Ο ιός του απλού έρπητα τύπου 1, που φέρουν σχεδόν έξι στους δέκα ανθρώπους παγκοσμίως, φαίνεται να προκαλεί αλλαγές στα αμυντικά κύτταρα του εγκεφάλου, οι οποίες ενδέχεται να σχετίζονται με τη νόσο Αλτσχάιμερ. Ποια είναι τα συμπεράσματα της νέας μελέτης.
Αλτσχάιμερ και όραση: Οι αλλαγές που μπορεί να εμφανιστούν στα μάτια και την οπτική αντίληψη
Ιός του απλού έρπητα: Τι δείχνει νέα μελέτη για τα αμυντικά κύτταρα του εγκεφάλου – Πώς τον συσχετίζει με το Αλτσχάιμερ
Ο HSV-1 προκαλεί συνήθως τις έρπη στα χείλη και παραμένει στον οργανισμό σε όλη τη διάρκεια της ζωής, κυρίως σε νευρικά κύτταρα εκτός του εγκεφάλου. Από εκεί μπορεί, υπό ορισμένες συνθήκες, να φτάσει στον εγκέφαλο μέσω νευρικών οδών που σχετίζονται με το πρόσωπο ή την όσφρηση. Σε σπάνιες περιπτώσεις προκαλεί εγκεφαλίτιδα, ενώ επιστημονικά στοιχεία δείχνουν ότι μπορεί να σχετίζεται και με χρόνια φλεγμονή στον εγκέφαλο.
Αυτή τη σχέση εξέτασε νέα μελέτη του Πανεπιστημίου του Κολοράντο Anschutz, που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό PLOS Pathogens με τίτλο “Intranasal HSV-1 infection drives region-specific interferon-dominant microglial remodeling”.
Τι δείχνουν πρόσφατες έρευνες για τον έρπητα και τον κίνδυνο για άνοια
Οι μελέτες των τελευταίων ετών παρουσιάζουν αντικρουόμενα ευρήματα για τη σχέση των ιών του έρπητα με την άνοια.
- Σύμφωνα με την ανασκόπηση του 2025 με τίτλο “HSV-1 as a Potential Driver of Alzheimer’s Disease”, οι επαναλαμβανόμενες ενεργοποιήσεις του ιού ενδέχεται να συνδέονται με παρατεταμένη ενεργοποίηση των μικρογλοιακών κυττάρων, χρόνια νευροφλεγμονή και συσσώρευση του β-αμυλοειδούς και της πρωτεΐνης ταυ.
- Σύμφωνα με τη συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση του 2025 με τίτλο “Association between anti‐herpetic medications and dementia risk: A systematic review and meta‐analysis”, η οποία περιέλαβε 12 μελέτες και στοιχεία από 9,6 εκατομμύρια ηλικιωμένους, η χρήση αντιερπητικών φαρμάκων συνδέθηκε με 12% έως 27% χαμηλότερο κίνδυνο άνοιας.
- Σύμφωνα με τη συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση του 2026 με τίτλο “Herpes simplex virus 2 and dementia risk: a systematic review and meta-analysis”, δεν διαπιστώθηκε στατιστικά σημαντική σχέση ανάμεσα στον ιό του απλού έρπητα τύπου 2 και τη νόσο Αλτσχάιμερ.
Άνοια: Ποια αλλαγή στη φωνή μπορεί να είναι πρώιμο σημάδι της πάθησης
Τι έδειξε η νέα μελέτη
Στο επίκεντρο της έρευνας βρίσκονται τα μικρογλοιακά κύτταρα, τα αμυντικά κύτταρα του εγκεφάλου που απομακρύνουν κυτταρικά υπολείμματα και συμβάλλουν στη ρύθμιση της φλεγμονής. «Λειτουργούν ταυτόχρονα ως το σύστημα ασφαλείας του εγκεφάλου και ως η ομάδα συντήρησής του», εξηγεί η Christy Niemeyer, επίκουρη καθηγήτρια Νευρολογίας στο Πανεπιστήμιο του Κολοράντο Anschutz και μία από τις επικεφαλής της μελέτης, σύμφωνα με το Earth.com.
Οι ερευνητές μόλυναν ποντίκια μέσω της μύτης με δόση του ιού που μπορούσε να φτάσει στον εγκέφαλο χωρίς να προκαλέσει εμφανή συμπτώματα ασθένειας. Έξι ημέρες αργότερα, ανέλυσαν τη γονιδιακή δραστηριότητα των αμυντικών κυττάρων, χαρτογραφώντας περιοχές του εγκεφαλικού στελέχους, το οποίο συνδέει τον εγκέφαλο με τον νωτιαίο μυελό.
