Η κορτιζόλη είναι μια ορμόνη που βοηθά το σώμα να ανταποκρίνεται στο στρες και να διατηρεί την ισορροπία του. Τι συμβαίνει όμως όταν τα επίπεδά της παραμένουν αυξημένα και ποια σημάδια μπορεί να περνούν απαρατήρητα;
Τι μπορεί να αυξάνει την κορτιζόλη στο αίμα – Ποια τα συμπτώματα που μπορεί να το αποκαλύπτουν
Οι ορμόνες ρυθμίζουν πολλές βασικές λειτουργίες του οργανισμού, με την κορτιζόλη να παίζει ιδιαίτερα κρίσιμο ρόλο. Όταν τα επίπεδά της ξεφεύγουν από το φυσιολογικό, μπορεί να εμφανιστούν προβλήματα – όχι μόνο τα γνωστά, αλλά και πιο απροσδόκητα σημάδια. «Η κορτιζόλη είναι ένα πολύπλοκο μόριο που παράγεται από τα επινεφρίδια και έχει πολλές μεταβολικές λειτουργίες σε όλο το σώμα», εξηγεί ο Αμερικανός David Cutler, M.D. σύμφωνα με το Prevention και προσθέτει ότι «είναι απαραίτητη για τον έλεγχο της ανάπτυξης, της ανάπτυξης των οργάνων, των ανοσολογικών λειτουργιών, της φλεγμονώδους απόκρισης και πολλών άλλων κυτταρικών δραστηριοτήτων», παρότι οι περισσότεροι τη γνωρίζουν απλώς ως την ορμόνη του στρες που αυξάνεται σε περιόδους έντασης για να παραμένετε σε εγρήγορση.
Πώς επηρεάζει η κορτιζόλη το σώμα; Προκαλεί συμπτώματα;
Η κορτιζόλη είναι μια ορμόνη που απελευθερώνεται από τα επινεφρίδια και βοηθά το σώμα να ανταποκρίνεται στο στρες. Σε υγιή επίπεδα, υποστηρίζει τα επίπεδα ενέργειας, την ισορροπία του ανοσοποιητικού, τη λειτουργία της καρδιάς και τον κύκλο ύπνου–εγρήγορσης. Τα προβλήματα εμφανίζονται όταν η κορτιζόλη παραμένει για μεγάλο χρονικό διάστημα πολύ υψηλή ή πολύ χαμηλή, κάτι που μπορεί να επηρεάσει τον εγκέφαλο, τον μεταβολισμό, το ανοσοποιητικό σύστημα και τη συνολική υγεία.
Σύμφωνα με δημοσίευση του 2025 με τίτλο Cortisol Imbalance and Weight Gain, η απορρύθμιση της κορτιζόλης συνδέεται με μεταβολικές αλλαγές που ευνοούν την αυξημένη αποθήκευση λίπους, ιδιαίτερα στην κοιλιακή χώρα. Η μελέτη περιγράφει πώς η παρατεταμένη ανισορροπία της κορτιζόλης μπορεί να επηρεάσει τη ρύθμιση της όρεξης και την ευαισθησία στην ινσουλίνη, συμβάλλοντας έτσι στην αύξηση βάρους.
Έντονο στρες και αυξημένη κορτιζόλη: Πώς να τα μειώσετε φυσικά, σύμφωνα με το Cleveland
Φυσιολογικές (βραχυπρόθεσμες) επιδράσεις
- Βοηθά στην απελευθέρωση γλυκόζης για ενέργεια κατά τη διάρκεια του στρες
- Μειώνει προσωρινά τη φλεγμονή και τη δραστηριότητα του ανοσοποιητικού
- Υποστηρίζει τη λειτουργία της καρδιάς και των αιμοφόρων αγγείων σε συνθήκες στρες
- Ακολουθεί έναν ημερήσιο ρυθμό, με υψηλότερα επίπεδα το πρωί και χαμηλότερα το βράδυ
Υψηλή κορτιζόλη σε βάθος χρόνου
- Προβλήματα μνήμης και προσοχής που συνδέονται με αλλαγές στον εγκέφαλο
- Αυξημένο κοιλιακό λίπος και αντίσταση στην ινσουλίνη
- Εξασθενημένη ή απορρυθμισμένη ανοσολογική απόκριση
- Υψηλότερος κίνδυνος διαταραχών της διάθεσης, όπως άγχος και κατάθλιψη
Χαμηλή κορτιζόλη
- Κόπωση, αδυναμία και μειωμένη αντοχή στο στρες
- Χαμηλή αρτηριακή πίεση, ζάλη και απώλεια βάρους
Το Νο1 cortisol mocktail που μειώνει το άγχος – Πώς να το φτιάξετε γρήγορα στο σπίτι;
Συμπτώματα που μπορεί να σχετίζονται με αυξημένη κορτιζόλη
«Η παροδική αύξηση ή μείωση των επιπέδων κορτιζόλης είναι φυσιολογική και συμβαίνει καθημερινά, καθώς τα επίπεδα κορτιζόλης κορυφώνονται με το ξύπνημα και μειώνονται λίγο μετά την ώρα του ύπνου», εξηγεί ο Dr. Cutler. Όμως τα επίπεδα κορτιζόλης μπορεί να “κολλήσουν” σε υψηλά επίπεδα, κάτι που μπορεί να οδηγήσει σε πολλά προβλήματα.
