Ο διαβήτης τύπου 5, μια μορφή διαβήτη που συνδέεται με τον χρόνιο και σοβαρό υποσιτισμό, αναγνωρίστηκε επίσημα το 2025 από τη Διεθνή Ομοσπονδία Διαβήτη, έπειτα από σχεδόν επτά δεκαετίες επιστημονικής διαμάχης. Υπολογίζεται ότι αφορά έως και 25 εκατομμύρια ανθρώπους παγκοσμίως, ενώ οι ακατάλληλες θεραπείες μπορεί να αποβούν ακόμα και θανατηφόρες.
Διαβήτης τύπου 1: Ασθενείς κατάφεραν να σταματήσουν τη λήψη ινσουλίνης με πρωτοποριακή θεραπεία
Διαβήτης τύπου 5: Η μορφή της νόσου που συνδέεται με τον υποσιτισμό
Η μορφή αυτή περιγράφηκε για πρώτη φορά το 1955 στην Τζαμάικα και έμεινε σχεδόν ξεχασμένη για πολλά χρόνια. Παρόλο που αναγνωρίστηκε από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας τη δεκαετία του 1980, η διάγνωση παρέμεινε αμφιλεγόμενη και το 1999 ο οργανισμός απέσυρε την ταξινόμησή της λόγω έλλειψης επαρκών στοιχείων.
Χωρίς συμφωνία για τον τρόπο διάγνωσης και αντιμετώπισής της, η πάθηση παρέμεινε γνωστή ως σακχαρώδης διαβήτης σχετιζόμενος με τον υποσιτισμό και συχνά διαγιγνώσκεται λανθασμένα ως άλλος τύπος διαβήτη.
Ο διαβήτης τύπου 1 είναι αυτοάνοση πάθηση που καταστρέφει τα κύτταρα του παγκρέατος που παράγουν ινσουλίνη. Στον τύπου 2, ο οργανισμός δεν ανταποκρίνεται αποτελεσματικά στην ινσουλίνη, ο τύπου 3c οφείλεται συνήθως σε βλάβη του παγκρέατος, ενώ ο διαβήτης κύησης συνδέεται με ορμονικές αλλαγές κατά την εγκυμοσύνη. Ο διαβήτης τύπου 5 φαίνεται να συνδέεται με τη χρόνια διατροφική ανεπάρκεια.
Επειδή η αντίσταση στην ινσουλίνη δεν φαίνεται να είναι η κύρια αιτία, οι υπάρχουσες θεραπείες μπορεί να μην ωφελούν. Μπορεί μάλιστα να αποδειχθούν επιβλαβείς.
«Η κατανόηση του συγκεκριμένου τύπου διαβήτη από τον οποίο πάσχει ένας ασθενής είναι καθοριστική για την επιλογή της κατάλληλης θεραπείας», εξηγεί ο Βρετανός ερευνητής Craig Beall από το Πανεπιστήμιο του Exeter, σύμφωνα με το ScienceAlert.
ΠΟΥ: Το παγκόσμιο προσδόκιμο ζωής ανακάμπτει, αλλά αυξάνεται το φορτίο των μη μεταδοτικών νοσημάτων
Τι δείχνουν πρόσφατες έρευνες για τον διαβήτη τύπου 5
Οι μελέτες των τελευταίων ετών παρουσιάζουν μια σύνθετη εικόνα, καθώς ορισμένοι ερευνητές χαιρετίζουν την αναγνώριση της νόσου, ενώ άλλοι διατυπώνουν επιφυλάξεις.
- Σύμφωνα με τη διεθνή δήλωση συναίνεσης του 2025 με τίτλο «Classifying a distinct form of diabetes in lean individuals with a history of undernutrition: an international consensus statement», διεθνής ομάδα ειδικών πρότεινε ομόφωνα την αναγνώριση μιας διακριτής κατηγορίας διαβήτη σε άτομα με χαμηλό σωματικό βάρος και ιστορικό υποσιτισμού.
