Για χρόνια, η υγεία της καρδιάς παρουσιαζόταν ως μια μάχη ανάμεσα στην HDL χοληστερόλη, ή κοινώς την «καλή» χοληστερίνη, και την LDL χοληστερόλη, ή κοινώς την «κακή» χοληστερίνη, η οποία συνδέεται με φραγμένες αρτηρίες. Ωστόσο, τώρα ειδικοί προειδοποιούν ότι υπάρχει ένας τρίτος τύπος – η υπολειμματική χοληστερόλη (αγγ. remnant cholesterol) – που μπορεί να είναι ακόμη πιο επικίνδυνη και συχνά ανταποκρίνεται λιγότερο στις στατίνες.
Νέες οδηγίες για τη χοληστερίνη: Ποιο όριο είναι ασφαλές
Ο παραμελημένος τύπος χοληστερίνης που οι ειδικοί πιστεύουν ότι μπορεί να αποτελεί τον μεγαλύτερο κίνδυνο για την καρδιά
«Παλαιότερα τις αποκαλούσα την καλή, την κακή και την άσχημη», λέει ο Børge Nordestgaard, καθηγητής στο University of Copenhagen, σύμφωνα με το Science Force. «Η LDL είναι ο κακός τύπος, αλλά η υπολειμματική χοληστερόλη είναι ακόμη χειρότερη».
Η ίδια η χοληστερίνη δεν είναι εγγενώς επιβλαβής. Οι χαρακτηρισμοί «καλή» και «κακή» αναφέρονται στα σωματίδια που τη μεταφέρουν μέσω της κυκλοφορίας του αίματος.
Ενώ η LDL μεταφέρει τη χοληστερίνη στους ιστούς και η HDL την επιστρέφει στο ήπαρ, η υπολειμματική χοληστερόλη προέρχεται από μεγάλα σωματίδια πλούσια σε τριγλυκερίδια που ονομάζονται χυλομικρά και VLDLs, τα οποία έχουν την ικανότητα να μεταφέρουν πολύ περισσότερη χοληστερίνη από ό,τι η LDL.
Καθώς αυτά τα σωματίδια απελευθερώνουν τριγλυκερίδια για παραγωγή ενέργειας, συρρικνώνονται και μετατρέπονται σε υπολείμματα πλούσια σε χοληστερίνη.
Υπό φυσιολογικές συνθήκες, το ήπαρ τα απομακρύνει, όμως η διατροφή, η αύξηση βάρους και η γενετική μπορούν να προκαλέσουν τη συσσώρευσή τους στα τοιχώματα των αρτηριών, ενεργοποιώντας φλεγμονή και σχηματισμό πλάκας που συνδέεται με καρδιακά επεισόδια και εγκεφαλικά.
Χοληστερίνη: Μπορεί να μειωθεί χωρίς φάρμακα; Πόσες εβδομάδες χρειάζονται
«Λίγο πολύ, έχειαγνοηθεί από πολλούς γιατρούς… και αυτό δεν είναι καλό», προειδοποιεί ο Nordestgaard.
Ποιοι είναι οι διαφορετικοί τύποι χοληστερίνης και τι κάνουν;
Σύμφωνα με μελέτη του 2026 με τίτλο «Very low-density lipoprotein and the human health», η VLDL μεταφέρει τριγλυκερίδια, χοληστερίνη και απολιποπρωτεΐνη Β σε όλο το σώμα, αλλά τα αυξημένα επίπεδά της συνδέονται στενά με αθηροσκληρωτική καρδιαγγειακή νόσο και άλλες επιβλαβείς επιπτώσεις στην υγεία.
Οι επιστήμονες μελετούν πλέον τις διαφορετικές λιποπρωτεΐνες που μεταφέρουν τη χοληστερίνη στο αίμα, επειδή κάθε τύπος μπορεί να επηρεάζει διαφορετικά την καρδιαγγειακή υγεία.
- Η LDL παραμένει στενά συνδεδεμένη με τη δημιουργία πλάκας στις αρτηρίες και την καρδιαγγειακή νόσο.
