Νέα έρευνα δείχνει ότι δομικές μεταβολές στον εγκέφαλο ενδέχεται να εμφανίζονται χρόνια πριν οι πλάκες αμυλοειδούς γίνουν ανιχνεύσιμες στις σημερινές εξετάσεις PET. Θα μπορούσαν τα νέα ευρήμετα να βοηθήσουν στην εύρεση θεραπείας για το Αλτσχάιμερ;
Αλτσχάιμερ: Τι έδειξαν οι απεικονίσεις του εγκεφάλου
Οι πρώτες αλλαγές στον εγκέφαλο που συνδέονται με τη νόσο Αλτσχάιμερ μπορεί να ξεκινούν πολύ νωρίτερα από ό,τι μπορούσαν μέχρι σήμερα να διαπιστώσουν οι επιστήμονες. Νέα μελέτη εντόπισε δομικές μεταβολές τουλάχιστον επτά χρόνια πριν οι πλάκες αμυλοειδούς γίνουν ορατές στις απεικονιστικές εξετάσεις.
Σύμφωνα με τη Mayo Clinic, στον εγκέφαλο των ανθρώπων με Αλτσχάιμερ παρατηρείται συσσώρευση πρωτεϊνών με τη μορφή πλακών αμυλοειδούς και νευροϊνιδιακών συσσωματωμάτων που σχετίζονται με την πρωτεΐνη tau. Οι μεταβολές αυτές διαταράσσουν τη λειτουργία των νευρώνων, οι οποίοι σταδιακά υφίστανται βλάβες, χάνουν τις μεταξύ τους συνδέσεις και τελικά πεθαίνουν. Η διαδικασία μπορεί να έχει αρχίσει χρόνια πριν εμφανιστούν τα πρώτα συμπτώματα, με τις βλάβες να ξεκινούν συχνά από περιοχές του εγκεφάλου που σχετίζονται με τη μνήμη.
Η έρευνα που εξετάζουμε παρακάτω πραγματοποιήθηκε από επιστήμονες του Department of Psychology στο University of Oslo και δημοσιεύθηκε στο Nature Neuroscience. Τα αποτελέσματά της δημιουργούν νέα δεδομένα γύρω από τα πρώιμα στάδια της νόσου και τις δυνατότητες έγκαιρης ανίχνευσής της.
Σύμφωνα με τη μελέτη, η amyloid-PET, η οποία αποτελεί σήμερα τη μέθοδο αναφοράς για την απεικόνιση του Αλτσχάιμερ, ενδέχεται να μην έχει την απαιτούμενη ευαισθησία ώστε να καταγράψει ορισμένες από τις πρώτες αλλαγές που συμβαίνουν στον εγκέφαλο.
Ανάμεσα σε αυτές βρίσκονται διεργασίες που σχετίζονται με τη συσσώρευση πλακών αμυλοειδούς. Οι επιστήμονες κατάφεραν να εντοπίσουν δομικές μεταβολές στον εγκέφαλο τουλάχιστον επτά χρόνια πριν οι συγκεκριμένες πλάκες γίνουν ορατές στις σαρώσεις.
«Διαπιστώσαμε ότι δομικές αλλαγές στον εγκέφαλο συμβαίνουν πολλά χρόνια πριν παρατηρηθούν υψηλά επίπεδα πλακών στις σαρώσεις PET, που είναι η απεικόνιση εγκεφάλου η οποία χρησιμοποιείται σήμερα για τον εντοπισμό των πρώιμων ενδείξεων της νόσου Αλτσχάιμερ», αναφέρει ο James Michael Roe.
Όταν πραγματοποιήθηκε η έρευνα, ο Roe ήταν μεταδιδακτορικός ερευνητής στο Center for Lifespan Changes in Brain and Cognition (LCBC) του Department of Psychology στο University of Oslo.
Σήμερα εργάζεται ως International Scientific Lead στην Cercare Medical. Ο Roe ήταν ο κύριος ερευνητής της μελέτης κατά την περίοδο που εργαζόταν στο LCBC.
Αλτσχάιμερ: Το περίεργο σύμπτωμα που εμφανίζεται όταν είστε στο μπάνιο
Το πρωιμότερο σήμα που έχει εντοπιστεί μέχρι σήμερα
Τα αποτελέσματα, σύμφωνα με τον Roe, δείχνουν ότι διεργασίες οι οποίες σχετίζονται με τη νόσο μπορεί να βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη πολύ πριν καταστεί δυνατό να εντοπιστούν με τις πιο ευαίσθητες απεικονιστικές μεθόδους που χρησιμοποιούνται σήμερα.
«Εντοπίσαμε το πρωιμότερο σήμα που έχει ανιχνευθεί μέχρι σήμερα σε σαρώσεις εγκεφάλου, το οποίο θα μπορούσε να είναι χρήσιμο για την παρακολούθηση της νόσου πριν εμφανιστούν συμπτώματα και ενδέχεται να συμβάλει στην πιο έγκαιρη ανίχνευση», αναφέρει.
Για να φτάσουν σε αυτά τα ευρήματα, οι επιστήμονες παρακολούθησαν υγιή άτομα που υποβάλλονταν τακτικά σε μαγνητικές τομογραφίες εγκεφάλου (MRI) για χρονικό διάστημα σχεδόν 20 ετών.
Αυτό το εξαιρετικά μεγάλο χρονικό εύρος των δεδομένων έδωσε τη δυνατότητα στην ερευνητική ομάδα να προσδιορίσει τόσο το πότε έγιναν για πρώτη φορά ανιχνεύσιμες οι πλάκες όσο και ποιοι από τους συμμετέχοντες τις ανέπτυξαν τελικά.
