Σχεδόν 24 εκατομμύρια βρέφη έμειναν χωρίς την πρώτη δόση του εμβολίου το 2023 Τι δείχνει μεγάλη διεθνής μελέτη για την επανεμφάνιση μιας από τις πιο μεταδοτικές λοιμώξεις
Ανησυχητική επιστροφή της ιλαράς καταγράφεται παγκοσμίως, με τα μικρά παιδιά να βρίσκονται στο επίκεντρο. Τα περιστατικά σε παιδιά ηλικίας κάτω των πέντε ετών αυξήθηκαν κατά περίπου 40% το 2023 σε σύγκριση με το 2019, ανατρέποντας σε σημαντικό βαθμό την πρόοδο που είχε επιτευχθεί τις προηγούμενες δεκαετίες.
Μεγάλη παγκόσμια έρευνα που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Nature Medicine συνδέει την επανεμφάνιση της νόσου με τα σημαντικά κενά που δημιουργήθηκαν στην εμβολιαστική κάλυψη.
Οι ερευνητές, με επικεφαλής επιστήμονες του Institute for Health Metrics and Evaluation (IHME) του Πανεπιστημίου της Ουάσιγκτον, ανέλυσαν δεδομένα από 204 χώρες και επικράτειες για την περίοδο 2019-2023, εξετάζοντας τα κρούσματα, τους θανάτους και την εμβολιαστική κάλυψη των παιδιών κάτω των πέντε ετών.
Από 11,1 σε 15,6 εκατομμύρια κρούσματα
Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της μελέτης, περίπου 15,6 εκατομμύρια παιδιά κάτω των πέντε ετών νόσησαν από ιλαρά το 2023, έναντι 11,1 εκατομμυρίων το 2019.
Η εξέλιξη αυτή είναι ιδιαίτερα ανησυχητική, καθώς ακολουθεί μια μακρά περίοδο εντυπωσιακής προόδου. Μεταξύ 1990 και 2019, τα κρούσματα ιλαράς είχαν μειωθεί κατά σχεδόν 80% παγκοσμίως.
Ανοδική πορεία παρουσίασαν και οι θάνατοι. Οι ερευνητές εκτιμούν ότι αυξήθηκαν από περίπου 105.000 το 2019 σε 118.000 το 2023.
23,7 εκατομμύρια βρέφη χωρίς την πρώτη δόση
Καθοριστικό ρόλο φαίνεται ότι παίζουν τα κενά στον εμβολιασμό.
Η παγκόσμια κάλυψη με την πρώτη δόση του εμβολίου κατά της ιλαράς παρέμεινε το 2023 χαμηλότερη από τα προ πανδημίας επίπεδα: περίπου 81% έναντι 83,6% το 2019.
Οι ερευνητές υπολογίζουν ότι 23,7 εκατομμύρια βρέφη δεν έλαβαν την πρώτη δόση του εμβολίου το 2023, περίπου 1,7 εκατομμύρια περισσότερα σε σχέση με το 2019.
Περίπου τα μισά από αυτά τα παιδιά ζούσαν στην υποσαχάρια Αφρική και περίπου το 20% στη νότια Ασία.
Γιατί η ιλαρά επιστρέφει τόσο εύκολα
Η ιλαρά δεν είναι απλώς μία ακόμη παιδική ίωση. Είναι μία από τις πιο μεταδοτικές λοιμώδεις νόσους, γεγονός που σημαίνει ότι ακόμη και σχετικά μικρά κενά στην ανοσία ενός πληθυσμού μπορούν να επιτρέψουν στον ιό να εξαπλωθεί γρήγορα.
Για να αποτρέπεται η διασπορά και να περιορίζεται ο κίνδυνος επιδημιών απαιτείται πολύ υψηλή εμβολιαστική κάλυψη, περίπου 95% με δύο δόσεις εμβολίου.
Γι’ αυτό και το πρόβλημα δεν περιορίζεται στις χώρες χαμηλού εισοδήματος. Πρόσφατες εξάρσεις σε χώρες υψηλού εισοδήματος δείχνουν ότι η νόσος μπορεί να επανεμφανιστεί οπουδήποτε δημιουργούνται θύλακες ανεμβολίαστων ανθρώπων.
Πόσο επικίνδυνη μπορεί να γίνει η ιλαρά
Τα πρώτα συμπτώματα περιλαμβάνουν συνήθως υψηλό πυρετό, βήχα, καταρροή και επιπεφυκίτιδα και ακολουθεί το χαρακτηριστικό εξάνθημα.
Η νόσος μπορεί, ωστόσο, να προκαλέσει σοβαρές επιπλοκές, ιδιαίτερα σε μικρά παιδιά και ευάλωτους ασθενείς. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται η πνευμονία και η εγκεφαλίτιδα, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να αποβεί θανατηφόρα.
Υπάρχει επίσης μια πολύ σπάνια αλλά εξαιρετικά σοβαρή όψιμη επιπλοκή, η υποξεία σκληρυντική πανεγκεφαλίτιδα (SSPE), η οποία μπορεί να εμφανιστεί χρόνια μετά τη λοίμωξη.
Το καμπανάκι των επιστημόνων
Τα νέα δεδομένα δείχνουν πόσο εύκολα μπορεί να χαθεί η πρόοδος δεκαετιών απέναντι σε μια εξαιρετικά μεταδοτική νόσο.
Η μείωση της εμβολιαστικής κάλυψης δεν σημαίνει απλώς περισσότερα ανεμβολίαστα παιδιά. Όταν τα κενά γίνουν αρκετά μεγάλα, δημιουργούνται οι συνθήκες για να επανέλθει η μετάδοση του ιού ακόμη και σε περιοχές όπου η ιλαρά είχε για χρόνια περιοριστεί δραστικά.
Και αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο μήνυμα της νέας μελέτης: η ιλαρά δεν έχει εξαφανιστεί και μπορεί να επιστρέψει γρήγορα όταν η συλλογική προστασία εξασθενεί.