Η μη επεμβατική, ιδιαίτερα αποτελεσματική και ασφαλής θεραπεία εφαρμόζεται για πρώτη φορά στην Ελλάδα στο Γενικό Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο Λάρισας.
Tα τελευταία χρόνια έχουν αναπτυχθεί σύγχρονες τοπικές θεραπείες για τις δερματικές νεοπλασίες, με υψηλά ποσοστά αποτελεσματικότητας και εξαιρετικό αισθητικό αποτέλεσμα. Μια από τις πλέον σύγχρονες είναι η επιδερμική ραδιοϊσοτοπική θεραπεία με Ρήνιο 188, η οποία εφαρμόζεται σε ασθενείς με μη μελανωματικό καρκίνο του δέρματος.
Η μέθοδος βασίζεται στην κυτταροκτόνο δράση των σωματιδίων βήτα που εκπέμπονται από το Ρήνιο 188. Τα σωματίδια διεισδύουν στο δέρμα σε μέγιστο βάθος περίπου 3 mm, επιτυγχάνοντας στοχευμένη καταστροφή του νεοπλάσματος και ταυτόχρονα προστασία των υποκείμενων υγιών ιστών.
Πρόκειται για αναίμακτη (μη επεμβατική) και απολύτως ασφαλή θεραπεία, η οποία μπορεί να συνδυαστεί με την όποια συστηματική αγωγή λαμβάνει ο ασθενής. Κατάλληλοι υποψήφιοι για τη θεραπεία είναι κυρίως ασθενείς με βασικοκυτταρικό (BCC) και ακανθοκυτταρικό (SCC) καρκίνωμα, καθώς και με νόσο Bowen. Η μέθοδος μπορεί να εφαρμοστεί σε όλους τους τύπους BCC και SCC, ιδίως σε ασθενείς μεγάλης ηλικίας, ασθενείς με πολλαπλές συννοσηρότητες, όταν η χειρουργική επέμβαση δεν ενδείκνυται λόγω της ανατομικής θέσης του όγκου ή/και της βαριάς κλινικής κατάστασης του ασθενούς, ή όταν οι συμβατικές θεραπείες ενδέχεται να οδηγήσουν σε μη ικανοποιητικό αισθητικό αποτέλεσμα.
Στόχος της θεραπείας είναι η πλήρης τοπική εξάλειψη της νόσου, χωρίς δημιουργία ουλής ή παραμόρφωσης στο σημείο εφαρμογής, διατηρώντας παράλληλα τη λειτουργικότητα σε ανατομικά ευαίσθητες περιοχές.
Αντενδείξεις αποτελούν το μελάνωμα, οι δερματικές βλάβες με διήθηση νευρικών ή οστικών δομών, η πιθανολογούμενη εγκυμοσύνη, καθώς και βλάβες που εντοπίζονται σε περιοχές στις οποίες δεν είναι εφικτή η σωστή τοποθέτηση της ραδιενεργού πάστας.
Η διαδικασία
Η εφαρμογή της μεθόδου προϋποθέτει στενή συνεργασία μεταξύ των Τμημάτων Πυρηνικής Ιατρικής, Δερματολογίας και Ιατρικής Φυσικής.
Ο δερματολόγος αποτελεί συνήθως τον κλινικό ιατρό που θα διαγνώσει τον δερματικό καρκίνο και θα προγραμματίσει τη βιοψία/ιστολογική εξέταση, ώστε να καθοριστούν το βάθος και η έκταση της βλάβης και να σχεδιαστεί, σε συνεργασία με τον υπεύθυνο πυρηνικό ιατρό, το κατάλληλο θεραπευτικό πλάνο.
Την ημέρα της θεραπείας, ο δερματολόγος προετοιμάζει τη βλάβη αφαιρώντας τυχόν κρούστες και διασφαλίζοντας την αιμόσταση, στη συνέχεια την οριοθετεί με ειδικό δερματολογικό μαρκαδόρο και μετρά τις διαστάσεις (συμπεριλαμβάνοντας περιθώριο ασφαλείας 5 mm) και το εμβαδόν της.