- Η HDL μπορεί να χάσει μέρος της προστατευτικής της δράσης κατά τη διάρκεια φλεγμονής, παχυσαρκίας, διαβήτη ή γήρανσης.
- Η υπολειμματική χοληστερόλη μπορεί να αυξήσει τον καρδιαγγειακό κίνδυνο ακόμη και όταν τα επίπεδα LDL είναι φυσιολογικά.
- Η VLDL και τα σωματίδια πλούσια σε τριγλυκερίδια συνδέονται με παχυσαρκία, αντίσταση στην ινσουλίνη και διαβήτη τύπου 2.
- Η apoB μπορεί να είναι καλύτερος προγνωστικός δείκτης καρδιαγγειακού κινδύνου από ό,τι η LDL μόνη της.
Πρέπει να πάρετε στατίνες; Το 10λεπτο τεστ που δείχνει αν πρέπει να το κάνετε
Υπολειμματική χοληστερόλη: Η επικίνδυνη χοληστερίνη που περνά συχνά απαρατήρητη
Έρευνες δείχνουν ότι τα άτομα με αυξημένη υπολειμματική χοληστερόλη και τριγλυκερίδια έχουν διπλάσιες πιθανότητες να πεθάνουν από καρδιαγγειακή νόσο, ωστόσο η περισσότερη προσοχή εξακολουθεί να επικεντρώνεται στην LDL. Ο κ. Nordestgaard σημειώνει ότι αυτό συμβαίνει εν μέρει επειδή η αυξημένη LDL επηρεάζει περίπου έναν στους δύο ανθρώπους, σε σύγκριση με περίπου έναν στους τρεις για την υπολειμματική χοληστερόλη.
Παρόλα αυτά, οι μελέτες δείχνουν ότι σημαντικοί κίνδυνοι δεν εντοπίζονται. Μελέτη διαπίστωσε ότι σχεδόν το 12% των ασθενών με καρδιαγγειακή νόσο είχαν υψηλή υπολειμματική χοληστερόλη παρά το γεγονός ότι είχαν πετύχει τους στόχους LDL, ενώ άλλη μελέτη σε 113.000 άτομα συνέδεσε τη χαμηλή LDL αλλά υψηλή υπολειμματική χοληστερόλη με 15% μεγαλύτερο κίνδυνο εγκεφαλικού.
Η υπολειμματική χοληστερόλη σπάνια μετριέται απευθείας στις τυπικές εξετάσεις αίματος και δεν υπάρχει επίσημο επικίνδυνο όριο. Ο Nordestgaard λέει ότι τα τριγλυκερίδια αποτελούν τον καλύτερο έμμεσο δείκτη, επειδή «αν αυτή η τιμή είναι υψηλή, θα σας δείξει ότι η υπολειμματική χοληστερόλη είναι υψηλή».
Τα όρια για υψηλά επίπεδα τριγλυκεριδίων είναι:
- Έως 150 mg/dL θεωρείται υγιές
- 150–199 mg/dL θεωρείται ελαφρώς αυξημένο
- 200–499 mg/dL θεωρείται μέτρια υψηλό
- Πάνω από 500 mg/dL θεωρείται πολύ υψηλό
LDL Χοληστερόλη: 5 φυσικά συμπληρώματα για να τη μειώσετε χωρίς φάρμακα – Τι προτείνει ειδικός
Οι αλλαγές στον τρόπο ζωής εξακολουθούν να έχουν σημασία στη μάχη κατά της υπολειμματική χοληστερόλης
Οι στατίνες μειώνουν την LDL χοληστερίνη εδώ και δεκαετίες, όμως είναι πολύ λιγότερο αποτελεσματικές απέναντι στην υπολειμματική χοληστερόλη. «Αν οι στατίνες μειώνουν την LDL κατά 20%, μειώνουν τα υπολείμματα περίπου κατά 10%», λέει ο Børge Nordestgaard.
Νέα φάρμακα μπορεί να αλλάξουν αυτή την εικόνα, καθώς πρόσφατες θεραπείες μείωσαν την υπολειμματική χοληστερόλη κατά 50–80%, αν και δεν είναι ακόμη ευρέως διαθέσιμες.