- Σύμφωνα με τη μελέτη του 2025 με τίτλο «Non-autoimmune, insulin-deficient diabetes in children and young adults in Africa: evidence from the Young-Onset Diabetes in sub-Saharan Africa (YODA) cross-sectional study», σημαντικό ποσοστό παιδιών και νέων στην υποσαχάρια Αφρική με διάγνωση διαβήτη τύπου 1 δεν εμφανίζει ενδείξεις αυτοανοσίας, εύρημα που ενισχύει την ανάγκη διερεύνησης μη αυτοάνοσων μορφών διαβήτη.
- Σύμφωνα με το άρθρο του 2025 με τίτλο «Malnutrition-related diabetes mellitus: rushing toward “type 5” amid unresolved questions and limited evidence», η ταξινόμηση της μορφής αυτής ως διακριτού τύπου κρίνεται προς το παρόν πρόωρη, λόγω της ετερογενούς κλινικής εικόνας και της διαγνωστικής αβεβαιότητας.
Πώς μπορεί να επηρεάζει ο χρόνιος υποσιτισμός το πάγκρεας
Εδώ και χρόνια, η ενδοκρινολόγος Meredith Hawkins από το Global Diabetes Institute του Albert Einstein College of Medicine στη Νέα Υόρκη ζητά την παγκόσμια αναγνώριση του διαβήτη τύπου 5, ο οποίος εμφανίζεται συνήθως σε πληθυσμούς της Ασίας και της Αφρικής που αντιμετωπίζουν σοβαρή επισιτιστική ανασφάλεια.
«Ο διαβήτης που σχετίζεται με τον υποσιτισμό είναι πιο συχνός από τη φυματίωση και σχεδόν εξίσου συχνός με το HIV/AIDS, αλλά η απουσία επίσημης ονομασίας έχει εμποδίσει τις προσπάθειες διάγνωσης των ασθενών και εξεύρεσης αποτελεσματικών θεραπειών», δήλωσε η Hawkins το 2025.
«Ελπίζω η επίσημη αναγνώρισή του ως διαβήτη τύπου 5 να οδηγήσει σε πρόοδο στην αντιμετώπιση αυτής της επί μακρόν παραμελημένης νόσου, η οποία προκαλεί σοβαρή εξασθένηση και είναι συχνά θανατηφόρα», συμπλήρωσε η ειδικός.
Τα τελευταία χρόνια, πολυάριθμες μελέτες σε ζώα και ανθρώπους έχουν δείξει ότι οι χρόνιες διατροφικές ελλείψεις μπορούν να έχουν μακροχρόνιες επιπτώσεις στο πάγκρεας, διαταράσσοντας την ικανότητά του να εκκρίνει ινσουλίνη και να ρυθμίζει τα επίπεδα σακχάρου στο αίμα.
Η έρευνα της Hawkins, που δημοσιεύτηκε το 2022, ήταν η πρώτη που προσδιόρισε ένα ξεχωριστό μεταβολικό προφίλ για τη συγκεκριμένη μορφή διαβήτη.
Σε μικρή μελέτη στη νότια Ινδία, η ομάδα της έδειξε ότι οι ασθενείς παρουσιάζουν μειωμένη έκκριση ινσουλίνης, όπως συμβαίνει και στον διαβήτη τύπου 1, αλλά σε μικρότερο βαθμό. Παράλληλα, παραμένουν ευαίσθητοι στην ινσουλίνη, σε αντίθεση με ό,τι συμβαίνει συνήθως στον διαβήτη τύπου 2, όπου αναπτύσσεται αντίσταση στη δράση της.
«Ο διαβήτης τύπου 5 διακρίνεται για τη μοναδική του παθογένεση, η οποία θεωρείται ότι συνδέεται με την ανεπαρκή ανάπτυξη του παγκρέατος εξαιτίας παρατεταμένων περιόδων διατροφικής ανεπάρκειας», γράφει ο γιατρός Rahul Garg από το F.H. Medical College and Hospital της Ινδίας σε πρόσφατη ανασκόπηση.
