίζει τα μακροπρόθεσμα συμπεράσματα.
Παρόλα αυτά, τα ευρήματα χαιρετίστηκαν από τον Dr Alberto Ortiz Lobo του La Paz University, ο οποίος δήλωσε ότι «πρόκειται για μια κρίσιμη μελέτη, δεδομένης της ανησυχητικής αύξησης στη συνταγογράφηση αντικαταθλιπτικών και της ανάγκης να εξεταστούν στρατηγικές για τη μείωση της χρήσης τους», σημειώνοντας ότι η θεραπεία συχνά συνεχίζεται «για μήνες, χρόνια ή επ’ αόριστον», οδηγώντας σε χρόνιες παρενέργειες, έκθεση σε κινδύνους και εγκεφαλική νευροπροσαρμογή που καθιστά δύσκολη τη διακοπή.
Αντικαταθλιπτικά: Είναι το νέο όπλο ενάντια στον καρκίνο; – Ελπιδοφόρα μελέτη
Πρόσθεσε ότι η σταδιακή μείωση της δόσης υποστηρίζει τις εγκεφαλικές αλλαγές και ότι «η ψυχολογική υποστήριξη προσφέρει αυτοπεποίθηση και ασφάλεια σε αυτή τη διαδικασία, κατά την οποία το άτομο ανακτά τον έλεγχο και την αυτονομία του, επαναδιεκδικεί τα συναισθήματά του και παύει να αναθέτει την ευεξία του σε ένα φάρμακο».
Πηγές: Daily Mail, PMC, PMC, PMC, PubMed