Ο καφές φαίνεται να δρα άμεσα στο πεπτικό σύστημα πολλών ανθρώπων. Η επιστήμη εξηγεί γιατί μας στέλνει γρήγορα στην τουαλέτα και ποιοι μηχανισμοί του οργανισμού ενεργοποιούνται μετά την κατανάλωσή του.
Ο καφές και τα οφέλη του για την υγεία
Ο καφές, ένα από τα πιο αγαπημένα ροφήματα παγκοσμίως, αποκαλύπτεται από πρόσφατες επιστημονικές αναλύσεις ως παράγοντας που συνδέεται συχνότερα με οφέλη παρά με βλάβες για την υγεία. Σύμφωνα με μια ανασκόπηση 201 μελετών και 17 αναλύσεων στο BMJ, η μέτρια κατανάλωση καφέ, ιδιαίτερα 3-4 φλιτζάνια την ημέρα, συνδέεται με μειωμένο κίνδυνο θνησιμότητας από όλες τις αιτίες, καρδιαγγειακής θνησιμότητας και νοσημάτων.
Η μελέτη καταγράφει επίσης σημαντικά οφέλη σε πολλαπλά συστήματα, όπως χαμηλότερο κίνδυνο καρκίνου (18% λιγότερο για υψηλή έναντι χαμηλής κατανάλωσης), διαβήτη τύπου 2, ηπατικών παθήσεων όπως κίρρωση και ίνωση, νόσου Πάρκινσον, κατάθλιψης και Αλτσχάιμερ. Παράλληλα, η κατανάλωση καφέ φαίνεται ασφαλής σε συνήθεις ποσότητες, με μη γραμμικές σχέσεις δόσης που δείχνουν μέγιστη προστασία στα 3-4 φλιτζάνια.
Για πολλούς λάτρεις του καφέ, η επίσκεψη στην τουαλέτα μετά τον πρωινό καφέ είναι τόσο προβλέψιμη όσο και η ανατολή του ήλιου. Αλλά γιατί ο καφές είναι ένα από τα ροφήματα που προκαλούν άμεση αφόδευση, ακόμα κι αν είναι ντεκαφεϊνέ;
Αν και η καφεΐνη βοηθά στο να «ξυπνήσει» το έντερό σας, είναι το ίδιο το φασόλι του καφέ που προκαλεί αυτή την ανάγκη, εξηγεί η Josephine Ni, MD, γαστρεντερολόγος στο University of Texas Southwestern και ειδικός στις φλεγμονώδεις νόσους του εντέρου στο TheHealthy.
Αποτοξίνωση στο συκώτι: 5 superfoods για να ενισχύσετε τη λειτουργία του
Σας κάνει η καφεΐνη να πηγαίνετε τουαλέτα;
Με απλά λόγια, ναι. Η καφεΐνη δεν «ξυπνά» μόνο τον εγκέφαλο, ενισχύει και τη δραστηριότητα του εντέρου. Συγκεκριμένα, η καφεΐνη διεγείρει το κόλον, προκαλώντας συσπάσεις που βοηθούν στην προώθηση των κοπράνων, εξηγεί η Dr. Ni. Ταυτόχρονα, η καφεΐνη «μειώνει το αισθητηριακό κατώφλι για την ανάγκη αφόδευσης», δηλαδή το σώμα γίνεται πιο ευαίσθητο στα σήματα από το έντερο.
Αλλά ενδιαφέρον είναι το εξής:
Μια μελέτη του 2022 που δημοσιεύθηκε στο Nutrients βρήκε ότι οι αρουραίοι που έλαβαν ντεκαφεϊνέ καφέ είχαν παρόμοια μοτίβα αφόδευσης με αυτούς που έλαβαν καφέ με καφεΐνη. Αυτό υποδηλώνει ότι υπάρχουν κι άλλες ουσίες στον καφέ που παίζουν ρόλο.
Γιατί ο καφές προκαλεί αφόδευση;
Η Dr. Ni αναφέρει ότι ο καφές αυξάνει τα επίπεδα της γαστρίνης. Αυτή η ορμόνη ενεργοποιεί το λεγόμενο γαστροκολικό αντανακλαστικό, το σήμα που στέλνει ο εγκέφαλος στο έντερο όταν το στομάχι είναι γεμάτο, προκαλώντας την επιθυμία για αφόδευση. Αυτό το αντανακλαστικό ενεργοποιείται κάθε φορά που το σώμα είναι έτοιμο για κένωση, αλλά ο καφές ενισχύει τη δράση του.
Αναφέρει επίσης ότι ο καφές αυξάνει και μια άλλη ορμόνη, τη χολοκυστοκινίνη (CCK). Αυτή η χημική ουσία δίνει σήμα στο πάγκρεας να απελευθερώσει πεπτικά ένζυμα και κάνει τη χοληδόχο κύστη να συσπαστεί για να απελευθερώσει χολή και τα δύο είναι σημαντικά βήματα στην αλυσίδα των γεγονότων που οδηγούν στην αφόδευση.
