Πανευρωπαϊκή μελέτη αποκαλύπτει τις σκληρές συνθήκες εργασίας των ειδικευόμενων γιατρών, με 72 ώρες εργασίας την εβδομάδα.
Η πρώτη πανευρωπαϊκή έρευνα που εξετάζει συστηματικά τον χρόνο εργασίας και τον βαθμό ικανοποίησης των ειδικευόμενων γιατρών, το REST-JD Report 2025 της European Junior Doctors, αποτυπώνει με τον πιο ολοκληρωμένο τρόπο μέχρι σήμερα τις πραγματικές συνθήκες απασχόλησης των γιατρών που βρίσκονται στο στάδιο της ειδίκευσης.
Η μελέτη στηρίχθηκε σε 6.165 απαντήσεις από 26 ευρωπαϊκά κράτη, ενώ για 19 χώρες πραγματοποιήθηκε εις βάθος ανάλυση των δεδομένων. Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι η συστηματική υπέρβαση των θεσμοθετημένων ωραρίων δεν αποτελεί εξαίρεση, αλλά δομικό στοιχείο πολλών συστημάτων υγείας. Στην περίπτωση της χώρας μας φαίνεται να παραβιάζονται κατάφωρα θεμελιώδη εργασιακά δικαιώματα.
Ευρώπη: εβδομαδιαία εργασία 57 ωρών
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, οι ειδικευόμενοι αναφέρουν ότι εργάζονται κατά μέσο όρο 57 ώρες την εβδομάδα, δηλαδή 17 ώρες περισσότερο από το συμβατικό 40ωρο και 9 ώρες πάνω από το ανώτατο όριο των 48 ωρών που προβλέπει η Ευρωπαϊκή Οδηγία για τον Χρόνο Εργασίας.
Η υπέρβαση αυτή αφορά την πλειονότητα και όχι μεμονωμένες περιπτώσεις:
- Το 71% εργάζεται περισσότερες από 48 ώρες εβδομαδιαίως.
- Ένας στους πέντε ξεπερνά τις 70 ώρες.
- Το 10% εργάζεται πάνω από 80 ώρες την εβδομάδα.
- Η διάμεση διάρκεια της μεγαλύτερης συνεχόμενης βάρδιας ανά μήνα ανέρχεται στις 24 ώρες.
Παράλληλα, το 88% δηλώνει ότι πραγματοποιεί υπερωριακή εργασία, ενώ από αυτούς το 69% δεν λαμβάνει καμία μορφή αποζημίωσης, ούτε οικονομική ούτε ρεπό.
Τα ευρήματα αυτά αποκαλύπτουν ότι η απόκλιση από το ισχύον νομικό πλαίσιο είναι συστηματική. Η Οδηγία ορίζει σαφώς:
- Μέγιστο μέσο όρο 48 ωρών εργασίας ανά εβδομάδα, συμπεριλαμβανομένων των υπερωριών.
- Τουλάχιστον 11 συνεχόμενες ώρες ημερήσιας ανάπαυσης.
- Ελάχιστη εβδομαδιαία ανάπαυση 24 ωρών, επιπλέον της ημερήσιας.
- Κατ’ ελάχιστον 4 εβδομάδες ετήσιας άδειας.
Ωστόσο, η μελέτη καταγράφει εκτεταμένες και επαναλαμβανόμενες παραβιάσεις όλων των παραπάνω.
Ελλάδα: 72 ώρες εργασίας και σχεδόν καθολικές 24ωρες εφημερίες
Η Ελλάδα καταγράφει τον υψηλότερο μέσο εβδομαδιαίο χρόνο εργασίας από όλες τις χώρες της ανάλυσης, φτάνοντας τις 72 ώρες την εβδομάδα, το μεγαλύτερο ποσοστό ολόκληρης της έρευνας.
Τα επιμέρους στοιχεία είναι αποκαλυπτικά:
- Το 98% των ειδικευόμενων εκτελεί 24ωρες βάρδιες.
- Το 96% εργάζεται σε νυχτερινά ωράρια.
- Ο μέσος αριθμός νυχτερινών βαρδιών ανέρχεται σε 7 μηνιαίως.
- Τα ρεπό περιορίζονται σε μόλις 4 ημέρες τον μήνα.
Η χώρα μας συγκαταλέγεται στις τελευταίες θέσεις ως προς τις ημέρες μηνιαίας ανάπαυσης, μαζί με κράτη όπως η Μάλτα και η Λετονία, όπου καταγράφονται αντίστοιχα 4–5 ημέρες ρεπό.
