Καθώς γερνάμε, ανεπαίσθητες αλλαγές συσσωρεύονται στο DNA μας και μπορεί να αυξήσουν τον κίνδυνο για καρκίνο. Νέα μελέτη δείχνει ότι ένα σημάδι στο έντερο, σχετίζεται με τη φλεγμονή και τη διαταραγμένη κυτταρική σηματοδότηση.
Μπορεί το μαγνήσιο να βοηθήσει στην πρόληψη του καρκίνου; Νέα μελέτη απαντά
Πώς σχετίζονται οι αλλαγές στο DNA με τη γήρανση – Γιατί μπορεί να αυξήσουν τον κίνδυνο για καρκίνο του παχέος εντέρου
Προκαλεί αλλαγές στη μεθυλίωση του DNA που σταδιακά απενεργοποιούν γονίδια που προστατεύουν από όγκους, αυξάνοντας τον κίνδυνο καρκίνου του παχέος εντέρου πολύ πριν σχηματιστούν όγκοι. Οι ερευνητές βρήκαν παρόμοια μοτίβα σίγασης γονιδίων τόσο σε γηρασμένους ιστούς όσο και σε καρκίνο, δείχνοντας έναν κοινό υποκείμενο μηχανισμό. «Παρατηρούμε ένα επιγενετικό μοτίβο που γίνεται όλο και πιο εμφανές με την ηλικία», σημειώνει ο Francesco Neri, σύμφωνα με το ScienceAlert.
Τι είναι η μεθυλίωση DNA και πώς σχετίζεται με τον καρκίνο
Άρθρο του 2026 με τίτλο “Methylation-Guided Stratification of Colorectal Cancer Reveals Immune Subtypes with Distinct Clinical Outcomes” δείχνει ότι οι αλλαγές στη μεθυλίωση του DNA εμφανίζονται νωρίς, συσσωρεύονται με την πάροδο του χρόνου και καθορίζουν υποτύπους όγκων που συνδέονται με την έκφραση γονιδίων, τα μοτίβα μικροβιώματος και την επιβίωση.
Η μεθυλίωση του DNA ελέγχει αν τα γονίδια είναι ενεργά ή σιωπηrά χωρίς να αλλάζει το ίδιο το DNA. Στον καρκίνο, αυτό το σύστημα ελέγχου διαταράσσεται, οδηγώντας σε ανώμαλη δραστηριότητα γονιδίων που υποστηρίζει την ανάπτυξη και την εξέλιξη των όγκων. Αυτές οι επιγενετικές αλλαγές είναι κοινές σε πολλούς καρκίνους και παίζουν κεντρικό ρόλο στο πώς ξεκινά και συμπεριφέρεται η νόσος.
Η μεθυλίωση του DNA φαίνεται να:
- Σιωπά γονίδια που προστατεύουν από όγκους
- Προκαλεί αστάθεια του γονιδιώματος και ενεργοποιεί επιβλαβή στοιχεία
- Οι αλλαγές μπορούν να εμφανιστούν νωρίς και να λειτουργήσουν ως βιοδείκτες καρκίνου
- Επιτρέπει μη επεμβατική ανίχνευση μέσω αίματος (υγρή βιοψία)
- Στοχεύεται από φάρμακα που αποκαθιστούν τη φυσιολογική γονιδιακή δραστηριότητα
Φλεγμονή, επίπεδα σιδήρου και δραστηριότητα βλαστοκυττάρων οδηγούν σε αλλαγές στο DNA
Περαιτέρω πειράματα σε μοντέλα ποντικών και οργανοειδή (μίνι-όργανα που καλλιεργούνται στο εργαστήριο) βοήθησαν τους ερευνητές να καθορίσουν τι οδηγεί αυτή τη μετατόπιση και πώς εξαπλώνεται, επιβεβαιώνοντας ότι είναι μοναδική για το έντερο.