Η οξύτητα του καφέ πιθανώς παίζει επίσης ρόλο, σύμφωνα με τον Kris Sollid, RD, διευθυντή ερευνών και καταναλωτικής πληροφόρησης στο International Food and Information Council. Όταν ο καφές αυξάνει τα επίπεδα γαστρίνης, το σώμα παράγει περισσότερο γαστρικό οξύ για να ενεργοποιήσει τις πεπτικές διαδικασίες. Ο καφές περιέχει επίσης χλωρογενικό οξύ, ένα φυτικό αντιοξειδωτικό.
Ο Sollid εξηγεί ότι και τα δύο αυτά οξέα μειώνουν το pH του στομάχου και επιταχύνουν τη μετακίνηση της τροφής από το στομάχι στο έντερο, αναγκάζοντας το στομάχι να αδειάσει πιο γρήγορα απ’ ό,τι θα έκανε από μόνο του.
Τσάι ή καφές: Ποιο είναι καλύτερο για ενέργεια, πέψη και καρδιακή υγεία
Μπορείτε να αποτρέψετε την ανάγκη για τουαλέτα;
Αν και για πολλούς είναι ρουτίνα να πηγαίνουν τουαλέτα μετά τον πρωινό καφέ, δεν πρόκειται απλώς για συνήθεια. «Οι κινητικές επιδράσεις του καφέ έχουν μετρηθεί σε σχέση με το φαινόμενο του εικονικού φαρμάκου (placebo)», αναφέρει η Dr. Ni, και η ανάγκη για τουαλέτα μετά τον καφέ προέρχεται από τον τρόπο που ο καφές επηρεάζει το πεπτικό σύστημα, όχι απλώς από το τελετουργικό της κατανάλωσής του.
«Ορισμένοι άνθρωποι αναπτύσσουν ανοχή στις καθαρτικές επιδράσεις του καφέ με την πάροδο του χρόνου», προσθέτει.
Αλλά αυτό πιθανότατα οφείλεται στην αυξημένη ανοχή στην καφεΐνη του καφέ, όχι στις υπόλοιπες ουσίες του. Γι’ αυτό η μετάβαση σε ντεκαφεϊνέ δεν μειώνει απαραίτητα τις διεγερτικές επιδράσεις του καφέ στο έντερο. Για παράδειγμα, «τόσο ο καφές με καφεΐνη όσο και ο ντεκαφεϊνέ έχει αποδειχθεί ότι προκαλούν την απελευθέρωση γαστρίνης και CCK», τονίζει η Dr. Ni.
Είναι αυτή η αντίδραση υγιής;
Στις περισσότερες περιπτώσεις, η επίδραση του καφέ στο πεπτικό σου σύστημα είναι φυσιολογική αντίδραση. Μάλιστα, η κατανάλωση καφέ συνδέεται με καλύτερη υγεία του εντέρου και μια σειρά από άλλα οφέλη.
Ωστόσο, η Dr. Ni αναφέρει ότι μερικοί άνθρωποι είναι πιο ευαίσθητοι στον καφέ και τις επιδράσεις του, ειδικά όσοι πάσχουν από γαστρεντερικές παθήσεις όπως το σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου (IBS) και η φλεγμονώδης νόσος του εντέρου (IBD). «Ο καφές μπορεί να λειτουργεί ως πυροδότης των συμπτωμάτων τους», αλλά προσθέτει ότι χρειάζονται περισσότερες μελέτες για να κατανοηθεί γιατί υπάρχει αυτή η διαφοροποίηση μεταξύ των ατόμων.
Υπάρχουν και άλλοι παράγοντες που ίσως κάνουν τον καφέ σου υπερβολικά διεγερτικό. «Τα σιρόπια καφέ μπορεί να περιέχουν υποκατάστατα ζάχαρης, όπως τα αλκοόλες σακχάρων, που είναι ωσμωτικά καθαρτικά», αναφέρει η Dr. Ni. «Επίσης, η προσθήκη γαλακτοκομικών μπορεί να προκαλέσει συμπτώματα στο πεπτικό και να εντείνει την επιθυμία για αφόδευση».
12 φάρμακα που δεν πρέπει να παίρνετε με τον καφέ – Κάποια είναι πολύ κοινά
Αν έχετε ευαισθησία στη διεγερτική δράση του καφέ, δοκιμάστε να τον πίνετε σκέτο, για να δείτε αν αντιδράτε σε κάποιο συστατικό που προσθέτετε στην κούπα σας. Ή, προτείνει η Dr. Ni, μπορείτε να δοκιμάσετε τσάι ή ένα αναψυκτικό με καφεΐνη ως εναλλακτική. Αλλά αν οι κενώσεις σας μετά τον καφέ είναι δυσάρεστες ή προβληματικές, ο Sollid συνιστά να μιλήσετε με γιατρό για να εξετάσετε την πιθανότητα κάποιας υποκείμενης γαστρεντερικής πάθησης.