Άνοια: Το απλό τεστ με 3 κινήσεις των χεριών που αποκαλύπτει αν κινδυνεύετε από την πάθηση
Οι ερευνητές γύρισαν μία δεκαετία πίσω
Στη συνέχεια, η ομάδα επέστρεψε στις μαγνητικές τομογραφίες που είχαν πραγματοποιηθεί κατά την προηγούμενη δεκαετία. Οι επιστήμονες εξέτασαν πώς είχε μεταβληθεί η δομή του εγκεφάλου πριν εμφανιστούν οι πλάκες.
Συγκεκριμένα, συνέκριναν τις αλλαγές που είχαν καταγραφεί στους ανθρώπους οι οποίοι αργότερα εμφάνισαν πλάκες με εκείνες που παρατηρήθηκαν σε άτομα στα οποία δεν εμφανίστηκαν.
Τα βασικά στοιχεία που προκύπτουν από την έρευνα είναι:
- Οι συμμετέχοντες ήταν υγιή άτομα με καλή γνωστική λειτουργία.
- Υποβάλλονταν σε τακτικές μαγνητικές τομογραφίες για σχεδόν 20 χρόνια.
- Οι ερευνητές μπόρεσαν να εξετάσουν αναδρομικά τις αλλαγές στη δομή του εγκεφάλου.
- Δομικές μεταβολές εντοπίστηκαν τουλάχιστον επτά χρόνια πριν οι πλάκες γίνουν ορατές στις απεικονίσεις.
- Τα ευρήματα υποδηλώνουν ότι σημαντικές διεργασίες μπορεί να έχουν ξεκινήσει πριν από την ανιχνεύσιμη συσσώρευση αμυλοειδούς.
«Η πιο πρωτοποριακή πτυχή αυτής της μελέτης είναι ότι εντοπίσαμε δομικές αλλαγές στον εγκέφαλο πολλά χρόνια πριν από τις πρώτες ενδείξεις συσσώρευσης πλακών, η οποία θεωρείται ότι αποτελεί το πρωιμότερο σημάδι της νόσου Αλτσχάιμερ», τονίζει ο Anders Martin Fjell, Professor στο Department of Psychology και επικεφαλής του LCBC.
«Πρόκειται για ηλικιωμένα άτομα με καλή γνωστική λειτουργία. Αυτό που είναι μοναδικό εδώ είναι ότι εξετάσαμε τις αλλαγές στη δομή του εγκεφάλου κατά τη διάρκεια των ετών πριν από την πρώτη απεικόνιση που αποκάλυψε πλάκες», εξηγεί ο Fjell.
Το αόρατο σημάδι στον ύπνο που μπορεί να προειδοποιήσει για άνοια
Τι μπορεί να συμβαίνει πριν εμφανιστούν οι πλάκες
Η νόσος Αλτσχάιμερ παραμένει εξαιρετικά δύσκολη στην αντιμετώπισή της, όπως επισημαίνει ο Fjell. Ένας από τους λόγους είναι η στενή σύνδεσή της με τη γήρανση, ενώ πιθανότατα επηρεάζεται από πολλούς διαφορετικούς βιολογικούς παράγοντες.
«Αυτά τα ευρήματα υποδηλώνουν ότι υπάρχουν αλλαγές στον εγκέφαλο οι οποίες προηγούνται των πρώτων ανιχνεύσιμων ενδείξεων συσσώρευσης πλακών, η οποία θεωρείται το πρωιμότερο στάδιο της νόσου και συμβαίνει πολλά χρόνια πριν αρχίσουν να εμφανίζονται γνωστικά συμπτώματα», επισημαίνει.
Οι δύο πιθανές εξηγήσεις
Οι επιστήμονες εξετάζουν δύο διαφορετικά ενδεχόμενα για να εξηγήσουν τις αλλαγές που παρατήρησαν.
Το πρώτο είναι ότι επιβλαβείς διεργασίες που συμβάλλουν στη δημιουργία των πλακών ή αποτελούν συνέπειά τους μπορεί να βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη στον εγκέφαλο, παρότι οι ίδιες οι πλάκες δεν είναι ακόμη δυνατό να εντοπιστούν στις απεικονίσεις.
Η δεύτερη πιθανότητα είναι ότι διαφορετικές βιολογικές διεργασίες προκαλούν αλλαγές στον εγκέφαλο ακόμη και πριν ξεκινήσει η συσσώρευση των πλακών αμυλοειδούς.
Τι μπορεί να σημαίνουν τα ευρήματα για τις θεραπείες του Αλτσχάιμερ
Το δεύτερο ενδεχόμενο θα μπορούσε να αποκτήσει ιδιαίτερη σημασία για την ανάπτυξη μελλοντικών θεραπειών για τη νόσο Αλτσχάιμερ.
Εφόσον οι αλλαγές στον εγκέφαλο αρχίζουν μέσω μηχανισμών που λειτουργούν ανεξάρτητα από τη συσσώρευση πλακών αμυλοειδούς, τότε οι επιστήμονες ενδέχεται να χρειαστεί να συνεχίσουν την έρευνα πάνω σε θεραπείες που στοχεύουν διαφορετικές βιολογικές διεργασίες.
«Εάν ισχύει το δεύτερο, αυτό υποδηλώνει ότι είναι σημαντικό να συνεχίσουμε να αναπτύσσουμε φάρμακα που στοχεύουν διεργασίες διαφορετικές από τη συσσώρευση πλακών αμυλοειδούς. Χρειαζόμαστε, όμως, περισσότερη έρευνα πάνω σε αυτό», καταλήγει ο Anders Martin Fjell.