Ομάδα εργασίας και επόμενα βήματα
Το 2025, η Διεθνής Ομοσπονδία Διαβήτη συγκρότησε ομάδα εργασίας για τον διαβήτη τύπου 5, με πρόεδρο τη Hawkins. Στόχοι της είναι η διαμόρφωση επίσημων διαγνωστικών κριτηρίων και θεραπευτικών οδηγιών, η δημιουργία παγκόσμιου ερευνητικού μητρώου και η ανάπτυξη εκπαιδευτικών προγραμμάτων για τους επαγγελματίες υγείας.
Η κίνηση αυτή επιχειρεί να αντιμετωπίσει έναν φαύλο κύκλο. Χωρίς επίσημη αναγνώριση, είναι δύσκολη η χρηματοδότηση της έρευνας, ενώ χωρίς περισσότερα επιστημονικά στοιχεία είναι δύσκολη η τυποποίηση της διάγνωσης και η εκτίμηση του αριθμού των ανθρώπων που πλήττονται από τη νόσο.
Η αντιμετώπιση χρειάζεται προσοχή
Λόγω του ιδιαίτερου μεταβολικού προφίλ της νόσου, οι γιατροί πρέπει να είναι ιδιαίτερα προσεκτικοί κατά τη ρύθμιση της θεραπείας με ινσουλίνη. Οι ασθενείς μπορεί να χρειάζονται μόνο μικρές δόσεις ινσουλίνης ή εναλλακτικές προσεγγίσεις για την ενίσχυση της έκκρισής της, ώστε να αποφεύγονται επικίνδυνες διακυμάνσεις στα επίπεδα σακχάρου στο αίμα.
«Η ακατάλληλη θεραπεία με ινσουλίνη μπορεί να προκαλέσει υπογλυκαιμία, δηλαδή χαμηλά επίπεδα σακχάρου στο αίμα. Ο κίνδυνος αυτός αυξάνεται σε περιοχές με επισιτιστική ανασφάλεια, όπου η παρακολούθηση της γλυκόζης μπορεί να μην είναι οικονομικά προσιτή», εξηγούν η Hawkins και οι συνεργάτες της σε ανασκόπηση που δημοσιεύτηκε μετά την επίσημη αναγνώριση.
Οι αμφισβητήσεις για τη νέα κατηγορία
Ορισμένοι ερευνητές χαρακτήρισαν την απόφαση της ομοσπονδίας αναγνώριση που είχε καθυστερήσει εδώ και χρόνια, ενώ άλλοι θεωρούν ότι δεν τεκμηριώνεται επαρκώς, λόγω της «διαγνωστικής αβεβαιότητας» που προκύπτει από την ποικιλομορφία των περιστατικών που φαίνεται να σχετίζονται με τον υποσιτισμό.
Ορισμένοι υποστηρίζουν ότι ο αριθμός των ασθενών αυξάνεται, ενώ άλλοι εκτιμούν ότι το φαινόμενο υποχωρεί. Η αποσαφήνιση της πραγματικής έκτασης της νόσου εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την ορθή διάγνωσή της.
Πρέπει να παίρνουν και οι υγιείς στατίνες; Τι αποκαλύπτουν 2 νέες μελέτες για άνοια και μακροζωία
Το πρόβλημα δεν περιορίζεται στην Ασία και την Αφρική. Ο υποσιτισμός είναι επίσης πρόβλημα σε περιοχές της Λατινικής Αμερικής και της Καραϊβικής, όπου ένας σύνθετος συνδυασμός περιβαλλοντικών, πολιτικών και οικονομικών παραγόντων επιδεινώνει τις ανισότητες στην υγεία και την ακραία φτώχεια.
«Δεν υπάρχει γρήγορη λύση, γι’ αυτό και αναμένουμε ότι η αντιμετώπιση της νόσου θα απαιτήσει σημαντική περαιτέρω έρευνα και υποστήριξη», δήλωσε η Hawkins σε συνέντευξή της. «Όταν έχεις δει νεαρούς ασθενείς να πεθαίνουν εξαιτίας της ακατάλληλης θεραπείας μιας παραμελημένης μορφής διαβήτη, δεν υπάρχει επιστροφή».
Πηγές: ScienceAlert, PubMed, The Lancet Diabetes & Endocrinology, PubMed