Η καρδιακή υγεία παίζει κεντρικό ρόλο στο πώς νιώθουν, λειτουργούν και γερνούν οι γυναίκες. Καθώς οι γυναίκες βιώνουν διαφορετικά συμπτώματα, κινδύνους και αλλαγές στα στάδια της ζωής τους σε σχέση με τους άνδρες, η προστασία της καρδιάς απαιτεί μια πιο εξατομικευμένη προσέγγιση που ξεπερνά τις γενικές συμβουλές.
Καρδιαγγειακή υγεία: Τι αυξάνει τον κίνδυνο για πρόβλημα στην καρδιά και τι να κάνετε για πρόληψη
Γιατί η καρδιακή υγεία των γυναικών χρειάζεται πιο προσεκτική ματιά
Η καρδιακή υγεία είναι θεμελιώδης για τη μακροχρόνια δύναμη και την καθημερινή λειτουργικότητα, ωστόσο συχνά παραβλέπεται στις συζητήσεις για την υγεία των γυναικών. Παρότι ευθύνεται για 1 στους 5 θανάτους γυναικών στις ΗΠΑ, η καρδιοπάθεια συχνά επισκιάζεται από άλλα ζητήματα. Ένα μέρος του προβλήματος είναι η ενημέρωση. Τα εμφράγματα στις γυναίκες συχνά μοιάζουν διαφορετικά από την κλασική εικόνα που εμφανίζεται στους άνδρες, ιδιαίτερα στη μέση ηλικία, όταν οι ορμονικές αλλαγές και η μείωση των οιστρογόνων αυξάνουν τον καρδιαγγειακό κίνδυνο.
«Υπάρχουν σημεία και συμπτώματα που μπορεί να περάσουν απαρατήρητα και να αγνοηθούν, αν δεν συνδεθούν με πιθανά καρδιακά προβλήματα», εξηγεί η Αμερικανίδα ιατρός Jessica Shepherd, M.D., σύμφωνα με το Mind Body Green. Η κόπωση, η δύσπνοια, η δυσπεψία και τα προβλήματα ύπνου συχνά αποδίδονται στο στρες, στη γήρανση ή στην εμμηνόπαυση, παρότι μπορεί να είναι ενδείξεις υποκείμενης καρδιοπάθειας. Η αναγνώριση αυτών των πρώιμων, συχνά διακριτικών σημείων είναι καθοριστική για να μπορέσουν οι γυναίκες να λάβουν προληπτικά μέτρα και να προστατεύσουν την καρδιά τους πριν προκύψει μια κρίση.
Πρέπει οι γυναίκες να λαμβάνουν διαφορετικά μέτρα για την καρδιακή τους υγεία σε σχέση με τους άνδρες
Σύμφωνα με μελέτη του 2024 με τίτλο “Preventing ischemic heart disease in women: a systematic review of global directives and policies”, τα καρδιαγγειακά νοσήματα παραμένουν η κύρια αιτία θανάτου των γυναικών παγκοσμίως και η πρόοδος στη μείωση της θνησιμότητας έχει σταματήσει. Η ανασκόπηση δείχνει ότι οι παγκόσμιες πολιτικές ζητούν στρατηγικές πρόληψης για όλη τη διάρκεια της ζωής, συμπεριλαμβανομένων πρώιμων παρεμβάσεων στον τρόπο ζωής, καλύτερης φροντίδας σε εγκυμοσύνες υψηλού κινδύνου και στα στάδια της εμμηνόπαυσης, καθώς και βελτιωμένης παρακολούθησης και διαχείρισης του κινδύνου σε πληθυσμιακό επίπεδο για τις γυναίκες.
Άλλες πρόσφατες δημοσιευμένες έρευνες δείχνουν ότι οι γυναίκες ωφελούνται από προσεγγίσεις στην καρδιακή υγεία που λαμβάνουν υπόψη το φύλο και το κοινωνικό φύλο, επειδή οι καρδιαγγειακοί κίνδυνοι, τα συμπτώματα και οι μηχανισμοί της νόσου διαφέρουν από εκείνους των ανδρών σε όλη τη διάρκεια της ζωής. Αυτές οι διαφορές επηρεάζουν την πρόληψη, τον προσυμπτωματικό έλεγχο και την έγκαιρη διάγνωση.
Έρευνες δείχνουν ότι:
- Η βιολογία και το φύλο έχουν σημασία: Ορμόνες, γενετική, εγκυμοσύνη, εμμηνόπαυση, στρες και αυτοάνοσα νοσήματα διαμορφώνουν τον τρόπο με τον οποίο αναπτύσσεται η καρδιοπάθεια και πώς ανταποκρίνεται στους παράγοντες κινδύνου στις γυναίκες.