Οι ειδικοί τονίζουν ότι οι αλλαγές στον τρόπο ζωής παραμένουν απαραίτητες, επειδή η υπολειμματική χοληστερόλη επηρεάζεται έντονα από τη διατροφή, την άσκηση και το βάρος.
Ο Nordestgaard συμβουλεύει να μιλήσετε με γιατρό για εξετάσεις λιπιδαιμικού προφίλ και θεραπευτικές επιλογές, αλλά υπογραμμίζει ότι η φαρμακευτική αγωγή λειτουργεί καλύτερα παράλληλα με υγιεινές συνήθειες που μειώνουν τα επίπεδα και αποτρέπουν την επικίνδυνη συσσώρευση με την πάροδο του χρόνου.
1. Αλλαγές στη διατροφή
Η διατροφή παίζει σημαντικό ρόλο στην υπολειμματική χοληστερόλη επειδή η υπερβολική ζάχαρη και οι επεξεργασμένοι υδατάνθρακες ωθούν το ήπαρ να παράγει περισσότερα τριγλυκερίδια, δηλαδή το λιπαρό φορτίο που μεταφέρουν τα χυλομικρά και τα VLDLs.
Περισσότερα τριγλυκερίδια σημαίνουν περισσότερα υπολείμματα πλούσια σε χοληστερίνη που κυκλοφορούν στο αίμα αφού αυτά τα σωματίδια απελευθερώσουν την ενέργειά τους. Τα κορεσμένα λιπαρά μπορούν να προκαλέσουν παρόμοια αποτελέσματα, γι’ αυτό οι ειδικοί προτείνουν λιπαρά τύπου μεσογειακής διατροφής.
«Αβοκάντο, καρύδια, ελαιόλαδο, λιπαρά ψάρια», λέει η Dr Zoe Astroulakis, καρδιολόγος στο New Victoria Hospital στο Λονδίνο. Επίσης συμβουλεύει περισσότερα όσπρια, φρούτα, λαχανικά και πρωτεΐνη σε σχέση με τους υδατάνθρακες.
Η Astroulakis προτείνει νιφάδες βρόμης που μένουν όλη τη νύχτα σε γάλα ή νερό, επειδή το μούλιασμα απελευθερώνει βήτα-γλυκάνη, μία φυτική ίνα που παγιδεύει τη χοληστερίνη στο έντερο και βοηθά στην απομάκρυνσή της από το σώμα.
2. Περιορίστε το αλκοόλ
Το αλκοόλ αυξάνει επίσης την παραγωγή τριγλυκεριδίων, οδηγώντας σε περισσότερα σωματίδια υπολειμματικής χοληστερόλης.
Οι οδηγίες για την υγεία έχουν γίνει πιο αυστηρές τα τελευταία χρόνια, με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας να δηλώνει ότι δεν υπάρχει ασφαλές επίπεδο κατανάλωσης αλκοόλ. «Δεν υπάρχει ασφαλέστερο επίπεδο από το μηδέν», λέει η Astroulakis.
3. Διατηρήστε υγιές βάρος
Το αυξημένο βάρος αυξάνει την υπολειμματική χοληστερόλη επειδή τα διογκωμένα λιποκύτταρα απελευθερώνουν περισσότερα τριγλυκερίδια στο αίμα, αναγκάζοντας το ήπαρ να παράγει περισσότερα VLDLs και χυλομικρά.
Η παχυσαρκία συνδέεται επίσης με αντίσταση στην ινσουλίνη, η οποία επιβραδύνει την ικανότητα του οργανισμού να απομακρύνει τα υπολείμματα.
«Το βλέπουμε αυτό σε ασθενείς με σοβαρή παχυσαρκία», λέει ο Professor Riyaz Patel από το UCL. «Και γνωρίζουμε ότι αυτά τα επίπεδα μπορούν να μειωθούν με απώλεια βάρους».
Ακόμη και άτομα με «φυσιολογικό» BMI μπορεί να έχουν επιβλαβές σπλαχνικό λίπος, γεγονός που καθιστά σημαντικές τις εξετάσεις αίματος.
Πηγές: ScienceForce, PMC, PMC, PubMed, JLA, PMC, ResearchGate