Ακολούθως, ο πυρηνικός ιατρός καλύπτει την υπό θεραπεία περιοχή με διαφανές προστατευτικό φιλμ. Τα γειτονικά υγιή όργανα (π.χ. οι οφθαλμοί, αυτιά, ρινικές κόγχες) προστατεύονται με ειδικά μέσα. Προσδιορίζεται η ενεργότητα της πάστας Ρηνίου 188 στην ειδική συσκευή μέτρησης και υπολογίζεται ο απαιτούμενος χρόνος παραμονής της στο δέρμα.
Η πάστα εφαρμόζεται σε πολύ λεπτό στρώμα επάνω στο προστατευτικό φιλμ με ειδικό πινέλο εφαρμογής. Στεγνώνει ταχέως σχηματίζοντας συμπαγή επιφάνεια. Η υπολειπόμενη ενεργότητα στον εφαρμογέα μετράται εκ νέου για λόγους ακριβούς δοσιμετρίας. Η διάρκεια της θεραπείας καθορίζεται από το μέγεθος, το βάθος της βλάβης και την υπολογισθείσα ενεργότητα και κυμαίνεται συνήθως μεταξύ 30 και 180 λεπτών.
Με την ολοκλήρωση της θεραπείας, το προστατευτικό φιλμ με την πάστα αφαιρείται και απορρίπτεται σε ειδικό περιέκτη. Ακολουθούν οι απαραίτητοι έλεγχοι ακτινοπροστασίας από τον φυσικό ιατρικής και ο ασθενής μπορεί να αποχωρήσει και να επιστρέψει άμεσα στην καθημερινότητά του, χωρίς κανέναν κίνδυνο για τον ίδιο ή τους οικείους του, δεδομένου ότι όλη η ραδιενεργός πάστα έχει αφαιρεθεί με την ολοκλήρωση της συνεδρίας και πριν από την αναχώρηση του ασθενούς από το Τμήμα Πυρηνικής Ιατρικής.
Τι λένε οι πρωταγωνιστές;
Συνομιλήσαμε με τις επιστημονικές ομάδες που εφαρμόζουν την καινοτόμο θεραπεία, τον καθηγητή Πυρηνικής Ιατρικής, Παναγιώτη Γεωργούλια και τους συνεργάτες του, την επίκουρη καθηγήτρια Πυρηνικής Ιατρικής Βαρβάρα Βολοτάσιου και την τεχνολόγο Ακτινολογίας-Ακτινοθεραπείας Εύη Θεοδώρου, την αναπληρώτρια καθηγήτρια και διευθύντρια Ευτέρπη Ζαφειρίου και τους συνεργάτες της δερματολόγους-αφροδισιολόγους, τη διευθύντρια Πολυξένη Γιδαροκώστα, την επιμελήτρια ΕΣΥ Α’ Αγορίτσα Γραβάνη και την επίκουρη επιμελήτρια Νίκη Ντάβαρη, τον καθηγητή Ιατρικής Φυσικής Ιωάννη Τσούγκο και τους συνεργάτες του, την επίκουρη καθηγήτρια Δήμητρα Τσιβάκα και τη φυσικό Ιατρικής Σίλια Τσιτσία καθώς και με τη διοικήτρια του Γενικού Πανεπιστημιακού Νοσοκομείου Λάρισας, Μαίρη Κουτσιούμπα, αποτυπώνοντας την εμπειρία, τα οφέλη και τις προοπτικές της μεθόδου.
Μέσα από τις μαρτυρίες τους αναδεικνύεται η αξία μιας στοχευμένης, μη επεμβατικής προσέγγισης που προσφέρει υψηλά ποσοστά αποτελεσματικότητας, ασφάλεια και άριστο αισθητικό αποτέλεσμα, επιβεβαιώνοντας ότι η καινοτομία στην ιατρική δεν είναι θεωρία, αλλά ήδη εφαρμόσιμη πραγματικότητα στη δημόσια υγεία.
