Μπορεί ένα χτύπημα στο κεφάλι να επηρεάσει την ψυχική υγεία; Ειδικοί εξετάζουν αν τραυματισμοί στον εγκέφαλο μπορούν να πυροδοτήσουν διπολική διαταραχή και πώς αυτό συζητήθηκε στο πλαίσιο των πρόσφατων δηλώσεων του Kanye West.
Διπολικό επεισόδιο: 7 καθημερινές αιτίες που μπορούν να το προκαλέσουν
Ο Kanye West αναφέρει πως ένας τραυματισμός που του προκάλεσε διπολική διαταραχή ευθύνεται για τις ρατσιστικές δηλώσεις του
Η διπολική διαταραχή είναι μια χρόνια ψυχιατρική νόσος που χαρακτηρίζεται από υποτροπιάζοντα επεισόδια κατάθλιψης και μανίας ή υπομανίας, δηλαδή περιόδους όπου αλλάζουν έντονα η διάθεση και η συμπεριφορά σε διακριτά χρονικά «κύματα», σύμφωνα με το Lancet. Συχνά η κατάθλιψη είναι το πρώτο εμφανές σύμπτωμα, κάτι που μπορεί να καθυστερήσει τη σωστή διάγνωση, ενώ συνολικά μεγάλο μέρος του «συμπτωματικού χρόνου» των ασθενών καταλαμβάνεται από καταθλιπτικά επεισόδια ή συμπτώματα. Η έγκαιρη αναγνώριση και θεραπεία έχει σημασία, γιατί η διαταραχή συνδέεται με σημαντική επιβάρυνση στη λειτουργικότητα και στην υγεία, καθώς και με αυξημένο κίνδυνο αυτοκτονίας.
Ο Kanye West απέδωσε έναν τραυματισμό στον εγκέφαλο για την αντισημιτική κατρακύλα που κατέστρεψε την καριέρα του, λέγοντας πως η διπολική διαταραχή τον άφησε να «χάνει εντελώς τον έλεγχο» και τον οδήγησε προς τη «σβάστικα».
Σε μια ολοσέλιδη διαφήμιση στη Wall Street Journal με τίτλο «Προς όσους πλήγωσα», ο 48χρονος ράπερ, που πλέον αποκαλείται Ye, ισχυρίζεται ότι ένα αυτοκινητιστικό δυστύχημα το 2002 «προκάλεσε τραυματισμό στον δεξιό μετωπιαίο λοβό του εγκεφάλου του», αλλά ο τραυματισμός αυτός πέρασε «απαρατήρητος» μέχρι το 2023.
Αυτό, όπως λέει, «προκάλεσε σοβαρή ζημιά στην ψυχική του υγεία» και πυροδότησε τη διπολική διαταραχή που τον έκανε να «απομακρυνθεί από τον αληθινό του εαυτό» και, σε κάποιες στιγμές, να είναι «αγνώριστος» ακόμη και για τους ανθρώπους που τον αγαπούσαν.
Πρόκειται για τη νεότερη εξέλιξη στην καμπάνια απολογίας του West, η οποία ξεκίνησε τον Δεκέμβριο του 2023 όταν δημοσίευσε μια δήλωση στα εβραϊκά ζητώντας συγγνώμη από την εβραϊκή κοινότητα, μετά τις δηλώσεις του που προκάλεσαν νέο κύμα αγανάκτησης.
Ο West, που ετοιμάζεται να κυκλοφορήσει νέο άλμπουμ, δηλώνει τώρα πως έχει «τελειώσει με τον αντισημιτισμό», ενώ τονίζει πως δεν είναι «ναζί ή αντισημίτης» και προσθέτει: «Αγαπώ τον εβραϊκό λαό».
Ωστόσο, εβραϊκές οργανώσεις προειδοποιούν πως μια συγγνώμη δεν αναιρεί τη ζημιά και ότι η πραγματική δοκιμασία είναι αν θα σταματήσει να προωθεί αντισημιτικές ιδέες.
Διπολική διαταραχή: Μια νέα, απλή εξέταση αίματος προσφέρει άμεση και ακριβή διάγνωση
Τι προκαλεί τη διπολική διαταραχή;
Η δήλωση του West επαναφέρει επίσης ένα ευρύτερο ιατρικό ερώτημα: Τι πραγματικά προκαλεί τη διπολική διαταραχή, τι θεωρείται πυροδότηση, και πότε ένας τραυματισμός στο κεφάλι πρέπει να θεωρηθεί ανησυχητικός;
Και, το πιο κρίσιμο: Μπορεί να διατρέχετε κίνδυνο, ακόμη κι αν δεν είχατε ποτέ πριν συμπτώματα;
Μπορεί ένας εγκεφαλικός τραυματισμός να πυροδοτήσει διπολική διαταραχή;
Η βασική θέση του West είναι πως ένας τραυματισμός στο κεφάλι συνέβαλε στην πυροδότηση της διπολικής του διαταραχής, χρόνια αργότερα.