Στα υγιή ποντίκια, τα μικρογλοιακά κύτταρα που παρουσίαζαν απόκριση στις ιντερφερόνες, πρωτεΐνες που ενεργοποιούν την αντιική άμυνα του οργανισμού, αντιπροσώπευαν λιγότερο από το 0,5% των αμυντικών κυττάρων. Στα μολυσμένα ποντίκια, το ποσοστό αυτό έφτανε σχεδόν το 16%.
Ωστόσο, η αντιική απόκριση συνοδεύτηκε από μειωμένη δραστηριότητα γονιδίων που σχετίζονται με τη φυσιολογική συντήρηση του εγκεφάλου. Ορισμένα από αυτά βοηθούν τα κύτταρα να ανακυκλώνουν άχρηστα υλικά, ενώ ένα άλλο συμβάλλει στην παραγωγή μιας πρωτεΐνης που φαίνεται να προστατεύει τα νευρικά κύτταρα, εν μέρει περιορίζοντας τη συσσώρευση του β-αμυλοειδούς, μιας πρωτεΐνης που σχηματίζει τις χαρακτηριστικές πλάκες της νόσου Αλτσχάιμερ.
Παράλληλα, παρατηρήθηκαν αλλαγές στον τρόπο οργάνωσης του DNA των κυττάρων που είχαν ενεργοποιήσει την αντιική τους άμυνα. Συγκεκριμένα, ορισμένες περιοχές του DNA έγιναν πιο προσβάσιμες στους μηχανισμούς που ενεργοποιούν τα αντιικά γονίδια. Πρόκειται για αλλαγές που ενδέχεται να διατηρούνται με την πάροδο του χρόνου.
Οι αλλαγές εντοπίστηκαν σε μικρές εστίες του εγκεφαλικού στελέχους, κοντά στο σημείο όπου εισέρχονται στον εγκέφαλο νευρικές ίνες που σχετίζονται με την αισθητικότητα του προσώπου, και όχι σε εκτεταμένες περιοχές, όπως μπορεί να συμβαίνει στην εγκεφαλίτιδα.
Πώς συνδέεται με τη νόσο Αλτσχάιμερ
«Ο τρόπος με τον οποίο τα κύτταρα της έμφυτης ανοσίας του εγκεφάλου αντιδρούν στον ιό τα κάνει να συμπεριφέρονται παρόμοια με κύτταρα που φέρουν ορισμένους σημαντικούς γενετικούς παράγοντες κινδύνου, όπως το ApoE4», εξηγεί η Kimberley Bruce, αναπληρώτρια καθηγήτρια Ιατρικής στο ίδιο πανεπιστήμιο και επίσης μία από τις επικεφαλής της μελέτης, σύμφωνα με το Newsweek.
«Ο ιός δεν προκαλεί απλώς φλεγμονή. Αλλάζει τα μοριακά προγράμματα που καθορίζουν τον τρόπο λειτουργίας αυτών των αμυντικών κυττάρων», επισημαίνει η Niemeyer, σύμφωνα με την ίδια πηγή.
Οι ερευνητές σχεδιάζουν να εξετάσουν στη συνέχεια αν αυτές οι αλλαγές παραμένουν μετά την υποχώρηση της λοίμωξης και αν οι επαναλαμβανόμενες ενεργοποιήσεις του ιού μπορούν να προκαλέσουν μακροχρόνιες επιπτώσεις στον εγκέφαλο.
Τι σημαίνουν τα ευρήματα
Η μελέτη δείχνει σε ποιες περιοχές και με ποιον τρόπο αλλάζουν τα μικρογλοιακά κύτταρα μετά τη λοίμωξη, χωρίς όμως να αποδεικνύει ότι ο ιός προκαλεί τη νόσο Αλτσχάιμερ, σημειώνει ο νευρολόγος Hanul Bhandari, σύμβουλος στο αμερικανικό κέντρο αποκατάστασης New Waters Recovery, σύμφωνα με το Newsweek.
Επιπλέον, η έρευνα βασίστηκε σε μικρό αριθμό ποντικιών, ενώ για τη λεπτομερή χαρτογράφηση χρησιμοποιήθηκε ένα ζώο από κάθε ομάδα. Όλες οι αναλύσεις πραγματοποιήθηκαν έξι ημέρες μετά τη λοίμωξη, επομένως δεν είναι ακόμη γνωστό αν οι αλλαγές παραμένουν μακροπρόθεσμα.
«Οι ιοί του έρπητα μπορεί να εμπλέκονται στην ανάπτυξη της νόσου. Ωστόσο, το γεγονός ότι κάποιος φέρει αυτούς τους πολύ συνηθισμένους ιούς δεν σημαίνει σε καμία περίπτωση ότι θα εμφανίσει Αλτσχάιμερ ή κάποια άλλη μορφή άνοιας», καταλήγει ο Bhandari.
Πηγές: Newsweek, Earth.com, PLOS Pathogens, Pathogens, Alzheimer’s & Dementia, Frontiers in Dementia