Οι ανησυχίες για τον ψηφιακό εθισμό των παιδιών εντείνονται, καθώς ολοένα και περισσότερες έρευνες συνδέουν την υπερβολική χρήση οθονών με προβλήματα ψυχικής και σωματικής υγείας. Ειδικοί επισημαίνουν ότι οι γονείς δεν χρειάζεται να περιμένουν νέες κατευθυντήριες οδηγίες για να δράσουν, αλλά μπορούν να βοηθήσουν τα παιδιά τους να απομακρυνθούν από τις ηλεκτρονικές συσκευές και να υιοθετήσουν πιο ισορροπημένες συνήθειες.
Όσα παιδιά έχουν αυτό το χόμπι γίνονται πιο έξυπνα και πιο επιτυχημένα – Ανατρεπτική μελέτη
Τι μπορούν να κάνουν οι γονείς για να μειώσουν την εξάρτηση των παιδιών από τις οθόνες; Ειδικοί απαντούν
Ειδικοί επισημαίνουν ότι οι γονείς δεν χρειάζεται να περιμένουν νέες κατευθυνήριες οδηγίες για να βοηθήσουν τα παιδιά τους να μειώσουν τον χρόνο που περνούν μπροστά από οθόνες, καθώς μπορούν να τον αντικαταστήσουν με δραστηριότητες που είναι ελκυστικές και ενθαρρύνουν πιο υγιεινές καθημερινές συνήθειες.
Πώς επηρεάζει η εξάρτηση από τις οθόνες τη σωματική και ψυχική υγεία των παιδιών;
Σύμφωνα με μελέτη του 2026 με τίτλο Excessive screen time is associated with mental health problems in US children and adolescents: physical activity and sleep as parallel mediators, τα παιδιά και οι έφηβοι που περνούσαν τέσσερις ή περισσότερες ώρες την ημέρα μπροστά σε οθόνες είχαν υψηλότερο κίνδυνο εμφάνισης άγχους, κατάθλιψης, προβλημάτων συμπεριφοράς και ΔΕΠΥ, με τη σωματική δραστηριότητα, τη σταθερότητα της ώρας του ύπνου και τη διάρκεια του ύπνου να μεσολαβούν σε αυτές τις συσχετίσεις.
Άλλες πρόσφατες έρευνες δείχνουν ότι ο τρόπος με τον οποίο χρησιμοποιούν τα παιδιά τις οθόνες μπορεί να είναι πιο σημαντικός από τον συνολικό χρόνο χρήσης. Οι ερευνητές εστιάζουν ολοένα και περισσότερο στο αν η χρήση των οθονών είναι καταναγκαστική και αν αντικαθιστά τον ύπνο, τη σωματική δραστηριότητα και άλλες υγιεινές καθημερινές συνήθειες.
Office eye syndrome: Πώς επηρεάζει τα μάτια η πολύωρη χρήση υπολογιστή
- Ψυχική υγεία: Η αυξημένη χρήση οθονών συσχετίστηκε με περισσότερο άγχος, περισσότερα συμπτώματα κατάθλιψης και περισσότερα προβλήματα συμπεριφοράς
- Κατάθλιψη: Ο περισσότερος χρόνος μπροστά σε οθόνες προέβλεπε περισσότερα καταθλιπτικά συμπτώματα με την πάροδο του χρόνου, με τη διαταραχή του ύπνου να αναγνωρίζεται ως σημαντικός παράγοντας
- Ύπνος: Η αυξημένη χρήση οθονών συσχετίστηκε με λιγότερες ώρες ύπνου, αργότερη ώρα κατάκλισης, χαμηλότερη ποιότητα ύπνου και υπνηλία κατά τη διάρκεια της ημέρας, ιδιαίτερα στους εφήβους
- Σωματική υγεία: Η έκθεση σε οθόνες που ξεπερνούσε τις 3 έως 4 ώρες ημερησίως συσχετιζόταν συχνά με παχυσαρκία, διαταραχές ύπνου, σύνδρομο ξηροφθαλμίας και μυωπία
- Σωματική δραστηριότητα: Τα παιδιά με πολύ υψηλή έκθεση σε οθόνες είχαν χαμηλότερα επίπεδα σωματικής δραστηριότητας, πιο καθιστική συμπεριφορά και εμφάνιζαν την τάση να έχουν υψηλότερο δείκτη μάζας σώματος
- Γνωστική ανάπτυξη: Η υπερβολική παθητική παρακολούθηση και το περιεχόμενο που δεν ήταν κατάλληλο για την ηλικία συσχετίστηκαν με χειρότερα γνωστικά και ψυχοκοινωνικά αποτελέσματα, ενώ η κοινή παρακολούθηση με τους φροντιστές συσχετίστηκε με καλύτερα γνωστικά αποτελέσματα
5 τρόποι για να μειώσετε τον χρόνο που περνάει το παιδί σας μπροστά από οθόνες
1. Δώστε δομή στον ελεύθερο χρόνο του
Πολλά παιδιά καταφεύγουν στις οθόνες λόγω βαρεμάρας. Η ενθάρρυνση δραστηριοτήτων όπως η ζωγραφική, η μουσική, ο χορός ή ακόμη και απλές χειροτεχνίες μπορεί να σπάσει αυτόν τον κύκλο. Όταν αυτές οι δραστηριότητες γίνονται μέρος της καθημερινής ρουτίνας, αρχίζουν να προσφέρουν την ίδια αίσθηση ανταμοιβής που προσφέρουν και οι οθόνες.