Στην πραγματικότητα, οι γιατροί γνωρίζουν εδώ και καιρό πως ένας εγκεφαλικός τραυματισμός μπορεί να ακολουθηθεί από αλλαγές στη διάθεση, στη συμπεριφορά και στην κρίση και τα ψυχιατρικά επακόλουθα μπορεί να είναι ευρείας κλίμακας.
10 σημάδια κατάθλιψης στις γυναίκες που δεν πρέπει να αγνοήσετε-Πώς αντιμετωπίζεται
Το παράδειγμα πρώην ολυμπιονίκη
Ο πρώην Ολυμπιονίκης James Cracknell έχει επίσης μιλήσει για το πώς υπέστη ακραία αλλαγή προσωπικότητας μετά από τροχαίο ατύχημα που παραλίγο να του στοιχίσει τη ζωή το 2010.
Στο απομνημονευματικό του έργο Touching Distance, θυμάται τις συνέπειες του τραύματος που προκάλεσε βλάβη στον μετωπιαίο λοβό του εγκεφάλου του: «Όταν βγήκα από την εντατική, δεν ήμουν πια εγώ. Όλοι οι φίλοι και η οικογένειά μου μού έλεγαν ότι η προσωπικότητά μου είχε αλλάξει εντελώς».
Ο Cracknell περιγράφει τις επιπτώσεις με ωμά πρακτικούς όρους, από τη μνήμη, στο κίνητρο και στην κρίση.
«Η βραχυπρόθεσμη μνήμη μου είχε χαθεί. Δεν μπορούσα να πάρω αποφάσεις. Δεν είχα κανένα κίνητρο», έγραψε, δίνοντας μια εικόνα για το πώς ένας εγκεφαλικός τραυματισμός μπορεί να διαταράξει βασικές λειτουργίες που στηρίζουν την καθημερινότητα.
Αλλά θα μπορούσε ένας τέτοιος τραυματισμός να πυροδοτήσει διπολική διαταραχή, μια χρόνια ψυχική κατάσταση που χαρακτηρίζεται από ακραίες, συχνά μακρόχρονες εναλλαγές στη διάθεση, την ενέργεια και τα επίπεδα δραστηριότητας, με επεισόδια μανίας και κατάθλιψης;
Μπορεί ένα χτύπημα να οδηγήσει στη διπολική διαταραχή
Μια σουηδική μελέτη καταγραφής, που δημοσιεύθηκε το 2024 στο Psychiatry Research, διαπίστωσε ότι άτομα που είχαν υποστεί τραυματικό εγκεφαλικό τραυματισμό διέτρεχαν μεγαλύτερο κίνδυνο να αναπτύξουν αργότερα τόσο σχιζοφρένεια όσο και διπολική διαταραχή, με τη συσχέτιση να είναι ισχυρότερη για τη διπολική διαταραχή.
Οι ερευνητές βρήκαν ότι ο κίνδυνος αυξανόταν ανάλογα με τη σοβαρότητα του τραυματισμού, ήταν υψηλότερος όταν ο τραυματισμός συνέβαινε σε μεγαλύτερες ηλικίες, και φαινόταν εντονότερος στις γυναίκες σε σύγκριση με τους άνδρες. Σημαντικό είναι επίσης ότι η συσχέτιση παρέμενε ακόμη και σε συγκρίσεις μεταξύ αδελφών, κάτι που δείχνει πως δεν οφείλεται απλώς στη γενετική.
Μια σημαντική δανέζικη μελέτη, που δημοσιεύθηκε το 2014 στο The American Journal of Psychiatry και παρακολούθησε 113.906 άτομα με τραύματα στο κεφάλι, διαπίστωσε επίσης σύνδεση μεταξύ τραυματισμού στο κεφάλι και αυξημένου κινδύνου εμφάνισης διαφόρων ψυχιατρικών διαταραχών, συμπεριλαμβανομένης της διπολικής διαταραχής.
Οι ερευνητές ανέφεραν ότι η ισχυρότερη συσχέτιση για τη διπολική διαταραχή παρατηρήθηκε όταν οι τραυματισμοί συνέβαιναν μεταξύ 11 και 15 ετών, και σημείωσαν ότι ο αυξημένος κίνδυνος μπορούσε να διαρκέσει για χρόνια.
Αυτά τα ευρήματα δεν αποδεικνύουν ότι η διπολική διαταραχή προκαλείται από ατυχήματα και οι ειδικοί επισημαίνουν ότι γενετικοί παράγοντες, το άγχος, η απώλεια ύπνου και η χρήση ουσιών μπορούν επίσης να συμβάλουν.