Η εστίαση ήταν στις εντερικές κρύπτες, μικρές κοιλότητες στην επένδυση του εντέρου που φιλοξενούν βλαστοκύτταρα τα οποία ανανεώνουν την εντερική επένδυση. Τα πειράματα έδειξαν ότι το Aging and Colon Cancer-Associated drift (ACCA drift) ξεκινά μέσα σε αυτά τα βλαστοκύτταρα και στη συνέχεια επεκτείνεται καθώς οι κρύπτες διαιρούνται και εξαπλώνονται.
Πυροδοτούνται επιγενετικές αλλαγές που αυξάνουν τον κίνδυνο για καρκίνο στο έντερο
Η αυξημένη φλεγμονή, η μειωμένη σηματοδότηση ανάπτυξης και τα μειωμένα επίπεδα σιδήρου στα βλαστοκύτταρα των εντερικών κρυπτών συνδυάζονται για να διαταράξουν τις διαδικασίες που ρυθμίζουν τη μεθυλίωση, οδηγώντας στην απενεργοποίηση γονιδίων – με τρόπο που ενδεχομένως επιτρέπει την ανάπτυξη καρκίνου.
«Με την πάροδο του χρόνου, όλο και περισσότερες περιοχές με ένα παλαιότερο επιγενετικό προφίλ αναπτύσσονται στον ιστό», λέει η μοριακή βιολόγος Anna Krepelova, από το University of Turin. «Μέσω της φυσικής διαδικασίας διαίρεσης των κρυπτών, αυτές οι περιοχές συνεχώς διευρύνονται και μπορούν να συνεχίσουν να μεγαλώνουν για πολλά χρόνια».
«Όταν δεν υπάρχει αρκετός σίδηρος στα κύτταρα, λανθασμένες επισημάνσεις παραμένουν στο DNA. Και τα κύτταρα χάνουν την ικανότητά τους να αφαιρούν αυτές τις επισημάνσεις».
Καθώς οι κρύπτες που καθοδηγούνται από βλαστοκύτταρα διαιρούνται και πολλαπλασιάζονται, περιοχές ιστού με παλαιότερα, επιρρεπή σε καρκίνο επιγενετικά προφίλ επεκτείνονται σταδιακά. Αυτό δημιουργεί περισσότερες ανθυγιεινές εστίες σε όλο το έντερο με την πάροδο του χρόνου.
Η φλεγμονή, η ανισορροπία σιδήρου και η μειωμένη σηματοδότηση ανάπτυξης μπορούν να επιταχύνουν την επιγενετική μετατόπιση, που σημαίνει ότι η διαδικασία γήρανσης και η αυξημένη ευαλωτότητα στον καρκίνο μπορεί να συμβούν νωρίτερα στο έντερο απ’ ό,τι θεωρούταν παλαιότερα.
35χρονη έμαθε ότι είχε καρκίνο του εντέρου μετά τη γέννα – Τα συμπτώματα που τη θορύβησαν
Η επιγενετική γήρανση μπορεί να αναστραφεί
Αυτές οι επικίνδυνες ζώνες θα διαφέρουν μεταξύ των ανθρώπων, όπως και ο κίνδυνος καρκίνου, αλλά πλέον γνωρίζουμε περισσότερα για το πώς ο καρκίνος του παχέος εντέρου αποκτά περισσότερες ευκαιρίες να ξεκινήσει καθώς γερνάμε.
Το ενθαρρυντικό είναι πως στα οργανοειδή, οι ερευνητές κατάφεραν να επιβραδύνουν και ακόμη και να αντιστρέψουν εν μέρει την επιγενετική μετατόπιση ενισχύοντας την πρόσληψη σιδήρου ή αποκαθιστώντας συγκεκριμένα σήματα κυτταρικής ανάπτυξης.
«Αυτό σημαίνει ότι η επιγενετική γήρανση δεν χρειάζεται να είναι μια σταθερή, τελική κατάσταση», λέει η Krepelova. «Για πρώτη φορά, βλέπουμε ότι είναι δυνατό να τροποποιήσουμε τις παραμέτρους της γήρανσης που βρίσκονται βαθιά στον μοριακό πυρήνα του κυττάρου».
Η έρευνα έχει δημοσιευθεί στο Nature Aging.
Πηγές: ScienceAlert, Nature, NPJ, Nature, PMC, Nature, PMC, bioRχiv