Μικρές αλλαγές στην οδήγηση μπορεί να είναι ενδείξεις πρώιμης γνωστικής έκπτωσης. Νέα έρευνα δείχνει ότι οι καθημερινές συνήθειες οδήγησης, που καταγράφονται μέσω απλών δεδομένων GPS, μπορούν να αποκαλύψουν αυτές τις μεταβολές πολύ πριν εμφανιστούν πιο προφανή συμπτώματα της άνοιας.
Άνοια: 10 ερωτήσεις που πρέπει να κάνουμε στον εαυτό μας για να δούμε αν κινδυνεύουμε
Τα πρότυπα οδήγησης μπορεί να βοηθήσουν στην ανίχνευση πρώιμης γνωστικής έκπτωσης
Ορισμένες αλλαγές στο πώς οδηγεί κάποιος μπορεί να γίνουν ενδείξεις που σχετίζονται με τη γνωστική έκπτωση και τη μελλοντική ψυχική υγεία. Ερευνητές από το Washington University in St. Louis διαπίστωσαν ότι αυτές οι λεπτές αλλαγές θα μπορούσαν να σηματοδοτούν το πότε οι ηλικιωμένοι οδηγοί χρειάζονται υποστήριξη, και να δείχνουν ότι ο συνδυασμός δεδομένων οδήγησης GPS με την ηλικία, τεστ μνήμης και άλλες προσωπικές πληροφορίες τους επέτρεψε να ανιχνεύσουν γνωστική έκπτωση σε άτομα με ήπια γνωστική έκπτωση με ακρίβεια 87%.
«Η έγκαιρη αναγνώριση των ηλικιωμένων οδηγών που διατρέχουν κίνδυνο για ατυχήματα αποτελεί προτεραιότητα για τη δημόσια υγεία, όμως η διαδικασία εντοπισμού τους είναι απαιτητική και χρονοβόρα», εξηγεί ο ερευνητής νευρολογίας Ganesh Babulal, σύμφωνα με το ScienceAlert.
Eπηρεάζει η άνοια την αντίληψη του χώρου και την πλοήγηση;
Άτομα με άνοια — ιδιαίτερα με νόσο Αλτσχάιμερ — συχνά αναπτύσσουν προβλήματα με την αντίληψη του χώρου και την πλοήγηση, και η έρευνα δείχνει ότι αυτές οι αλλαγές μπορεί να εμφανιστούν πολύ νωρίς. Σύμφωνα με άρθρο του 2025 με τίτλο «Research status of visuospatial dysfunction and spatial navigation», οι οπτικοχωρικές δεξιότητες και οι ικανότητες πλοήγησης μειώνονται με τη γήρανση και επιδεινώνονται σε παθήσεις όπως η νόσος Αλτσχάιμερ και η ήπια γνωστική έκπτωση. Το άρθρο εξηγεί επίσης ότι τα τεστ πλοήγησης μπορεί να βοηθήσουν στην πρώιμη ανίχνευση γνωστικών προβλημάτων, όμως οι ερευνητικές μέθοδοι παραμένουν ασυνεπείς και πολλές πτυχές του τρόπου με τον οποίο αναπτύσσονται αυτές οι δυσκολίες παραμένουν ασαφείς.
Άλλες μελέτες που χρησιμοποιούν πραγματικά καθήκοντα, εικονική πλοήγηση και απεικόνιση εγκεφάλου διαπιστώνουν ότι πολλοί ασθενείς δυσκολεύονται με κατευθύνσεις, χάρτες ή γνώριμες διαδρομές, αν και δεν επηρεάζονται όλοι με τον ίδιο τρόπο. Ορισμένοι τύποι άνοιας παρουσιάζουν διαφορετικά πρότυπα και τα συμπτώματα ποικίλλουν ανάλογα με το στάδιο και το άτομο.