- Οι παράγοντες κινδύνου μπορεί να επηρεάζουν περισσότερο τις γυναίκες: Παθήσεις όπως η υπέρταση, ο διαβήτης και το κάπνισμα μπορεί να αυξάνουν τον καρδιαγγειακό κίνδυνο περισσότερο στις γυναίκες απ’ ό,τι στους άνδρες. Οι επιπλοκές της εγκυμοσύνης και το ΣΠΩ αποτελούν πρώιμα προειδοποιητικά σημάδια.
- Τα συμπτώματα και η διάγνωση διαφέρουν: Οι γυναίκες συχνά εμφανίζουν μη κλασικά συμπτώματα και οι τυπικές κλίμακες κινδύνου μπορεί να υποτιμούν τον κίνδυνο αν αγνοηθούν τα πρότυπα που σχετίζονται με το φύλο.
Καρδιοπάθεια: Κύρια αιτία θανάτου στις γυναίκες
- Η καρδιοπάθεια σκοτώνει περισσότερες γυναίκες από όλους τους καρκίνους μαζί.
- 1 στις 2,6 γυναίκες πεθαίνει από στεφανιαία νόσο.
- Πολλές γυναίκες, αλλά και οι γιατροί τους, εξακολουθούν να υποτιμούν αυτόν τον κίνδυνο.
Γιατί η καρδιοπάθεια στις γυναίκες παραμένει συχνά αδιάγνωστη
Ιστορικά, η καρδιαγγειακή έρευνα επικεντρωνόταν στους άνδρες. Ως αποτέλεσμα, οι κλινικές οδηγίες, τα διαγνωστικά εργαλεία και ακόμη και οι λίστες συμπτωμάτων δεν σχεδιάστηκαν για τις γυναίκες. Αυτό οδηγεί σε λανθασμένες διαγνώσεις και ανεπαρκή θεραπεία. Οι γυναίκες είναι συχνά λιγότερο πιθανό να λάβουν προληπτικές συστάσεις, βιώνουν καθυστερήσεις στη διάγνωση και λαμβάνουν λιγότερο επιθετική θεραπεία σε σύγκριση με άνδρες με παρόμοιο καρδιακό προφίλ κινδύνου.
Καρδιοπάθεια: Πρόληψη από την παιδική ηλικία με διατροφή, άσκηση και ύπνο
Πότε «εκτοξεύεται» ο κίνδυνος
Η περιεμμηνόπαυση αποτελεί ένα κρίσιμο σημείο καμπής στην πορεία της καρδιαγγειακής υγείας μιας γυναίκας. Τα οιστρογόνα έχουν προστατευτική δράση στα αιμοφόρα αγγεία, βοηθώντας τα να παραμένουν εύκαμπτα και μειώνοντας τη συσσώρευση πλάκας. Όταν τα επίπεδά τους μειώνονται κατά την περιεμμηνόπαυση και την εμμηνόπαυση, οι γυναίκες αντιμετωπίζουν απότομη αύξηση του κινδύνου, ακόμη κι αν δεν ταιριάζουν στο «κλασικό» προφίλ καρδιοπάθειας.
«Οι γυναίκες στη μέση ηλικία συχνά έχουν πολλαπλούς ρόλους – φροντίζουν ηλικιωμένους γονείς, υποστηρίζουν παιδιά, διαχειρίζονται καριέρες και κουβαλούν το αόρατο “νοητικό φορτίο”», σημειώνει η Shepherd.
Το χρόνιο στρες επιβαρύνει το καρδιαγγειακό σύστημα:
- Αυξάνει την αρτηριακή πίεση.
- Ενισχύει τη φλεγμονή.
- Διαταράσσει τα πρότυπα ύπνου.
- Αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο οι γυναίκες ανταποκρίνονται στο στρες σε σχέση με τους άνδρες.
Γι’ αυτό κάθε γυναίκα θα πρέπει να γνωρίζει τους δείκτες της καρδιακής της υγείας μέχρι τη μέση ηλικία. Η κατανόηση των προσωπικών παραγόντων κινδύνου γίνεται ολοένα και πιο σημαντική σε αυτή τη μεταβατική φάση, όπου η καρδιαγγειακή ευαλωτότητα αυξάνεται δραματικά.