«Επειδή η κορτιζόλη είναι η βασική ορμόνη του στρες του σώματος, όταν τα επίπεδά της είναι χρόνια αυξημένα, αυτό ουσιαστικά σημαίνει ότι το σώμα βρίσκεται σε μια συνεχή κατάσταση στρες», λέει η Brynna Connor, M.D., οικογενειακή γιατρός στο Austin του Texas. «Το επίμονο στρες και τα χρόνια αυξημένα επίπεδα κορτιζόλης μπορούν να έχουν σημαντικές αρνητικές επιπτώσεις στην υγεία σας».
Αύξηση βάρους
«Η διαταραχή του μεταβολισμού λόγω των χρόνιων αυξημένων επιπέδων κορτιζόλης συνδέεται άμεσα με την αποθήκευση λίπους και την αύξηση βάρους, ιδιαίτερα του σπλαχνικού λίπους, που είναι το λίπος που αποθηκεύεται στην κοιλιακή χώρα», λέει η Dr. Connor. Προσθέτει ότι η υψηλή κορτιζόλη μπορεί επίσης να μειώσει την ευαισθησία στην ινσουλίνη, αυξάνοντας περαιτέρω την πιθανότητα αύξησης βάρους. «Όταν τα επίπεδα κορτιζόλης είναι αυξημένα, το σώμα αρχίζει φυσιολογικά να αποθηκεύει λίπος στην κοιλιά ως μηχανισμό επιβίωσης, με σκοπό την προστασία των εσωτερικών οργάνων, ιδιαίτερα του ήπατος, των νεφρών και των εντέρων, από το σοκ – δηλαδή από το αντιλαμβανόμενο στρες», εξηγεί. «Αυτή η αύξηση βάρους συχνά συμβαίνει χωρίς αλλαγές στη διατροφή ή την άσκηση που θα μπορούσαν να την δικαιολογήσουν».
Μυϊκή αδυναμία
Η κορτιζόλη παίζει βασικό ρόλο στο να βοηθά το σώμα να διασπά πρωτεΐνες και λίπη σε μορφές που μπορεί να χρησιμοποιήσει για ενέργεια, λέει η Dr. Connor. Όταν όμως η κορτιζόλη είναι υψηλή, αυτό μπορεί να βλάψει τους μύες. «Όταν τα επίπεδα κορτιζόλης είναι χρόνια αυξημένα, επιταχύνεται η διάσπαση των πρωτεϊνών στο σώμα, κάτι που μπορεί να προκαλέσει μυϊκή αδυναμία, λέπτυνση του δέρματος και περισσότερες μελανιές», αναφέρει.
Υψηλή αρτηριακή πίεση
«Η υπερβολική παραγωγή κορτιζόλης συνήθως προκαλεί υψηλή αρτηριακή πίεση», λέει ο Dr. Cutler. Αν και η ακριβής σύνδεση μεταξύ κορτιζόλης και αρτηριακής πίεσης δεν είναι απολύτως σαφής, μελέτη στο περιοδικό Hypertension διαπίστωσε ότι άτομα με υψηλά επίπεδα κορτιζόλης και άλλων ορμονών του στρες είχαν μεγαλύτερη πιθανότητα να αναπτύξουν υπέρταση και να εμφανίσουν καρδιαγγειακά συμβάντα σε σύγκριση με άτομα με χαμηλότερα επίπεδα ορμονών του στρες.