Ωστόσο, οι εγκεφαλικοί τραυματισμοί μπορούν να αποτελέσουν παράγοντα κινδύνου, και οι σοβαρότεροι τραυματισμοί φαίνεται να σχετίζονται με υψηλότερο κίνδυνο.
Sinead O’ Connor: Η διπολική διαταραχή και οι απόπειρες αυτοκτονίας
Τι άλλο προκαλεί τη διπολική διαταραχή;
Σύμφωνα με τη φιλανθρωπική οργάνωση ψυχικής υγείας Mind, κανείς δεν γνωρίζει ακριβώς γιατί αναπτύσσεται η διπολική διαταραχή.
Αντίθετα, οι ειδικοί πιστεύουν ότι πιθανόν οφείλεται σε έναν συνδυασμό παραγόντων που αυξάνουν τις πιθανότητες εμφάνισης της κατάστασης.
Η Mind παραθέτει διάφορους πιθανούς παράγοντες, όπως:
- τραυματικές εμπειρίες στην παιδική ηλικία,
- αγχωτικά γεγονότα ζωής,
- χημεία του εγκεφάλου,
- οικογενειακό ιστορικό,
- επιδράσεις από φάρμακα, ναρκωτικά ή αλκοόλ.
Επισημαίνει επίσης ότι το άγχος μπορεί να λειτουργήσει ως πυροδότης για επεισόδια μανίας ή κατάθλιψης στη διπολική διαταραχή και προειδοποιεί ότι «το να κάνετε πάρα πολλά ή να φτάνετε στα άκρα» μπορεί να αποτελέσει «συνταγή για ένα επεισόδιο διάθεσης».
Αυτό έχει σημασία, γιατί εξηγεί γιατί η διπολική διαταραχή μπορεί να εμφανιστεί φαινομενικά «από το πουθενά», ή γιατί μπορεί να επιδεινώνεται σε συγκεκριμένες φάσεις της ζωής.
Άλλοι πιθανοί πυροδότες περιλαμβάνουν:
- διακοπές σε σχέσεις,
- πένθος,
- οικονομική πίεση,
- εκφοβισμό,
- κοινωνική απομόνωση,
- υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ,
- χρήση ψυχαγωγικών ναρκωτικών,
- ή ακόμα και παρατεταμένη διαταραχή ύπνου.
Τα 8 σημάδια ότι βιώνετε κρίση κατάθλιψης
Πώς διαγιγνώσκεται και αντιμετωπίζεται η διπολική διαταραχή;
Η διπολική διαταραχή διαγιγνώσκεται κλινικά με βάση τα συμπτώματα σε βάθος χρόνου, τη σοβαρότητά τους και το πόσο επηρεάζουν την καθημερινή ζωή.
Το βασικό χαρακτηριστικό είναι τα επεισόδια και από τις δύο άκρες του φάσματος της διάθεσης: κατάθλιψη και μανία.
Κατά την κατάθλιψη, τα άτομα μπορεί να νιώθουν συνεχώς πεσμένα ή ευερέθιστα, να χάνουν ενέργεια και ενδιαφέρον για την καθημερινότητα, να έχουν δυσκολίες στον ύπνο και στη συγκέντρωση.
Κατά τη μανία, μπορεί να αισθάνονται υπερβολικά ενεργητικοί, να χρειάζονται πολύ λιγότερο ύπνο, να γίνονται ανήσυχοι ή διασπασμένοι, και να παίρνουν ριψοκίνδυνες ή ασυνήθιστες αποφάσεις.
Σε σοβαρά επεισόδια, ορισμένοι μπορεί να εμφανίσουν ψύχωση – όπως παραισθήσεις ή παραληρητικές ιδέες.
Οι γιατροί δίνουν επίσης προσοχή στον χρόνο και στα συμφραζόμενα. Ο Ye υποστηρίζει ότι η κατάστασή του δεν διαγνώστηκε εξαιτίας του τραυματισμού που είχε – τα συμπτώματα διάθεσης που εμφανίζονται μετά από έναν τραυματισμό στο κεφάλι, ειδικά όταν συνοδεύονται από γνωστικά προβλήματα, συχνά αποδίδονται αποκλειστικά στον ίδιο τον τραυματισμό.
Η θεραπεία στοχεύει στη μείωση της συχνότητας και της έντασης των επεισοδίων, χρησιμοποιώντας φαρμακευτική αγωγή όπως σταθεροποιητές διάθεσης και αντιψυχωσικά.
Το καρύκευμα που μπορεί να προκαλέσει κατάθλιψη – Το χρησιμοποιούμε καθημερινά
Οι ψυχοθεραπείες μπορούν επίσης να βοηθήσουν τα άτομα να αναγνωρίζουν πρώιμα σημάδια, να διαχειρίζονται το άγχος και να χτίζουν ρουτίνες γύρω από τον ύπνο, την άσκηση και τη σταθερότητα στην καθημερινότητα, ώστε να μειώσουν τον κίνδυνο υποτροπής.