Τα συμπτώματα στις γυναίκες δεν είναι πάντα εμφανή
Ξεχάστε ό,τι νομίζετε ότι γνωρίζετε για τα εμφράγματα. Οι γυναίκες είναι πιο πιθανό να υποστούν έμφραγμα χωρίς πόνο στο στήθος. Αντί γι’ αυτό, προσέξτε τα συχνά παραγνωρισμένα συμπτώματα.
Ήπαρ: Πώς μπορούμε να αντιστρέψουμε τη λιπώδη νόσο – Τι συμβουλεύουν οι επιστήμονες
Άμεσα προειδοποιητικά σημάδια περιλαμβάνουν:
- Επίμονη, ανεξήγητη κόπωση.
- Δύσπνοια με ήπια δραστηριότητα.
- Ενόχληση στον αυχένα ή στη γνάθο.
- Ναυτία ή έμετο.
- Διαταραχές ύπνου.
- Πίεση στο στήθος, όχι απαραίτητα οξύ πόνο.
- Ανεξήγητη ζάλη.
- Πρήξιμο στα πόδια ή στα πέλματα.
«Η καρδιοπάθεια στις γυναίκες δεν ακολουθεί πάντα την κλασική συνταγή και οι “φυσιολογικές εξετάσεις” δεν σημαίνουν πάντα ότι όλα είναι καλά. Αν το σώμα σας σάς λέει ότι κάτι δεν πάει καλά, αυτό έχει σημασία», λέει η Shepherd.
Στεφανιαία μικροαγγειακή δυσλειτουργία στις γυναίκες
Οι γυναίκες τείνουν να εμφανίζουν δυσλειτουργία των στεφανιαίων μικροαγγείων, η οποία επηρεάζει τα μικρότερα αγγεία της καρδιάς. Αυτά δεν φαίνονται στις τυπικές στεφανιογραφίες και συχνά εκδηλώνονται με ασαφή, διάχυτα συμπτώματα που είναι εύκολο να αγνοηθούν. Γυναίκες όλων των ηλικιών, ιδιαίτερα νεότερες, είναι πιο πιθανό από τους άνδρες να αναπτύξουν αυτόν τον τύπο καρδιοπάθειας.
Στη μικροαγγειακή νόσο, η καρδιά δεν λαμβάνει όσο αίμα χρειάζεται για να λειτουργεί σωστά. Οι ασθενείς μπορεί να το αντιλαμβάνονται ως ενόχληση ή πόνο στο στήθος ή σε άλλο σημείο του άνω μέρους του σώματος ή ως δύσπνοια ή κόπωση. Αποτελεί έναν από τους δύο βασικούς λόγους για καρδιακά συμπτώματα όταν οι αρτηρίες δεν είναι σοβαρά φραγμένες, με τον άλλον να είναι ο σπασμός των στεφανιαίων αρτηριών, κατά τον οποίο το μυϊκό στρώμα των αρτηριών γίνεται υπερδραστήριο.
Καρδιοπάθεια ή «φυσιολογική» γήρανση;
Αυτό που καθιστά τη διάγνωση ιδιαίτερα δύσκολη είναι το πόσο αυτά τα συμπτώματα επικαλύπτονται με την καθημερινότητα και τη γήρανση – κόπωση, άγχος, αϋπνία. Συχνά αποδίδονται στη γήρανση, στο στρες ή στις ορμονικές αλλαγές. Όμως μερικές φορές αποτελούν προειδοποιητικά σημάδια υποκείμενων καρδιακών προβλημάτων. «Για παράδειγμα, αυτό που μοιάζει με καούρα μπορεί στην πραγματικότητα να είναι στηθάγχη. Το να ακούτε προσεκτικά το σώμα σας και να παρατηρείτε πότε τα συμπτώματα επιμένουν ή επιδεινώνονται είναι καθοριστικό», εξηγεί η Shepherd.
Οι γυναίκες είναι επίσης πιο πιθανό να κουβαλούν αόρατα βάρη, είτε πρόκειται για το νοητικό φορτίο, τις ευθύνες φροντίδας ή το χρόνιο στρες, που σταδιακά υπονομεύουν την καρδιαγγειακή υγεία. Προσθέστε το γεγονός ότι ο κακός ύπνος και οι μεταβολικές αλλαγές γίνονται πιο συχνές στην περιεμμηνόπαυση και ο κίνδυνος πολλαπλασιάζεται. «Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε υψηλότερο σάκχαρο, κεντρική αύξηση βάρους και τελικά σε μεταβολικό σύνδρομο – όλοι ισχυροί προγνωστικοί δείκτες καρδιοπάθειας».
