Αναγκαία η θεσμοθέτησή του ως μόνιμου εργαλείου ισότιμης συμμετοχής στην κοινωνία των ατόμων με αναπηρία. Τι δείχνει πανελλαδική έρευνα.
Ο Προσωπικός Βοηθός αναδεικνύεται σε μία από τις πιο ουσιαστικές παρεμβάσεις για την υποστήριξη της ανεξάρτητης διαβίωσης των ατόμων με αναπηρία στην Ελλάδα, με σημαντικό αντίκτυπο τόσο στους ίδιους τους ωφελούμενους όσο και στις οικογένειές τους.
Σύμφωνα με νέα πανελλαδική έρευνα του Παρατηρητηρίου Θεμάτων Αναπηρίας της Ε.Σ.Α.μεΑ., η υπηρεσία βελτιώνει την καθημερινότητα και ενισχύει την αυτονομία των ατόμων με αναπηρία.
Η μελέτη με τίτλο «Ο Προσωπικός Βοηθός στην πράξη: Η εμπειρία των ωφελούμενων με αναπηρία» καταγράφει τις εμπειρίες και τις ανάγκες των συμμετεχόντων στο πιλοτικό πρόγραμμα, αναδεικνύοντας τον καθοριστικό ρόλο της υπηρεσίας στην πρόσβαση στην εκπαίδευση, την εργασία και την κοινωνική ζωή.
Όπως επισημαίνεται, ο Προσωπικός Βοηθός δεν αποτελεί απλώς μια υποστηρικτική υπηρεσία, αλλά εργαλείο ενδυνάμωσης και χειραφέτησης, που δίνει τη δυνατότητα στα άτομα με αναπηρία να έχουν τον έλεγχο της ζωής τους και να συμμετέχουν ισότιμα στην κοινωνία.
Η έρευνα υπογραμμίζει την ανάγκη η πιλοτική αυτή παρέμβαση να εξελιχθεί σε μόνιμο θεσμικό εργαλείο, ικανό να διασφαλίσει στην πράξη το δικαίωμα στην ανεξάρτητη διαβίωση και την πλήρη κοινωνική ένταξη.
Τα βασικά ευρήματα της μελέτης
- Ο αντίκτυπος του Προσωπικού Βοηθού στους ωφελούμενους με αναπηρία και στις οικογένειές τους είναι καταλυτικός και συνδέεται με έντονα συναισθήματα ανακούφισης και χαράς.
- Οι ωφελούμενοι στην πλειονότητα τους περιγράφουν σημαντική βελτίωση της ποιότητας ζωής τους, ουσιαστική ενίσχυση της ανεξαρτησίας και αυτονομίας τους, της κοινωνικοποίησης τους και της συμμετοχής σε όλες τις εκφάνσεις της ζωής.
- Η επίδραση της υπηρεσίας όχι μόνο στα άτομα με αναπηρία αλλά και στα μέλη των οικογενειών και φροντιστών τους βρέθηκε να είναι καταλυτική.
- Ως σημαντική πρόκληση για την επιτυχή υλοποίηση του προγράμματος και τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα του θεσμού, αναδείχθηκε η δυσκολία εύρεσης Προσωπικού Βοηθού. Η μειωμένη προσφορά Προσωπικών Βοηθών συνδέεται με το δυσμενές εργασιακά πλαίσιο, τις χαμηλές ωριαίες αμοιβές και το καθεστώς του «εργόσημου».
- Η ασάφεια στο πλαίσιο των καθηκόντων του Προσωπικού Βοηθού αναδείχθηκε ως μια κρίσιμη παράμετρος για την ομαλή λειτουργία της υπηρεσίας.
- Η ανάγκη για λειτουργία ενός εποπτικού και υποστηρικτικού πλαισίου αναδείχθηκε από την πλειονότητα των ωφελούμενων και από τους Προσωπικούς Βοηθούς που συμμετείχαν στην έρευνα.
Τα βασικά ζητήματα που χρήζουν αντιμετώπισης και βελτίωσης
- Οι λειτουργικές δυσκολίες στη χρήση της ψηφιακής πλατφόρμας και η περιορισμένη προσβασιμότητά της στους χρήστες με αναπηρία όρασης.
- Η περιορισμένη λειτουργικότητα της πλατφόρμας στη χρήση από κινητά τηλέφωνα.
- Οι δυσκολίες χρήσης στο υπο-σύστημα δήλωσης των ωρών απασχόλησης των Προσωπικών Βοηθών.
- Η περιορισμένη πληροφόρηση που παρέχει το μητρώο για τους Προσωπικούς Βοηθούς και ιδιαίτερα η μη επικαιροποίηση του ως προς την διαθεσιμότητα των Προσωπικών Βοηθών.
- Η αίσθηση ότι η διαδικασία αξιολόγησης είναι μια τυπική διαδικασία και το έλλειμα ενημέρωσης των ωφελούμενων για τα κριτήρια και το σκεπτικό των αποφάσεων κατανομής ωρών.
- Η αίσθηση ότι η διαδικασία της αξιολόγησης είναι τυπική και όχι ουσιαστικά εξατομικευμένη, και οι αμφιβολίες για την επάρκεια γνώσης των Επιτροπών σχετικά με τις ανάγκες των διαφορετικών κατηγοριών αναπηρίας.
- Η απουσία διαδικασιών ένστασης και επαναξιολόγησης σε περίπτωση επιδείνωσης της αναπηρίας ή διαφωνίας με την απόφαση της επιτροπής.
- Το κενό ενημέρωσης των ωφελούμενων για τις αποφάσεις της Επιτροπής και του ΟΠΕΚΑ.
- Η μειωμένη προσφορά Προσωπικών Βοηθών, και ακολούθως η μεγάλη δυσκολία στη εύρεση που αντιμετωπίζει μεγάλο τμήμα των ωφελούμενων, ιδίως των ατόμων με βαριές αναπηρίες.
- Οι μη ελκυστικοί όροι εργασίας των Προσωπικών Βοηθών, και ιδιαίτερα οι χαμηλές ωριαίες αμοιβές.
- Η ασάφεια του πλαισίου των καθηκόντων των Προσωπικών Βοηθών.
- Η ανεπαρκής επιμόρφωση των Προσωπικών Βοηθών και η ανάγκη για πρακτική -βιωματική εκπαίδευση .
- Η απουσία ενός εποπτικού και υποστηρικτικού πλαισίου για την ορθή εφαρμογή της υπηρεσίας και τη διαχείριση των δυσκολιών στη συνεργασία ωφελούμενων και Προσωπικών Βοηθών.
Ο Προσωπικός Βοηθός για τα άτομα με αναπηρία και τις οικογένειες τους μπορεί και πρέπει να εξελιχθεί από μια σημαντική πιλοτική παρέμβαση σε έναν μόνιμο θεσμικό εργαλείο προώθησης της ανεξάρτητης διαβίωσης τους και της ισότιμης συμμετοχής στην κοινωνία, τονίζει η Ε.Σ.Α.μεΑ.