Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, ένας στους οκτώ ανθρώπους ζει με παχυσαρκία. Παρά τα προγράμματα ενημέρωσης, τα βιβλία, τα άρθρα και τις διαθέσιμες θεραπείες, η απώλεια βάρους παραμένει δύσκολη για πολλούς ανθρώπους που έχουν αναπτύξει παχυσαρκία.
Η «μνήμη» της παχυσαρκίας στα κύτταρα του ανοσοποιητικού
Νέα μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο Science Translational Medicine, προσφέρει πιθανές εξηγήσεις. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι αλλαγές στα μακροφάγα του λιπώδους ιστού (ATMs), έναν τύπο ανοσοκυττάρων, μπορεί να δυσκολεύουν την απώλεια βάρους επειδή διατηρούν μια βιολογική «μνήμη» της παχυσαρκίας.
Ερευνητές από διάφορα ιδρύματα της Ιαπωνίας μελέτησαν τα ATMs, τα οποία συμβάλλουν στην υγεία του λιπώδους ιστού, μεταξύ άλλων απομακρύνοντας με ασφάλεια τα νεκρά κύτταρα. Έδωσαν σε ποντίκια διατροφή υψηλή σε λιπαρά για 12 εβδομάδες και στη συνέχεια διατροφή χαμηλή σε λιπαρά για 6 εβδομάδες.
Τα ποντίκια που έχασαν λιγότερο βάρος είχαν χαμηλότερα επίπεδα της πρωτεΐνης CWC22 στους πυρήνες των ATMs. Στη συνέχεια, οι επιστήμονες τροποποίησαν γενετικά ποντίκια ώστε να μην έχουν το γονίδιο Cwc22 σε ανοσοκύτταρα που περιλαμβάνουν τα μακροφάγα. Η CWC22 φυσιολογικά βοηθά στη συναρμογή του mRNA πριν αυτό χρησιμοποιηθεί για την παραγωγή πρωτεϊνών.
Παχυσαρκία: Η Ελλάδα στις 3 καλύτερες χώρες της ΕΕ-Τι δείχνουν τα νέα στοιχεία της Eurostat
Είναι πιθανό να γίνει κάποιος παχύσαρκος που ήταν και στο παρελθόν;
Πρόσφατες έρευνες δείχνουν ότι μετά από σημαντική απώλεια βάρους, το σώμα μπορεί να διατηρεί μια βιολογική «μνήμη» της παχυσαρκίας, η οποία θα μπορούσε να διευκολύνει την επαναπρόσληψη βάρους. Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει ότι κάποιος που είχε παχυσαρκία στο παρελθόν θα την εμφανίσει αναπόφευκτα ξανά.
- Μελέτη του 2024 που δημοσιεύθηκε στο Nature διαπίστωσε ότι ο λιπώδης ιστός μπορεί να διατηρεί αλλαγές που σχετίζονται με την παχυσαρκία μετά την απώλεια βάρους. Σε ποντίκια, η προηγούμενη παχυσαρκία συνδέθηκε επίσης με ταχύτερη αύξηση βάρους όταν επέστρεψαν σε διατροφή πλούσια σε λιπαρά.
- Μελέτη του 2025 σε ανθρώπους διαπίστωσε ότι ορισμένες αλλαγές στα κύτταρα του ανοσοποιητικού συστήματος που σχετίζονται με την παχυσαρκία παρέμεναν μετά την απώλεια βάρους.
- Ανασκόπηση του 2025 διαπίστωσε ότι βιολογικές αλλαγές που αφορούν την όρεξη, την κατανάλωση ενέργειας και τον λιπώδη ιστό μπορεί να συμβάλλουν στην επαναπρόσληψη βάρους.
- Έρευνα του 2026 για τα φάρμακα GLP-1 με τίτλο “Trajectory of weight regain after cessation of GLP-1 receptor agonists: a systematic review and nonlinear meta-regression” δείχνει επίσης ότι μπορεί να υπάρξει σημαντική επαναπρόσληψη βάρους μετά τη διακοπή της θεραπείας.
Φάρμακα για την παχυσαρκία: Μπορούν να μειώσουν τον κίνδυνο καρκίνου; Τι δείχνουν τα νέα δεδομένα
Συνολικά, τα στοιχεία δείχνουν ότι η απώλεια βάρους μπορεί να μην επαναφέρει πλήρως το σώμα στη βιολογική κατάσταση που βρισκόταν πριν από την παχυσαρκία.
Πώς διαταράσσεται ο μηχανισμός
Χωρίς το Cwc22, τα ποντίκια δυσκολεύονταν να χάσουν λίπος. Τα ATMs δεν απομάκρυναν αποτελεσματικά τα νεκρά κύτταρα, με αποτέλεσμα αυτά να συσσωρεύονται στον λιπώδη ιστό.
Η έλλειψη του Cwc22 προκάλεσε σφάλμα συναρμογής στο γονίδιο Scarb1. Έτσι:
- τα μακροφάγα κατέστρεφαν τους δικούς τους υποδοχείς «καθαρισμού» πριν φτάσουν στην κυτταρική επιφάνεια
- απελευθέρωναν λιγότερη ινοσίνη, η οποία φυσιολογικά δίνει σήμα στα λιποκύτταρα να διασπάσουν το αποθηκευμένο λίπος, και
- η διάσπαση του λίπους περιοριζόταν.
Φάρμακα για την παχυσαρκία: Οφειλές 14 εκατ. ευρώ στα φαρμακεία – Πότε ξαναρχίζουν οι θεραπείες
Το 51,9% των αλλαγών παρέμεινε μετά την απώλεια βάρους
Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι το 51,9% των γονιδίων που εμφάνισαν αλλαγές στη συναρμογή του RNA λόγω παχυσαρκίας παρέμεναν αλλοιωμένα ακόμη και μετά την απώλεια βάρους.
«Αυτά τα ευρήματα αποκαλύπτουν ότι η μη φυσιολογική εναλλακτική συναρμογή στα μακροφάγα βρίσκεται πίσω από την αντίσταση στην απώλεια βάρους μετά την παχυσαρκία», σχολίασαν οι συγγραφείς, σύμφωνα με το Medical Xpress.
Ωστόσο, όταν διόρθωσαν το σφάλμα συναρμογής του Scarb1 με ένα συνθετικό γενετικό «έμπλαστρο», αποκαταστάθηκαν οι υποδοχείς, αυξήθηκε η διαθέσιμη ινοσίνη και τα ποντίκια άρχισαν ξανά να χάνουν λίπος.
«Η μελέτη μας δείχνει ότι συγκεκριμένα γεγονότα εναλλακτικού συναρμογής μπορούν να διαμορφώσουν τους φαινότυπους των μακροφάγων υπό καθορισμένες περιβαλλοντικές συνθήκες».
Κρέμες, κολλαγόνο ή βάρη; Τι πραγματικά λειτουργεί στη σύσφιξη μετά από μεγάλη απώλεια βάρους
Θα μπορούσε να οδηγήσει σε νέες θεραπείες;
Τα ευρήματα ενδέχεται να συμβάλουν στον σχεδιασμό θεραπειών για την παχυσαρκία. Σε δείγματα ανθρώπινου ιστού, οι ερευνητές βρήκαν άφθονη CWC22 στους πυρήνες ανοσοκυττάρων ατόμων χωρίς παχυσαρκία, αλλά μειωμένα επίπεδα σε άτομα που ζούσαν με παχυσαρκία.
Πηγές: MedicalXpress, Science, Nature, PubMed, PubMed, PubMed