Τα συμπληρώματα διατροφής όπως η βιταμίνη D, το μαγνήσιο, η κρεατίνη, το κολλαγόνο, η βιταμίνη C, η βιοτίνη και τα φυτικά εκχυλίσματα έχουν γίνει ολοένα και πιο δημοφιλή, με βρετανική έρευνα να διαπιστώνει ότι το 76% των ανθρώπων λαμβάνει τακτικά τουλάχιστον ένα συμπλήρωμα. Πότε μπορεί, όμως, να βλάψουν συκώτι και νεφρά;
Επιστήμονες ανακάλυψαν συμπλήρωμα διατροφής που μπορεί να αντιστρέψει τη γήρανση του εγκεφάλου
Πότε μπορεί τα συμπληρώματα διατροφής να προκαλέσουν βλάβη στο ήπαρ και τα νεφρά – Ειδικοί προειδοποιούν
Eιδικοί προειδοποιούν ότι τα προϊόντα που θεωρούνται «φυσικά» δεν είναι πάντα ασφαλή. Γιατροί και διαιτολόγοι αναφέρουν αύξηση των περιστατικών βλάβης στο ήπαρ, στα νεφρά και στο πεπτικό σύστημα που συνδέονται με συμπληρώματα διατροφής, ιδιαίτερα όταν λαμβάνονται πολλά προϊόντα ταυτόχρονα ή σε υψηλές δόσεις.
«Μελέτες που δημοσιεύθηκαν τα τελευταία χρόνια δείχνουν ότι περίπου το 20% των περιπτώσεων ηπατικής βλάβης που αποδίδονται σε φάρμακα συνδέονται στην πραγματικότητα με συμπληρώματα διατροφής και βότανα», σημειώνει η Ισραηλινή ηπατολόγος Prof. Ziv Ben Ari, σύμφωνα με το YNet News.
«Ένα συμπλήρωμα διατροφής μπορεί να αποτελέσει ένα αποτελεσματικό και ασφαλές εργαλείο όταν χορηγείται στο σωστό άτομο, στη σωστή δόση και για τον σωστό σκοπό», τονίζει η Ισραηλινή διαιτολόγος Michal Sukman.
Οι ειδικοί αναφέρουν ότι οι μεγαλύτερες ανησυχίες αφορούν τα συμπληρώματα για απώλεια βάρους, ενέργεια και μυϊκή ανάπτυξη, καθώς και σύνθετα φυτικά μείγματα, ιδιαίτερα όσα αγοράζονται από μη ελεγχόμενες πηγές.
4 κοινά συμπληρώματα που μπορεί να βλάψουν το συκώτι σας – Τι προειδοποιούν οι ειδικοί
Μπορεί να είναι τα συμπληρώματα επικίνδυνα;
Πρόσφατες μελέτες συμπεραίνουνότι ενώ ορισμένα συμπληρώματα διατροφής μπορεί να είναι ωφέλιμα, άλλα ενδέχεται να εγκυμονούν κινδύνους για την υγεία ανάλογα με το προϊόν, τη δοσολογία και τα ατομικά χαρακτηριστικά του χρήστη. Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι η ασφάλεια ενός συμπληρώματος δεν πρέπει να θεωρείται δεδομένη μόνο και μόνο επειδή προωθείται ως φυσικό.
- Οι βλάβες στο ήπαρ και στα νεφρά συγκαταλέγονται στις συχνότερα αναφερόμενες σοβαρές επιπλοκές που συνδέονται με συμπληρώματα, ιδιαίτερα προϊόντα για απώλεια βάρους, μυϊκή ανάπτυξη και ορισμένα φυτικά σκευάσματα, σύμφωνα με μελέτη του 2025 με τίτλο “Hepatotoxicity of Herbal and Dietary Supplements a Review of Diagnosis, Histologic Features, and Common Culprits: Bodybuilding and Weight Loss Supplements“.
- Συμπληρώματα που έχουν συνδεθεί με ηπατική τοξικότητα περιλαμβάνουν τα ashwagandha, turmeric/curcumin, εκχύλισμα πράσινου τσαγιού και Garcinia cambogia.
- Υψηλές δόσεις βιταμίνης D (3.200–4.000 IU ημερησίως) μπορεί να αυξήσουν τον κίνδυνο ανεπιθύμητων ενεργειών σε ορισμένους ανθρώπους.
- Ορισμένα συμπληρώματα μπορούν να αλληλεπιδράσουν με συνταγογραφούμενα φάρμακα επηρεάζοντας τον τρόπο με τον οποίο αυτά μεταβολίζονται στον οργανισμό.
