Ένα κοινό και φαινομενικά άκακο σημάδι στον ύπνο μπορεί να κρύβει σημαντικές ενδείξεις για την υγεία του εγκεφάλου. Ποιο είναι το χαρακτηριστικό που μπορεί να είναι πρώιμος δείκτης άνοιας;
Το περίεργο σημάδι στο πρόσωπο που μπορεί να σχετίζεται με την άνοια
Ποιο είναι το σημάδι που σχετίζεται με την πρώιμη άνοια και μπορεί να εμφανιστεί στον ύπνο;
Οι άνθρωποι περνάμε περίπου το ένα τρίτο της ζωής μας κοιμισμένοι και περίπου το ένα τέταρτο αυτού του χρόνου βλέπουμε όνειρα – κάτι που αντιστοιχεί σε πάνω από έξι χρόνια ονείρων. Παρ’ όλα αυτά, η επιστήμη εξακολουθεί να γνωρίζει εκπληκτικά λίγα για το γιατί ονειρευόμαστε, πώς ο εγκέφαλος παράγει τα όνειρα ή τι μπορεί να αποκαλύπτουν τα όνειρα για την υγεία του εγκεφάλου.
Έρευνα που δημοσιεύθηκε το 2022 στο The Lancet eClinicalMedicine δείχνει ότι τα όνειρα – και ιδιαίτερα τα συχνά κακά όνειρα και οι εφιάλτες που μας ξυπνούν – μπορεί να φέρουν σημαντικά σήματα για την υγεία του εγκεφάλου. Ανάλυση δεδομένων από τρεις μεγάλες μελέτες στις ΗΠΑ, στις οποίες συμμετείχαν πάνω από 600 άτομα ηλικίας 35–64 ετών και 2.600 άτομα ηλικίας 79 ετών και άνω, έδειξε ότι όσοι ανέφεραν συχνά κακά όνειρα ή εφιάλτες στη μέση ή στην τρίτη ηλικία είχαν υψηλότερο κίνδυνο να αναπτύξουν άνοια.
Όλοι οι συμμετέχοντες ήταν χωρίς άνοια στην αρχή και παρακολουθήθηκαν για πέντε έως εννέα χρόνια, αφού πρώτα συμπλήρωσαν ερωτηματολόγια που περιλάμβαναν το πόσο συχνά έβλεπαν εφιάλτες. Τα δεδομένα εξετάστηκαν για να διαπιστωθεί αν όσοι ανέφεραν πιο συχνούς εφιάλτες στην αρχή της μελέτης είχαν μεγαλύτερη πιθανότητα να εμφανίσουν γνωστική έκπτωση – μια ταχεία επιδείνωση της μνήμης και των δεξιοτήτων σκέψης – και αργότερα να λάβουν διάγνωση άνοιας.
Μπορούν οι εφιάλτες να είναι σύμπτωμα ασθένειας;
Ναι, οι εφιάλτες δεν είναι πάντα ακίνδυνοι. Πρόσφατη επιστημονική έρευνα δείχνει ότι οι συχνοί ή αρκετά δυσάρεστοι εφιάλτες μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να αποτελούν ένδειξη υποκείμενων ιατρικών παθήσεων, ειδικά όταν συμβαίνουν συχνά, διαταράσσουν τον ύπνο ή επιδεινώνονται με την πάροδο του χρόνου. Μελέτες δείχνουν ότι οι εφιάλτες μπορεί να αντανακλούν αλλαγές στην ψυχική υγεία, στη ρύθμιση του ύπνου ή ακόμη και σε πρώιμες εγκεφαλικές διεργασίες.
Το μέγεθος του κεφαλιού μπορεί να αποκαλύψει τον κίνδυνο για άνοια – Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο
Η έρευνα συνδέει τους συχνούς εφιάλτες με:
- Διαταραχές ψυχικής υγείας, όπως το ΔΜΤΣ, το άγχος και η κατάθλιψη – οι εφιάλτες είναι συχνοί σε αυτές τις παθήσεις και συχνά αντανακλούν συναισθηματικό στρες και απορρύθμιση των μηχανισμών φόβου, σύμφωνα με ανασκόπηση του 2024 με τίτλο “Bad dream, nightmares and psychopathology: a systematic review”.
- Χρόνια αϋπνία και κακή ρύθμιση του ύπνου – γενετικές και κλινικές μελέτες υποδηλώνουν ότι η αϋπνία μπορεί να αυξάνει την πιθανότητα συχνών εφιαλτών, σύμφωνα με εργασία του 2024.
- Νευροεκφυλιστικές νόσους, συμπεριλαμβανομένης της νόσου Πάρκινσον και της άνοιας – μακροχρόνιες μελέτες παρακολούθησης δείχνουν ότι τα άτομα με συχνούς και έντονα ενοχλητικούς εφιάλτες έχουν υψηλότερο μελλοντικό κίνδυνο για αυτές τις παθήσεις, σύμφωνα με μελέτη του 2023.
