Εγκεκριμένη ή πειραματική θεραπεία; Τι πρέπει να ρωτούν οι πολίτες για την ένδειξη, την ασφάλεια, τον γιατρό και τον χώρο όπου πραγματοποιείται.
Η υπόθεση του Γιώργου Μαζωνάκη φέρνει στο προσκήνιο ένα ζήτημα που αφορά όλους τους πολίτες και ιδιαίτερα τους ασθενείς που αναζητούν νέες θεραπευτικές επιλογές: τι πρέπει να γνωρίζουν πριν υποβληθούν σε μια κυτταρική, γονιδιακή ή αναγεννητική θεραπεία και πώς μπορούν να διακρίνουν μια εγκεκριμένη θεραπεία από μια μη τεκμηριωμένη παρέμβαση.
Η Εταιρεία Γονιδιακής Θεραπείας και Αναγεννητικής Ιατρικής (ΕΕΓΘΑΙ) επισημαίνει ότι η προστασία των πολιτών από μη εγκεκριμένες και μη τεκμηριωμένες θεραπείες αποτελεί ζήτημα δημόσιας υγείας.
«Καμπανάκι» για μη εγκεκριμένες θεραπείες με αφορμή τον θάνατο του Γιώργου Μαζωνάκη
Όπως τονίζει, η Αναγεννητική Ιατρική και οι κυτταρικές και γονιδιακές θεραπείες αποτελούν ένα ταχύτατα εξελισσόμενο πεδίο της σύγχρονης Ιατρικής, με πραγματικές και εγκεκριμένες θεραπευτικές εφαρμογές. Ωστόσο, η χρήση όρων όπως «βλαστοκύτταρα», «αναγεννητική» ή «αντιγηραντική θεραπεία» δεν σημαίνει αυτομάτως ότι μια θεραπεία είναι επιστημονικά αποδεδειγμένη, εγκεκριμένη ή ασφαλής.
Οι ερωτήσεις που πρέπει να κάνει ο ασθενής
Πριν προχωρήσει σε οποιαδήποτε θεραπεία, ο ασθενής πρέπει να ζητά σαφείς απαντήσεις και να γνωρίζει ακριβώς τι πρόκειται να του χορηγηθεί ή να εφαρμοστεί.
Συγκεκριμένα, θα πρέπει να ρωτά:
- Είναι η θεραπεία εγκεκριμένη;
- Για ποια συγκεκριμένη πάθηση ή ένδειξη έχει εγκριθεί;
- Ποια αρμόδια αρχή την έχει αξιολογήσει και εγκρίνει;
- Υπάρχει επίσημος αριθμός ή απόφαση έγκρισης;
- Ποια επιστημονικά δεδομένα υπάρχουν για την αποτελεσματικότητα και την ασφάλειά της;
- Ποιος γιατρός πραγματοποιεί τη θεραπεία και ποια είναι η ειδικότητά του;
- Σε ποιον χώρο πραγματοποιείται και ποια είναι η άδεια λειτουργίας του;
- Ποιος εξοπλισμός χρησιμοποιείται και εάν είναι κατάλληλος και νόμιμα εγκατεστημένος;
- Πρόκειται για εγκεκριμένη θεραπεία ή για θεραπεία που βρίσκεται ακόμη σε ερευνητικό στάδιο;
Ιδιαίτερη σημασία έχει η ένδειξη. Το γεγονός ότι μια θεραπεία έχει εγκριθεί για μία συγκεκριμένη νόσο δεν σημαίνει ότι έχει εγκριθεί για οποιαδήποτε άλλη χρήση.
Τα βλαστοκύτταρα δεν είναι «πανάκεια»
Η ΕΕΓΘΑΙ υπογραμμίζει ότι τα βλαστικά κύτταρα δεν αποτελούν πανάκεια και ότι δεν μπορούν να θεραπεύσουν κάθε νόσο.
Υπάρχουν, ωστόσο, πραγματικές και αποδεδειγμένες εφαρμογές. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η μεταμόσχευση αρχέγονων αιμοποιητικών κυττάρων, η οποία χρησιμοποιείται εδώ και δεκαετίες για την αντιμετώπιση σοβαρών αιματολογικών νοσημάτων. Παράλληλα, οι CAR-T κυτταρικές θεραπείες έχουν δημιουργήσει νέες θεραπευτικές δυνατότητες για ασθενείς με ορισμένες μορφές καρκίνου.
Την ίδια στιγμή, πολλές άλλες κυτταρικές και γονιδιακές προσεγγίσεις βρίσκονται ακόμη σε προκλινική έρευνα ή σε κλινικές δοκιμές.
Εδώ ακριβώς βρίσκεται μία από τις βασικές παγίδες για τους ασθενείς: η σύγχυση μιας εγκεκριμένης θεραπείας με μια πειραματική ή μη επαρκώς τεκμηριωμένη παρέμβαση.
Ο κίνδυνος των «θεραπειών-θαύμα»
Διεθνώς έχει καταγραφεί το φαινόμενο των ατεκμηρίωτων θεραπειών με βλαστοκύτταρα και του λεγόμενου «βλαστοκυτταρικού τουρισμού».
Πρόκειται για περιπτώσεις κατά τις οποίες θεραπείες παρουσιάζονται ως καινοτόμες ή εξατομικευμένες, χωρίς να έχουν προηγουμένως αξιολογηθεί με τις απαραίτητες κλινικές μελέτες ή χωρίς να έχουν λάβει έγκριση από αρμόδιες ρυθμιστικές αρχές.
Όπως επισημαίνει η ΕΕΓΘΑΙ, όταν ένας άνθρωπος αντιμετωπίζει σοβαρή ή ανίατη νόσο είναι απολύτως φυσικό να αναζητά ελπίδα. Αυτό όμως μπορεί να τον καταστήσει περισσότερο ευάλωτο σε υποσχέσεις για θεραπείες που δεν διαθέτουν επαρκή επιστημονική τεκμηρίωση.
Τι πρέπει να κρατήσουν οι πολίτες
Το βασικό μήνυμα προς τους ασθενείς είναι ότι η καινοτομία δεν ταυτίζεται με την αποτελεσματικότητα και η επιστημονική ορολογία δεν αποτελεί από μόνη της εγγύηση ασφάλειας.
Πριν από μια κυτταρική, γονιδιακή ή αναγεννητική θεραπεία, ο ασθενής πρέπει να γνωρίζει:
τι ακριβώς θα γίνει, για ποια ένδειξη έχει εγκριθεί, ποιος την έχει αξιολογήσει, ποια δεδομένα υπάρχουν για την ασφάλεια και την αποτελεσματικότητά της και σε ποιον χώρο επιτρέπεται να πραγματοποιηθεί.
Σε περίπτωση αμφιβολίας, η αναζήτηση δεύτερης ιατρικής γνώμης και η διασταύρωση των πληροφοριών με τις αρμόδιες αρχές μπορούν να αποτελέσουν σημαντικό βήμα προστασίας.
Η πραγματική πρόοδος στις προηγμένες θεραπείες, όπως επισημαίνει η ΕΕΓΘΑΙ, δεν περνά μέσα από «θεραπείες-θαύματα», αλλά μέσα από επιστημονική τεκμηρίωση, αυστηρούς κανόνες, διαφάνεια και αποτελεσματική εποπτεία.