Το «φυσικό» δεν σημαίνει πάντα ασφαλές
Μία από τις μεγαλύτερες παρανοήσεις σχετικά με τα συμπληρώματα διατροφής είναι ότι το «φυσικό» σημαίνει αυτόματα και ασφαλές, λέει η Sukman. Ωστόσο, τα φυτικής προέλευσης προϊόντα μπορεί να προκαλέσουν βλάβες.
Μελέτη του 2024 στο JAMA Network Open διαπίστωσε ότι εκατομμύρια Αμερικανοί χρησιμοποιούν φυτικά συμπληρώματα με πιθανότητα πρόκλησης ηπατικής βλάβης. Προϊόντα που έχουν συνδεθεί με ιατρικές αναφορές περιλαμβάνουν εκχύλισμα πράσινου τσαγιού σε υψηλές δόσεις, κουρκουμίνη, ashwagandha, Garcinia cambogia, red yeast rice και black cohosh.
Η βάση δεδομένων LiverTox των Εθνικών Ινστιτούτων Υγείας των ΗΠΑ έχει καταγράψει εκατοντάδες περιπτώσεις ηπατικής βλάβης που σχετίζονται με συμπληρώματα και φαρμακευτικά βότανα. Η βιταμίνη Α, η γλουταμίνη, το ashwagandha και το εκχύλισμα πράσινου τσαγιού έχουν συνδεθεί με ηπατική βλάβη, ιδιαίτερα όταν λαμβάνονται σε υψηλές δόσεις ή για μεγάλα χρονικά διαστήματα.
Τα νεφρά μπορεί επίσης να επηρεαστούν. Η Sukman σημειώνει ότι η υπερβολική πρόσληψη βιταμίνης D μπορεί να αυξήσει τα επίπεδα ασβεστίου στο αίμα και να προκαλέσει βλάβη στα νεφρά, ενώ οι υψηλές δόσεις μετάλλων ή η ανεξέλεγκτη χρήση συμπληρωμάτων πρωτεΐνης μπορεί να επιδεινώσουν προϋπάρχουσα νεφρική νόσο.
Η Prof. Ben Ari επισημαίνει ότι ορισμένες μελέτες έχουν εντοπίσει μη δηλωμένα συστατικά σε συμπληρώματα. «Μαζί με βιταμίνες, μέταλλα και βότανα, ορισμένα προϊόντα βρέθηκε ότι περιείχαν επίσης χαμηλές δόσεις φαρμάκων, όπως στεροειδή και παυσίπονα, καθώς και διάφορους ρύπους και τοξίνες», λέει και εξηγεί ότι τα συμπληρώματα ρυθμίζονται ως τρόφιμα και όχι ως φάρμακα.
«Σε αντίθεση με τα φάρμακα, δεν υπάρχει απαίτηση να αποδεικνύεται η αποτελεσματικότητα και η ασφάλειά τους μέσω κλινικών δοκιμών πριν διατεθούν στην αγορά και η ευθύνη για το προϊόν ανήκει στον κατασκευαστή», προσθέτει.
Έχουν επίσης διατυπωθεί ερωτήματα σχετικά με τα προβιοτικά. Μελέτη στο Nature Microbiology που εξέτασε 352 προβιοτικά προϊόντα που πωλούνταν στις ΗΠΑ βρήκε συνολικά μόλις 36 είδη βακτηρίων και μικρή συνέπεια μεταξύ προϊόντων που διαφημίζονταν για τον ίδιο σκοπό. Οι ερευνητές ανέφεραν ότι τα στοιχεία που συνδέουν πολλά στελέχη με τα διαφημιζόμενα οφέλη για την υγεία παραμένουν περιορισμένα.
Οι συνδυασμοί μπορεί να είναι επικίνδυνοι
Η λήψη πολλών συμπληρωμάτων ταυτόχρονα μπορεί να φαίνεται αβλαβής, όμως η Sukman προειδοποιεί ότι ο συνδυασμός προϊόντων όπως πολυβιταμίνες, βιταμίνη D, μαγνήσιο, ωμέγα-3 και φυτικά συμπληρώματα μπορεί να οδηγήσει σε υπερβολική πρόσληψη θρεπτικών συστατικών, αλληλεπιδράσεις συστατικών, επιβάρυνση του ήπατος και των νεφρών και αλληλεπιδράσεις με φάρμακα.
Για παράδειγμα, η ταυτόχρονη χρήση πολυβιταμίνης και συμπληρώματος βιταμίνης Β6 μπορεί να οδηγήσει σε υπερβολική πρόσληψη και, σε ορισμένες περιπτώσεις, σε νευρική βλάβη.
Ο σίδηρος, το ασβέστιο και το μαγνήσιο μπορεί να επηρεάσουν την απορρόφηση μεταξύ τους, ενώ οι λιποδιαλυτές βιταμίνες Α, D, E και K συσσωρεύονται στον οργανισμό με την πάροδο του χρόνου.