Ο στόχος είναι να προσφέρονται «εμπειρίες που είναι εξίσου διεγερτικές, ανταποδοτικές και προσανατολισμένες στην ανάπτυξη», ώστε τα παιδιά να μη νιώθουν ότι στερούνται κάτι όταν μειώνεται ο χρόνος μπροστά στις οθόνες, αναφέρει ο Devdeep Roy Chowdhury, κλινικός ψυχολόγος στο Monoshij, σύμφωνα με το The Telegraph Online.
Διάβασμα πριν τον ύπνο ή τηλεόραση; Πώς αλλάζει ο εγκέφαλος και η ποιότητα ύπνου
2. Κάντε το παιχνίδι σε εξωτερικούς χώρους κομμάτι της ρουτίνας του
Όσον αφορά τη ρύθμιση της διάθεσης και τη μείωση της εξάρτησης από τις οθόνες, δεν υπάρχει ουσιαστικό υποκατάστατο για τις υπαίθριες δραστηριότητες. Το τρέξιμο, η ποδηλασία ή τα παιχνίδια με συνομηλίκους βοηθούν στην εκτόνωση της ενέργειας, βελτιώνουν τον ύπνο και μειώνουν φυσικά την ανάγκη να παραμένουν τα παιδιά προσκολλημένα σε μια συσκευή.
«Τα παιχνίδια σε εξωτερικούς χώρους είναι απαραίτητα και τα παιδιά χρειάζονται ανοιχτούς χώρους όπου μπορούν να συμμετέχουν σε σωματικές και κοινωνικές δραστηριότητες», τονίζει η ψυχολόγος Pausali Das, σύμφωνα με την ίδια πηγή.
3. Καλλιεργήστε την υπευθυνότητα
Η ανάθεση απλών οικιακών εργασιών στα παιδιά μπορεί να αλλάξει τον τρόπο που αντιλαμβάνονται τον εαυτό τους, από παθητικοί καταναλωτές σε ενεργά μέλη που έχουν ευθύνη.
Δώστε τους καθήκοντα, όπως το πότισμα των φυτών ή τη φροντίδα ενός κατοικίδιου ζώου. Μπορούν επίσης να συνοδεύουν τους παππούδες και τις γιαγιάδες τους στις βόλτες τους. Δημιουργήστε ένα αίσθημα σημαντικότητας και μια σταθερή ρουτίνα στο σπίτι.
«Όταν ένα παιδί νιώθει ότι το εμπιστεύονται και του αναθέτουν ευθύνες, αρχίζει να αισθάνεται ότι έχει μια θέση μέσα στην οικογένεια και έναν σημαντικό ρόλο να παίξει. Αυτό σταδιακά μειώνει την εξάρτησή του από τις οθόνες για επιβεβαίωση ή ενασχόληση», ανέφερε η Das.
4. Δημιουργήστε χρόνο όπου οι οικογενειακές και κοινωνικές αλληλεπιδράσεις έχουν νόημα
Ο χρόνος μπροστά στις οθόνες αντικαθιστά την ανθρώπινη αλληλεπίδραση. Για να αντιστραφεί αυτή η τάση, πρέπει να δημιουργούνται σκόπιμα στιγμές σύνδεσης.
Αυτό μπορεί να γίνει μέσα από επιτραπέζια παιχνίδια, αφήγηση ιστοριών ή συναντήσεις παιχνιδιού με άλλα παιδιά. Ακόμη και 30 λεπτά κοινής δραστηριότητας με τα παιδιά μπορούν να κάνουν τη διαφορά.
«Τα παιδιά μιμούνται τη συμπεριφορά των ενηλίκων. Έτσι, όταν οι γονείς συμμετέχουν ενεργά αντί να κάνουν και οι ίδιοι αδιάκοπη χρήση του κινητού τους, τα παιδιά είναι πιο πιθανό να ακολουθήσουν και να δείξουν μεγαλύτερο ενδιαφέρον. Η έμφαση πρέπει να δίνεται στο να κάνουμε πράγματα μαζί και να περνάμε ποιοτικό χρόνο, αντί απλώς να λέμε στα παιδιά να κλείσουν τις συσκευές τους», αναφέρει η Das.
Ψυχολόγοι εξηγούν τι σημαίνει όταν κάποιος αποκοιμιέται καθώς βλέπει τηλεόραση
5. Μετατρέψτε τη χρήση των οθονών από παθητική σε ουσιαστική
Όταν υπάρχει περιορισμός, ο χρόνος μπροστά στις οθόνες δεν είναι πάντα επιβλαβής. Χρειάζεται να γίνει μια μετάβαση από την παθητική κατανάλωση περιεχομένου σε ουσιαστική ενασχόληση.
Η παρακολούθηση εκπαιδευτικών βίντεο, η εξερεύνηση επιστημονικού περιεχομένου ή η εκμάθηση νέων δεξιοτήτων μέσω διαδικτύου μπορεί να είναι πιο παραγωγική.
«Αντί να αντιμετωπίζουν τις οθόνες ως κάτι επιβλαβές, οι γονείς μπορούν να καθοδηγήσουν τα παιδιά προς περιεχόμενο που προσθέτει αξία στην περιέργεια και τη μάθησή τους», κατέληξε Das.
Πηγές: The Telegraph online, JAMA, Springer, PMC, PMC, PMC, JAMA Pediatrics, Nature