Τα σώματα των γυναικών δεν είναι απλώς μικρότερες εκδοχές των ανδρικών – είναι φυσιολογικά διαφορετικά. Η αναγνώριση αυτού του γεγονότος είναι απαραίτητη για ισότιμη φροντίδα. Αυτές οι διαφορές επεκτείνονται στον τρόπο με τον οποίο εκδηλώνεται η καρδιοπάθεια, στον τρόπο εμφάνισης των συμπτωμάτων και στον τρόπο αξιολόγησης του κινδύνου.
«Ακόμη και οι γιατροί μερικές φορές δεν μπορούν να αναγνωρίσουν τα συμπτώματα της εμμηνόπαυσης, κάτι που μπορεί να έχει σημαντικές επιπτώσεις στην ευεξία», επισημαίνει η Shepherd. «Πολλές γυναίκες αγχώνονται για την εμμηνόπαυση και τη συνδέουν με αρνητικότητα. Όμως αυτή η μετάβαση μπορεί επίσης να είναι μια ισχυρή περίοδος επαναξιολόγησης και προτεραιοποίησης της καρδιαγγειακής υγείας».
Σημαντικοί δείκτες για πρόληψη
Η προληπτική στάση είναι απαραίτητη. Ξεκινήστε να παρακολουθείτε τους καρδιαγγειακούς σας παράγοντες κινδύνου πριν εμφανιστούν προβλήματα.
Βασικοί δείκτες που πρέπει να παρακολουθείτε:
- Αρτηριακή πίεση.
- Γλυκόζη νηστείας.
- HbA1c.
- Πλήρες λιπιδαιμικό προφίλ (LDL, HDL, τριγλυκερίδια).
- Δείκτες φλεγμονής όπως hs-CRP.
- Καρδιακός ρυθμός ηρεμίας.
«Η προληπτική φροντίδα είναι κρίσιμη για την πρόληψη και τη μείωση του κινδύνου προβλημάτων υγείας, όμως πολλές γυναίκες αποφεύγουν τους συνιστώμενους ελέγχους», λέει η Shepherd. «Οι γυναίκες συχνά είναι φροντιστές και επικεντρώνονται πολύ στην υγεία της οικογένειας, με αποτέλεσμα να παραμελούν συχνά τη δική τους υγεία».
Τι σημαίνει αν λαχανιάζετε όταν ανεβαίνετε σκάλες – Πότε πρέπει να ανησυχήσετε;
Προχωρημένος έλεγχος
Πέρα από τις βασικές εξετάσεις, εξειδικευμένοι έλεγχοι όπως η αξονική μέτρηση ασβεστίου στεφανιαίων αρτηριών ή οι εξετάσεις λιποπρωτεΐνης(a) μπορούν να προσφέρουν ανεκτίμητες πληροφορίες για το προσωπικό προφίλ κινδύνου. Η εξέταση ασβεστίου στεφανιαίων αρτηριών είναι μια απλή, μη επεμβατική απεικονιστική εξέταση που χρησιμοποιεί αξονικό τομογράφο για να αξιολογήσει το επίπεδο ασβεστοποίησης στις στεφανιαίες αρτηρίες. Η συσσώρευση ασβεστίου μπορεί να αποτελεί πρώιμο προειδοποιητικό σημάδι καρδιοπάθειας. Η εξέταση παρέχει έναν σαφή αριθμό, το «σκορ ασβεστίου», που μπορεί να καθοδηγήσει αλλαγές στον τρόπο ζωής και θεραπείες.
Η λιποπρωτεΐνη(a), από την άλλη, είναι ένας γενετικά καθορισμένος τύπος σωματιδίου χοληστερίνης που δεν ανταποκρίνεται ιδιαίτερα στη διατροφή ή στις αλλαγές του τρόπου ζωής. Τα αυξημένα επίπεδα μπορούν να αυξήσουν τον καρδιαγγειακό κίνδυνο ακόμη κι όταν οι άλλοι δείκτες χοληστερίνης φαίνονται φυσιολογικοί, καθιστώντας την έναν ιδιαίτερα σημαντικό δείκτη για γυναίκες με οικογενειακό ιστορικό πρώιμης καρδιοπάθειας. «Αυτές οι εξετάσεις μάς δίνουν μια πολύ πιο καθαρή εικόνα του καρδιακού κινδύνου από μία μόνο “φυσιολογική” εργαστηριακή τιμή», εξηγεί η Shepherd.