Μπορούν οι Δευτέρες να μας βλάψουν; Τι αποκαλύπτει νέα έρευνα για στρες και καρδιά
Κακός ύπνος
«Τα επίπεδα κορτιζόλης θα έπρεπε να είναι στα χαμηλότερά τους κατά τη διάρκεια της νύχτας, όταν κοιμάστε. Αν τα επίπεδα κορτιζόλης είναι χρόνια αυξημένα, διαταράσσεται η φυσιολογική απελευθέρωση των ορμονών που σας βοηθούν να αποκοιμηθείτε και να παραμείνετε κοιμησμένοι», εξηγεί η Dr. Connor. Ο κακός ύπνος μπορεί να οδηγήσει σε μια σειρά από άλλα προβλήματα, από κόπωση και χαμηλή ενέργεια έως κακή καρδιακή υγεία.
Πρήξιμο στο πρόσωπο
«Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι τα χρόνια υψηλά επίπεδα κορτιζόλης δεν προκαλούνται μόνο από το στρες», λέει η Dr. Connor. «Το σύνδρομο Cushing είναι μια ιατρική πάθηση στην οποία τα επίπεδα κορτιζόλης είναι αυξημένα και απαιτεί ιατρική αντιμετώπιση για τη ρύθμισή τους». Είναι επίσης η πιο πιθανή αιτία πίσω από το πρήξιμο στο πρόσωπο, γνωστό και ως “cortisol face” ή “moon face”, ιδιαίτερα γύρω από τα μάγουλα, τις γνάθους και κάτω από τα μάτια, τα οποία η Dr. Connor αναφέρει ως πιθανά σημάδια υψηλής κορτιζόλης.
Τι προκαλεί την υψηλή κορτιζόλη;
Αν και το χρόνιο στρες και παθήσεις όπως το σύνδρομο Cushing μπορεί να προκαλέσουν αυξημένα επίπεδα κορτιζόλης, δεν είναι οι μόνοι πιθανοί λόγοι. «Τα επίπεδα κορτιζόλης μπορούν επίσης να επηρεαστούν από σωματική ασθένεια, πυρετό, έλλειψη ύπνου, φλεγμονή, εγκυμοσύνη και συναισθηματικούς παράγοντες», λέει ο Dr. Cutler. «Εκτός από τους εσωτερικούς παράγοντες, εξωτερικοί παράγοντες όπως η διατροφή, το αλκοόλ, η καφεΐνη, η φαρμακευτική αγωγή και τα συμπληρώματα διατροφής μπορούν επίσης να επηρεάσουν τα επίπεδα κορτιζόλης». Επιπλέον, ο Dr. Cutler σημειώνει ότι τα παραπάνω συμπτώματα μπορεί να οφείλονται και σε κάτι άλλο πέρα από ανισορροπία της κορτιζόλης, δεδομένου ότι «υπάρχει ένα πολύ ευρύ φάσμα “φυσιολογικών” επιπέδων κορτιζόλης».
Αυξημένη κορτιζόλη: 6 τρόφιμα που τη μειώνουν και 4 που την αυξάνουν και πρέπει να τα αποφεύγετε
Πότε να επισκεφθείτε γιατρό
Τελικά, «η διάγνωση ανωμαλιών της κορτιζόλης μπορεί να είναι δύσκολη και μερικές φορές λανθασμένη», λέει. «Τα επίπεδα μπορεί να φαίνονται μη φυσιολογικά ενώ στην πραγματικότητα δεν υπάρχει νόσος. Και ήπια συμπτώματα μπορεί να αποδειχθεί ότι οφείλονται σε ανωμαλίες της κορτιζόλης αφού έχουν αποκλειστεί πιο συχνές αιτίες». Αν αντιμετωπίζετε κάποιο από τα παραπάνω συμπτώματα σε συνδυασμό με σημαντικές αλλαγές στην καθημερινότητά σας ή στην υγεία σας, ίσως αξίζει να συζητήσετε με τον γιατρό σας το ενδεχόμενο ελέγχου των επιπέδων κορτιζόλης.
Πηγές: Prevention, NIH, PMC, MDPI, Cleveland Clinic, PMC, MDPI, SN Link, ResearchGate