- Τα προβλήματα χωρικής πλοήγησης εμφανίζονται νωρίς, ακόμη και στο στάδιο της ήπιας γνωστικής έκπτωσης, και επιδεινώνονται με τον χρόνο
- Τα άτομα με άνοια κάνουν περισσότερες λάθος στροφές, διστάζουν και κάνουν λάθη στην εύρεση διαδρομής
- Τα ελλείμματα στη χωρική αντίληψη σχετίζονται με βλάβη στον ιππόκαμπο και τον ενδορινικό φλοιό, καίριες περιοχές για τη χαρτογράφηση του χώρου
- Δεν εμφανίζουν όλοι οι ασθενείς το ίδιο πρότυπο – ορισμένες μορφές (όπως η αγγειακή άνοια) επηρεάζουν την εγωκεντρική αλλά όχι την αλλοκεντρική προσανατολιστική ικανότητα
- Η απόδοση σε εργαστηριακά καθήκοντα δεν προβλέπει πάντα την πραγματική τάση για «χάσιμο»
- Τα προβλήματα στη χωρική αντίληψη είναι συχνά αλλά όχι καθολικά — η σοβαρότητα εξαρτάται από τον τύπο άνοιας, το στάδιο και τις μεμονωμένες εγκεφαλικές μεταβολές
Τρώτε τυρί; Πώς μπορεί να επηρεάσει τον κίνδυνό σας για άνοια – Νέα μελέτη απαντά
Ποιες συμπεριφορές στην οδήγηση μπορεί να σχετίζονται με πρώιμη γνωστική έκπτωση και με άνοια
«Διαπιστώσαμε ότι χρησιμοποιώντας μια συσκευή εντοπισμού δεδομένων GPS, μπορούσαμε να καθορίσουμε με μεγαλύτερη ακρίβεια ποιοι είχαν αναπτύξει γνωστικά προβλήματα, σε σύγκριση με το να εξετάζαμε μόνο παράγοντες όπως η ηλικία, οι γνωστικές βαθμολογίες και το αν είχαν έναν γενετικό παράγοντα κινδύνου που σχετίζεται με τη νόσο Αλτσχάιμερ». Οι ερευνητές ανέλυσαν δεδομένα 56 ατόμων που είχαν ήδη διαγνωστεί με ήπια γνωστική έκπτωση, συγκρίνοντάς τα με 242 άτομα παρόμοιων δημογραφικών χαρακτηριστικών χωρίς γνωστικά προβλήματα. Η μέση ηλικία όλων των συμμετεχόντων ήταν τα 75 έτη.
Η ομάδα εξέτασε πρότυπα οδήγησης που καταγράφονταν αυτόματα από τα οχήματα των εθελοντών σε μια περίοδο μελέτης έως και 40 μηνών, μαζί με τα αποτελέσματα από καθιερωμένα τεστ, συμπεριλαμβανομένων εργασιών που σχετίζονται με μνήμη, προσοχή και εκτελεστική λειτουργία. Ακόμη και μετά την προσαρμογή για παράγοντες όπως η ηλικία, η εκπαίδευση και ο γενετικός κίνδυνος για τη νόσο Αλτσχάιμερ, η ομάδα με ήπια γνωστική έκπτωση εμφάνισε διαφορές στην οδήγηση με την πάροδο του χρόνου:
- οδηγούσαν λιγότερο συχνά,
- σε λιγότερα μέρη,
- μέσω πιο απλών διαδρομών,
- ενώ ανέπτυσσαν λιγότερη ταχύτητα.
Ανάλυση των δεδομένων οδήγησης από μόνα τους αναγνώρισε σωστά άτομα με ήπια γνωστική έκπτωση σε ποσοστό 82%. Ενώ οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι ορισμένα από αυτά οφείλονται στην αυτορρύθμιση που τείνει να εμφανίζεται με τη γήρανση, έχει επίσης προοπτική ως πρώιμο σημάδι γνωστικής έκπτωσης. «Η εξέταση της καθημερινής συμπεριφοράς στην οδήγηση αποτελεί έναν σχετικά χαμηλού κόστους και μη παρεμβατικό τρόπο να παρακολουθούμε τις γνωστικές τους δεξιότητες και την ικανότητα λειτουργίας τους», σημειώνει ο Babulal .
Ενώ είναι εύκολο να μπούμε σε «αυτόματο πιλότο» κατά την οδήγηση, ειδικά όταν οδηγεί κανείς για χρόνια, στην πραγματικότητα απαιτεί μεγάλη εγκεφαλική προσπάθεια και συντονισμό, κάτι που αποτελεί και έναν από τους λόγους για τους οποίους οι περισπασμοί είναι τόσο επικίνδυνοι. Οι ερευνητές σχεδιάζουν να δοκιμάσουν την υπόθεσή τους σε μεγαλύτερες, πιο ποικίλες ομάδες ανθρώπων, ενώ θα προσθέσουν και άλλα δεδομένα που μπορεί να παίζουν ρόλο, όπως ο τύπος οχήματος, η γεωγραφική περιοχή και άλλες ιατρικές παθήσεις.
«Αυτό θα μπορούσε να βοηθήσει στον εντοπισμό οδηγών που διατρέχουν κίνδυνο νωρίτερα ώστε να υπάρξει πρώιμη παρέμβαση, πριν εμπλακούν σε ατύχημα, κάτι που συμβαίνει συχνά σήμερα. Φυσικά, πρέπει επίσης να σεβαστούμε την αυτονομία, την ιδιωτικότητα και την ενημερωμένη λήψη αποφάσεων των ανθρώπων και να διασφαλίσουμε ότι τηρούνται τα ηθικά πρότυπα», καταλήγει.
Πηγές: ScienceAlert, Neurology, PNAS, MDPI, PMC, ResearchGate, Nature, Frontiers, Frontiers