Ακολουθούν δηλώσεις από τους ειδικούς που εφαρμόζουν στην πράξη τη μέθοδο:
Παναγιώτης Γεωργούλιας
Καθηγητής Πυρηνικής Ιατρικής, διευθυντής Εργαστηρίου Πυρηνικής Ιατρικής Γενικού Πανεπιστημιακού Νοσοκομείου Λάρισας
Ευτέρπη Ζαφειρίου
Αναπληρώτρια καθηγήτρια Δερματολογίας, διευθύντρια Πανεπιστημιακής Δερματολογικής Κλινικής Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, Γενικό Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο Λάρισας
Ιωάννης Τσούγκος
Καθηγητής Ιατρικής Φυσικής, διευθυντής Ιατρικής Πληροφορικής και Βιοϊατρικής Απεικόνισης Γενικού Πανεπιστημιακού Νοσοκομείου Λάρισας
Μαίρη Κουτσιούμπα
Διοικήτρια του Γενικού Πανεπιστημιακού Νοσοκομείου Λάρισας της 5ης Υγειονομικής
Περιφέρειας
- Κύριε Γεωργούλια, πώς ξεκινήσατε την εφαρμογή της καινοτόμου αυτής μεθόδου; Πώς εφαρμόζεται;
«Ενημερώθηκα για αυτή τη σύγχρονη θεραπεία προ διετίας, στο πλαίσιο του Πανευρωπαϊκού Συνεδρίου Πυρηνικής Ιατρικής και από την πρώτη στιγμή θεώρησα ότι θα μπορούσε να εφαρμοστεί επιτυχώς σε σημαντικό αριθμό ασθενών στη χώρα μας, που πάσχουν από μη μελανωματικό καρκίνο του δέρματος, δεδομένου ότι τα καρκινώματα αυτά (κυρίως βασικοκυτταρικά και ακανθοκυτταρικά) είναι ιδιαίτερα συχνά, ειδικά σε ασθενείς τρίτης ηλικίας.
Πρόκειται για μη επεμβατική (αναίμακτη), ιδιαίτερα αποτελεσματική και απολύτως ασφαλή θεραπεία, η οποία μπορεί να συνδυαστεί, χωρίς τοξικές ή άλλες παρενέργειες, με τη συστηματική αγωγή που λαμβάνει ο ασθενής. Παράλληλα, μπορούν να αντιμετωπιστούν περισσότερες από μία δερματικές καρκινικές εστίες του ασθενούς κατά την ίδια θεραπευτική συνεδρία.
Θεωρώ σημαντικό να υπογραμμίσω τη σημασία της στενής συνεργασίας πυρηνικού ιατρού και δερματολόγου ώστε να επιλεγούν οι πλέον κατάλληλοι για υποβολή στη ραδιοϊσοτοπική θεραπεία ασθενείς, αφού αξιολογηθεί ενδελεχώς από τον δερματολόγο η δερματική καρκινική βλάβη.
Πριν από την έναρξη της θεραπείας, ο δερματολόγος προετοιμάζει τη μία ή περισσότερες βλάβες και τις οριοθετεί με ειδικό δερματολογικό μαρκαδόρο. Ακολούθως, μετράμε τις διαστάσεις (συμπεριλαμβάνοντας περιθώριο ασφαλείας 5 mm) και το εμβαδόν κάθε βλάβης και ο πυρηνικός ιατρός καλύπτει την περιοχή με διαφανές προστατευτικό φιλμ, προστατεύοντας παράλληλα με ειδικά μέσα τα γειτονικά υγιή όργανα.