- Υψηλότερο μακροπρόθεσμο κίνδυνο για την υγεία, συμπεριλαμβανομένης της ταχύτερης βιολογικής γήρανσης και της αυξημένης θνησιμότητας – οι εφιάλτες μπορεί να αντικατοπτρίζουν συνεχιζόμενο φυσιολογικό στρες, σύμφωνα με μελέτη του 2023.
Οι συχνοί εφιάλτες μπορεί να είναι πρώιμο σημάδι άνοιας
Οι μεσήλικες που ανέφεραν εβδομαδιαίους εφιάλτες βρέθηκε ότι είχαν τέσσερις φορές μεγαλύτερη πιθανότητα να εμφανίσουν γνωστική έκπτωση κατά την επόμενη δεκαετία, ενώ οι ηλικιωμένοι με εβδομαδιαίους εφιάλτες είχαν διπλάσιες πιθανότητες να διαγνωστούν με άνοια. Η συσχέτιση μεταξύ εφιαλτών και μελλοντικής άνοιας ήταν αισθητά ισχυρότερη στους άνδρες σε σύγκριση με τις γυναίκες. Οι ηλικιωμένοι άνδρες που βίωναν εβδομαδιαίους εφιάλτες είχαν πέντε φορές μεγαλύτερη πιθανότητα να αναπτύξουν άνοια σε σύγκριση με όσους δεν ανέφεραν κακά όνειρα, ενώ στις γυναίκες ο αυξημένος κίνδυνος ήταν 41%. Παρόμοιο μοτίβο παρατηρήθηκε και στους συμμετέχοντες μέσης ηλικίας.
Συνολικά, τα ευρήματα δείχνουν ότι οι συχνοί εφιάλτες μπορεί να αποτελούν ένα από τα πιο πρώιμα προειδοποιητικά σημάδια άνοιας, εμφανιζόμενα χρόνια – ή ακόμη και δεκαετίες – πριν γίνουν αντιληπτά προβλήματα μνήμης και σκέψης, ιδιαίτερα στους άνδρες. Μια εναλλακτική εξήγηση είναι ότι τα επαναλαμβανόμενα κακά όνειρα και οι εφιάλτες μπορεί να συμβάλλουν ενεργά στην ανάπτυξη της άνοιας. Λόγω του σχεδιασμού της μελέτης, δεν είναι δυνατό να προσδιοριστεί ποια από τις δύο εξηγήσεις είναι σωστή. Ανεξάρτητα από αυτό, το βασικό συμπέρασμα παραμένει το ίδιο – οι συχνοί εφιάλτες στη μέση και στην τρίτη ηλικία συνδέονται με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης άνοιας.
Σημαντικό είναι ότι οι επαναλαμβανόμενοι εφιάλτες είναι αντιμετωπίσιμοι. Οι πρώτης γραμμής ιατρικές θεραπείες για τους εφιάλτες έχουν ήδη δείξει ότι μειώνουν τη συσσώρευση παθολογικών πρωτεϊνών που σχετίζονται με τη νόσο Αλτσχάιμερ, ενώ αναφορές περιστατικών έχουν περιγράψει βελτιώσεις στη μνήμη και στη σκέψη μετά τη θεραπεία των εφιαλτών. Μαζί, αυτά τα ευρήματα εγείρουν το ενδεχόμενο ότι η αντιμετώπιση των εφιαλτών θα μπορούσε να βοηθήσει στην επιβράδυνση της γνωστικής έκπτωσης και στη μείωση του κινδύνου άνοιας σε ορισμένα άτομα – ένα πεδίο που απαιτεί περαιτέρω έρευνα.
Πρώιμη άνοια: Τα 2 σημάδια που εμφανίζονται συχνά πριν από την απώλεια μνήμης
Μελλοντικές μελέτες θα εξετάσουν αν οι εφιάλτες σε νεότερα άτομα συνδέονται επίσης με κίνδυνο άνοιας, κάτι που θα μπορούσε να διευκρινίσει αν οι εφιάλτες παίζουν αιτιώδη ρόλο ή λειτουργούν ως πρώιμος δείκτης. Επιπλέον, η έρευνα θα εξετάσει και άλλα χαρακτηριστικά των ονείρων, όπως το πόσο συχνά θυμούνται τα όνειρα και πόσο ζωντανά είναι, ώστε να αξιολογηθεί αν μπορούν να βοηθήσουν στην πρόβλεψη μελλοντικού κινδύνου. Αυτή η ερευνητική κατεύθυνση ενδέχεται να υποστηρίξει την έγκαιρη διάγνωση και παρέμβαση, προσφέροντας παράλληλα νέα γνώση για τη φύση και τη λειτουργία των ονείρων.
Πηγές: The Conversation, Frontiers, PubMed, PMC, PubMed