Ενίσχυση του ΕΣΥ με 5.000 προσλήψεις και κίνητρα για γιατρούς στα μικρά νησιά
Αν και μόνο το 4% δηλώνει ότι δεν έλαβε την προβλεπόμενη ετήσια άδεια των 4 εβδομάδων, η καθημερινή επιβάρυνση και η συχνότητα των εφημεριών διαμορφώνουν ένα εξαιρετικά βαρύ εργασιακό προφίλ. Η εικόνα αυτή υποδηλώνει ότι η λειτουργία του ΕΣΥ στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό στη συστηματική υπερεργασία των ειδικευόμενων.
Ρεπό και άδειες
Σε πανευρωπαϊκή κλίμακα, οι ειδικευόμενοι δηλώνουν κατά μέσο όρο 6 ημέρες ρεπό τον μήνα. Παρότι το 85% αναφέρει ότι είχε τουλάχιστον μία πλήρη ημέρα ανάπαυσης ανά εβδομάδα, αυτό σημαίνει ότι ένα σημαντικό ποσοστό δεν εξασφάλισε ούτε το ελάχιστο αυτό δικαίωμα.
Ιδιαίτερα ανησυχητικό είναι το γεγονός ότι το 35% των ειδικευόμενων στην Ευρώπη δεν έλαβε τις 4 εβδομάδες ετήσιας άδειας το προηγούμενο έτος, στοιχείο που υποδεικνύει δομικά εμπόδια στη χορήγηση άδειας, είτε λόγω υποστελέχωσης είτε λόγω οργανωτικών πρακτικών.
Επιπτώσεις στην υγεία και την ποιότητα φροντίδας
Η έκθεση συνοψίζει εκτενή επιστημονική τεκμηρίωση που συνδέει τα παρατεταμένα ωράρια με σοβαρές επιπτώσεις στην υγεία. Η εργασία άνω των 48 ωρών εβδομαδιαίως σχετίζεται με αυξημένο κίνδυνο καρδιαγγειακών νοσημάτων, κατάθλιψης, άγχους, επαγγελματικής εξουθένωσης και μειωμένης εργασιακής ικανοποίησης.
Στους ειδικευόμενους, τα καταθλιπτικά συμπτώματα εμφανίζονται 5 έως 6 φορές συχνότερα κατά τη διάρκεια της εκπαίδευσης, ενώ τα υπερβολικά ωράρια σχεδόν τριπλασιάζουν τον σχετικό κίνδυνο σε σύγκριση με εβδομάδες 40–45 ωρών.
Η στέρηση ύπνου και η κόπωση επηρεάζουν άμεσα τη γνωστική λειτουργία, την προσοχή και τη λήψη αποφάσεων. Η μελέτη επισημαίνει ότι 24ωρες βάρδιες ή εβδομάδες άνω των 50 ωρών συνδέονται με σημαντική αύξηση σοβαρών ιατρικών λαθών, καθιστώντας τους ασθενείς τον τελικό αποδέκτη των συνεπειών αυτής της πολιτικής.
Πέμπτο ιατρικό λάθος: Σύμπτωμα ενός υποστελεχωμένου συστήματος ή ανθρώπινο σφάλμα;
Η μελέτη καταλήγει ότι πρόκειται για ένα βαθιά συστημικό ζήτημα. Σε 17 από τις 19 χώρες της ανάλυσης, ο μέσος εβδομαδιαίος χρόνος εργασίας υπερβαίνει τις 48 ώρες. Η ύπαρξη νομοθεσίας δεν επαρκεί όταν απουσιάζουν ουσιαστικοί μηχανισμοί ελέγχου και επιβολής.
Στην Ελλάδα, οι 72 ώρες εβδομαδιαίας εργασίας αποκαλύπτουν μια βαθύτερη δυσλειτουργία: την εξάρτηση του συστήματος από τη συνεχή διαθεσιμότητα και αντοχή των ειδικευόμενων. Το ζήτημα δεν αφορά μόνο τα εργασιακά δικαιώματα, αλλά την ποιότητα της εκπαίδευσης, την ασφάλεια των ασθενών και τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα του συστήματος υγείας.
Η συμμόρφωση με το 48ωρο και η διασφάλιση ουσιαστικής ανάπαυσης δεν αποτελούν απλώς νομική υποχρέωση, είναι προϋπόθεση για ένα λειτουργικό, ασφαλές και βιώσιμο σύστημα υγείας.