Η απαιτούμενη ενεργότητα της πάστας Ρηνίου 188 υπολογίζεται σε συνεργασία με τον ακτινοφυσικό, με τη χρήση ειδικής συσκευής μέτρησης και καθορίζεται ο απαιτούμενος χρόνος παραμονής της στο δέρμα, ώστε να επιτευχθεί το βέλτιστο θεραπευτικό αποτέλεσμα. Η πάστα εφαρμόζεται σε λεπτό στρώμα επάνω στο προστατευτικό φιλμ με ειδικό πινέλο εφαρμογής και έπειτα από λίγα λεπτά στεγνώνει σχηματίζοντας συμπαγή επιφάνεια.
Η διάρκεια της θεραπείας καθορίζεται κυρίως από το μέγεθος και το βάθος της καρκινικής βλάβης και κατά κανόνα δεν υπερβαίνει τις 2-3 ώρες. Με την ολοκλήρωση της θεραπείας, το προστατευτικό φιλμ με την πάστα αφαιρείται.
Ακολουθούν οι απαραίτητοι έλεγχοι ακτινοπροστασίας από τον αρμόδιο ακτινοφυσικό και ο ασθενής μπορεί να αποχωρήσει και να επιστρέψει άμεσα στην καθημερινότητά του, χωρίς κανέναν κίνδυνο για τον ίδιο ή τους οικείους του, δεδομένου ότι όλη η ραδιενεργός πάστα αφαιρείται πριν από την αναχώρηση του ασθενούς από το Τμήμα Πυρηνικής Ιατρικής.
Εν κατακλείδι, θα ήθελα να επισημάνω ότι η ραδιοϊσοτοπική θεραπεία με Ρήνιο-188 αποτελεί την πλέον καινοτόμο τοπική αντιμετώπιση μη μελανωματικών δερματικών όγκων, με ταχύτατη εξάπλωση παγκοσμίως, όπως τεκμηριώνεται άλλωστε στη διεθνή βιβλιογραφία».
- Κυρία Ζαφειρίου σε ποιους ασθενείς απευθύνεται κυρίως η μέθοδος; Γιατί κάποιος ασθενής να επιλέξει τη μέθοδο αυτή;
«Η μέθοδος αποτελεί αποτελεσματική και ασφαλή θεραπευτική επιλογή για ασθενείς με μη μελανωματικούς καρκίνους του δέρματος, όπως το βασικοκυτταρικό καρκίνωμα (BCC), το ακανθοκυτταρικό καρκίνωμα (SCC), η ερυθροπλασία του Queyrat και η νόσος Bowen, ιδίως όταν οι βλάβες εντοπίζονται σε ανατομικά δυσχερείς ή αισθητικά ευαίσθητες περιοχές και εμφανίζουν βάθος διήθησης έως 3 mm.
Η εφαρμογή της κρίνεται ιδιαίτερα ενδεδειγμένη σε ασθενείς με σημαντικές συννοσηρότητες που αυξάνουν τον χειρουργικό κίνδυνο, σε περιπτώσεις στις οποίες η χειρουργική αντιμετώπιση αντενδείκνυται ή δεν γίνεται αποδεκτή από τον ασθενή, καθώς και σε βλάβες εντοπισμένες σε περιοχές με τεχνικές δυσκολίες προσπέλασης. Επιπλέον, προτιμάται όταν οι συμβατικές θεραπευτικές προσεγγίσεις ενδέχεται να οδηγήσουν σε μη ικανοποιητικό αισθητικό ή λειτουργικό αποτέλεσμα ή όταν έχουν ήδη αποτύχει.
Τέλος, μπορεί να αποτελέσει κατάλληλη επιλογή τόσο σε ασθενείς προχωρημένης ηλικίας, στους οποίους απαιτείται λιγότερο επεμβατική προσέγγιση, όσο και σε νεότερους ασθενείς, με στόχο τη διατήρηση του βέλτιστου αισθητικού αποτελέσματος.