Σχέδιο δράσης
Η ανάληψη ελέγχου της καρδιακής σας υγείας απαιτεί μια πολυδιάστατη προσέγγιση. Ακολουθεί ένα ολοκληρωμένο σχέδιο δράσης.
Τι να παρακολουθείτε
Ξεκινήστε με την τακτική παρακολούθηση βασικών δεικτών υγείας. Οι τιμές-στόχοι παρέχουν συγκεκριμένους στόχους:
- Αρτηριακή πίεση (στόχος: περίπου 115/75 mmHg).
- Καρδιακός ρυθμός ηρεμίας (συνήθως 60-80 παλμοί το λεπτό θεωρούνται υγιείς).
- Σάκχαρο αίματος και A1C (γλυκόζη νηστείας κάτω από 100 mg/dL και A1C κάτω από 5,7%).
- Λιπιδαιμικό προφίλ και δείκτες φλεγμονής, με ιδιαίτερη παρακολούθηση LDL, HDL, τριγλυκεριδίων και hs-CRP.
- Δείκτες φυσικής κατάστασης (VO2 max, δύναμη λαβής, HRV).
Ποια είναι η «ηλικία της καρδιάς» σας; Ειδικός του Cleveland εξηγεί πώς να την υπολογίσετε
Τι να αλλάξετε
Με βάση αυτούς τους δείκτες, εφαρμόστε στοχευμένες αλλαγές στον τρόπο ζωής:
- Δώστε προτεραιότητα στον ύπνο: Στοχεύστε σε 7-8 ώρες και αντιμετωπίστε την αϋπνία. Τα προβλήματα ύπνου στη μέση ηλικία αυξάνουν σημαντικά τον κίνδυνο καρδιοπάθειας αργότερα. Οι γυναίκες με επίμονα συμπτώματα αϋπνίας είχαν 70-75% μεγαλύτερη πιθανότητα να αναπτύξουν καρδιοπάθεια σε σύγκριση με όσες είχαν λίγα ή καθόλου συμπτώματα. «Από 35% έως 60% των γυναικών μετά την εμμηνόπαυση εμφανίζουν διαταραχές ύπνου και παθήσεις όπως η αϋπνία και η υπνική άπνοια. Αυτό αποδίδεται εν μέρει στα χαμηλά επίπεδα σεξουαλικών ορμονών που προκαλούν νυχτερινές εφιδρώσεις», σημειώνει η Shepherd.
- Τραφείτε για μεταβολική υγεία: Επικεντρωθείτε σε γεύματα πλούσια σε φυτικές ίνες, με αντιφλεγμονώδη δράση και επαρκή πρωτεΐνη. Η μεσογειακή διατροφή θεωρείται ευρέως μία από τις καλύτερες για την καρδιά. Ενσωματώστε εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο, ξηρούς καρπούς και σπόρους για υγιή λιπαρά, λιπαρά ψάρια όπως ο σολομός και οι σαρδέλες για ωμέγα-3, φυλλώδη λαχανικά και μούρα για αντιοξειδωτικά και όσπρια και δημητριακά ολικής άλεσης πλούσια σε φυτικές ίνες για υποστήριξη του σακχάρου και της χοληστερίνης.
- Κινηθείτε με πρόθεση: Εντάξτε καθημερινούς περιπάτους, προπόνηση ενδυνάμωσης και καρδιοαναπνευστική άσκηση ζώνης 2 στη ρουτίνα σας. «Ενθαρρύνω την προπόνηση δύναμης γιατί η διατήρηση της μυϊκής μάζας βοηθά τον μεταβολισμό, το σάκχαρο και τη συνολική καρδιακή υγεία», συμβουλεύει η Shepherd.
- Διαχειριστείτε το στρες: Εξασκηθείτε σε διαλογισμό, ασκήσεις αναπνοής, ψυχοθεραπεία ή περάστε χρόνο στη φύση. «Το χρόνιο στρες ενεργοποιεί το σύστημα μάχης ή φυγής του σώματος, οδηγώντας σε υψηλότερη αρτηριακή πίεση, φλεγμονή και διαταραγμένο ύπνο», εξηγεί η Shepherd. Μόνο λίγα λεπτά καθημερινού διαλογισμού μπορούν να βοηθήσουν στη μείωση των ορμονών του στρες, ενώ η αργή, βαθιά αναπνοή ενεργοποιεί το παρασυμπαθητικό νευρικό σύστημα, μειώνοντας την επιβάρυνση της καρδιάς.
Πηγές: mindbodygreen, Nature, PubMed, OUP, Nature