Οι αλληλεπιδράσεις μεταξύ συμπληρωμάτων και φαρμάκων αποτελούν επίσης ανησυχία. Η βιταμίνη Κ μπορεί να επηρεάσει τα αντιπηκτικά, το St. John’s wort μπορεί να μειώσει την αποτελεσματικότητα πολλών φαρμάκων και τα ginkgo biloba, ginseng και σκόρδο μπορεί να αυξήσουν τον κίνδυνο αιμορραγίας. Ο σίδηρος, το ασβέστιο και το μαγνήσιο ενδέχεται επίσης να μειώσουν την απορρόφηση φαρμάκων.
Πότε είναι πραγματικά απαραίτητο ένα συμπλήρωμα διατροφής;
Η Sukman τονίζει ότι τα συμπληρώματα μπορεί να είναι πολύτιμα όταν έχει επιβεβαιωθεί μια έλλειψη με αιματολογικές εξετάσεις, κατά την εγκυμοσύνη, σε περιοριστικές δίαιτες, σε διαταραχές απορρόφησης θρεπτικών συστατικών, κατά τη λήψη ορισμένων φαρμάκων, μετά από χειρουργικές επεμβάσεις στο γαστρεντερικό σύστημα ή όταν υπάρχει ιατρική σύσταση.
Υπέρταση: 5 συμπληρώματα που πρέπει να αποφύγετε αν έχετε αυξημένη πίεση, σύμφωνα με ειδικούς
Σημειώνει ότι η έλλειψη σιδήρου και η αναιμία πρέπει να διερευνώνται πριν από τη θεραπεία. Το φολικό οξύ συνιστάται κατά τον προγραμματισμό εγκυμοσύνης, η μετφορμίνη μπορεί να μειώσει την απορρόφηση της βιταμίνης Β12 και τα άτομα που έχουν υποβληθεί σε χειρουργική επέμβαση στο γαστρεντερικό σύστημα θα πρέπει να παρακολουθούνται διατροφικά σε μακροχρόνια βάση.
Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται για ηλικιωμένους που λαμβάνουν πολλά φάρμακα, έγκυες ή θηλάζουσες, παιδιά, άτομα με νόσο του ήπατος ή των νεφρών, ασθενείς με καρδιαγγειακά νοσήματα, άτομα με διαβήτη και όσους έχουν υποβληθεί σε βαριατρική χειρουργική επέμβαση.
Η Sukman αναφέρει ότι οι αιματολογικές εξετάσεις είναι από τα καλύτερα εργαλεία για να διαπιστωθεί εάν τα συμπληρώματα είναι πραγματικά απαραίτητα. Αντί να βασίζεται κανείς στη διαφήμιση ή στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, μπορούν να επιβεβαιωθούν ελλείψεις σε σίδηρο, βιταμίνη Β12, βιταμίνη D, φολικό οξύ και άλλα θρεπτικά συστατικά.
Τα στοιχεία για τα οφέλη των συμπληρωμάτων σε υγιή άτομα παραμένουν περιορισμένα. Ανασκόπηση του 2022 στο JAMA διαπίστωσε ανεπαρκή στοιχεία ότι τα συμπληρώματα βιταμινών και μετάλλων μειώνουν τον κίνδυνο καρδιακής νόσου, καρκίνου ή συνολικής θνησιμότητας και συνέστησε να αποφεύγονται το βήτα-καροτένιο και η βιταμίνη Ε για την πρόληψη χρόνιων νοσημάτων.
«Πριν ξεκινήσει κανείς να λαμβάνει ένα συμπλήρωμα διατροφής ή βότανο, είναι σημαντικό να σταθμίζει προσεκτικά το όφελος σε σχέση με τον κίνδυνο και την πραγματική ανάγκη χρήσης του», καταλήγει η Prof. Ben Ari. «Συνιστάται η συμβουλή οικογενειακού γιατρού ή διαιτολόγου πριν από την έναρξη χρήσης και η αποφυγή υπέρβασης της συνιστώμενης δόσης».
Προειδοποίηση για τη μελατονίνη: Νέα μελέτη τη συνδέει με κίνδυνο καρδιακής ανεπάρκειας
Η Sukman συνιστά να τίθενται τρία ερωτήματα πριν από τη λήψη οποιουδήποτε συμπληρώματος:
- Υπάρχει αποδεδειγμένη ανάγκη;
- Θα μπορούσε να αλληλεπιδράσει με φάρμακα ή ιατρικές παθήσεις;
- Είναι κατάλληλη η δοσολογία;
Οι απαντήσεις σε αυτά τα ερωτήματα έχουν μεγαλύτερη σημασία από οποιαδήποτε υπόσχεση αναγράφεται στη συσκευασία.