Συνολικά, η μέθοδος συνιστά ταχεία, αναίμακτη και μη επεμβατική θεραπευτική προσέγγιση, η οποία χαρακτηρίζεται από ευνοϊκό προφίλ ασφάλειας, υψηλό ποσοστό αποτελεσματικότητας και καλή ανεκτικότητα από τους ασθενείς».
- Κύριε Τσούγκο, πόσο ασφαλής είναι η μέθοδος για τους ασθενείς και τους οικείους τους;
«Η επιδερμική ραδιοϊσοτοπική θεραπεία με Ρήνιο 188 αποτελεί μια ιδιαίτερα ασφαλή και καλά ελεγχόμενη μέθοδο, τόσο για τους ασθενείς όσο και για το περιβάλλον τους. Το βασικό της πλεονέκτημα είναι ότι η θεραπευτική δράση περιορίζεται αυστηρά στην επιφάνεια της δερματικής βλάβης.
Τα σωματίδια βήτα που εκπέμπονται από το ραδιενεργό Ρήνιο 188 έχουν πολύ μικρό βάθος διείσδυσης (της τάξης λίγων χιλιοστών), γεγονός που επιτρέπει την αποτελεσματική καταστροφή των καρκινικών κυττάρων χωρίς ουσιαστική επιβάρυνση των υποκείμενων υγιών ιστών. Από πλευράς ακτινοπροστασίας, ως ακτινοφυσικοί εξασφαλίζουμε ότι η διαδικασία πραγματοποιείται υπό αυστηρά ελεγχόμενες συνθήκες, με ακριβή δοσιμετρία και χρήση εξειδικευμένων πρωτοκόλλων.
Μετά την ολοκλήρωση της εφαρμογής, δεν παραμένει καθόλου ραδιενέργεια στον ασθενή, γεγονός που σημαίνει ότι μπορεί να επιστρέψει άμεσα στις καθημερινές του δραστηριότητες χωρίς κανέναν κίνδυνο για τους οικείους του.
Συνολικά, πρόκειται για μια στοχευμένη, μη επεμβατική και απολύτως ασφαλή θεραπευτική επιλογή, η οποία ενσωματώνει τις αρχές της σύγχρονης ιατρικής: ακρίβεια, εξατομίκευση και υψηλή ποιότητα ζωής για τον ασθενή».
- Κυρία Κουτσιούμπα, ως διοίκηση του μοναδικού νοσοκομείου Υγειονομικής Περιφέρειας Θεσσαλίας & Στερεάς Ελλάδας, όπου πραγματοποιούνται καινοτόμες θεραπείες όπως η ραδιοϊσοτοπική επιδερμική θεραπεία με Ρήνιο 188 , πόσο σημαντική θεωρείτε τη δυνατότητα ένταξης και απρόσκοπτης συνέχισής τους;
«Μεταξύ των στόχων της διοίκησης είναι η υλοποίηση ενσωμάτωσης καινοτόμων θεραπειών με αποκλειστικό γνώμονα την υπηρέτηση του αγαθού της υγείας. Η δυνατότητα ένταξης και απρόσκοπτης συνέχισης της καινοτόμου ραδιοϊσοτοπικής επιδερμικής θεραπείας με Ρήνιο 188 αποτελεί έναν από τους στόχους μας ως διοίκησης του Γενικού Πανεπιστημιακού Νοσοκομείου Λάρισας.
Η διοίκηση οφείλει να διασφαλίζει την ποιοτική και σύγχρονη περίθαλψη και να ενσωματώνει νέες τεχνολογίες και νέες θεραπείες όταν έχουν αποδεδειγμένο όφελος χρησιμοποιώντας σωστά και ορθολογικά τους πόρους. Οι υποδομές του ΓΠΝ Λάρισας είναι κατάλληλες ως προς την ενσωμάτωση τέτοιων θεραπειών και πιστεύουμε στην προστιθέμενη αξία τους και στη δυνατότητα της ένταξής τους».