Ένα καινοτόμο εργαλείο τεχνητής νοημοσύνης μπορεί να ανιχνεύει πρώιμες ενδείξεις για τον καρκίνο του παγκρέατος.
Ο καρκίνος του παγκρέατος αποτελεί έναν από τους πιο θανατηφόρους τύπους καρκίνου, με ιδιαίτερα δυσμενή πρόγνωση. Αυτό οφείλεται κυρίως στο γεγονός ότι η διάγνωση γίνεται συνήθως σε προχωρημένο στάδιο, όταν ήδη έχουν εμφανιστεί μεταστάσεις.
Σήμερα, τα ποσοστά πενταετούς επιβίωσης παραμένουν κάτω από το 15%, σύμφωνα με το αμερικανικό Εθνικό Ινστιτούτο Καρκίνου (National Cancer Institute), ενώ εκτιμάται ότι έως το 2030 θα αποτελεί τη δεύτερη κύρια αιτία θανάτου από καρκίνο στις ΗΠΑ. Είναι, επομένως, σαφές ότι η έγκαιρη διάγνωση διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στην έκβαση της νόσου.
Στην κατεύθυνση αυτή, μια νέα, επαναστατική έρευνα της Mayo Clinic φαίνεται πως αποτελεί την πιο σημαντική πρόσφατη εξέλιξη, ικανή να ανατρέψει τα μέχρι τώρα δεδομένα. Ένα καινοτόμο εργαλείο τεχνητής νοημοσύνης μπορεί να ανιχνεύει πρώιμες ενδείξεις καρκίνου στο πάγκρεας μέσα από αξονικές τομογραφίες που έχουν πραγματοποιηθεί για άλλους λόγους, πολύ πριν την εμφάνιση συμπτωμάτων.
Εντυπωσιακό είναι ότι το σύστημα εντοπίζει αλλοιώσεις ακόμη και σε εξετάσεις που είχαν αρχικά αξιολογηθεί ως φυσιολογικές από έμπειρους ακτινολόγους. Αν τα ευρήματα αυτά επιβεβαιωθούν στην κλινική πράξη, η εξέλιξη αυτή θα μπορούσε να μεταμορφώσει ριζικά τη διαχείριση της νόσου, επιτρέποντας τη θεραπεία σε εξαιρετικά πρώιμο – και δυνητικά ιάσιμο – στάδιο, αυξάνοντας σημαντικά τα ποσοστά επιβίωσης.
Πρόκειται για ένα σημαντικό ορόσημο στην παγκόσμια έρευνα, αλλά και για την πολυετή προσπάθεια της Mayo Clinic στην πρώιμη ανίχνευση ενός από τους πιο επιθετικούς καρκίνους παγκοσμίως.
Τι γνωρίζουμε για το μοντέλο REDMOD
Η Mayo Clinic ανέπτυξε ένα μοντέλο τεχνητής νοημοσύνης REDMOD (Radiomics-based Early Detection MODel – Μοντέλο Πρόωρης Ανίχνευσης με βάση τη Ραδιομική), το οποίο εντοπίζει πρώιμες αλλοιώσεις στην υφή (δομή) του παγκρέατος σε αξονικές τομογραφίες κοιλίας οι οποίες έγιναν για άλλους άσχετους με τον καρκίνο λόγους έως και τρία χρόνια πριν από την κλινική διάγνωση. Οι αλλοιώσεις αυτές ήταν τόσο λεπτές και ανεπαίσθητες, ώστε εμπειρότατοι ειδικοί ακτινολόγοι να μην τις έχουν διακρίνει την στιγμή που έγινε η αξονική. Τα ευρήματα της έρευνας αυτής δημοσιεύθηκαν στο εγκυρότατο επιστημονικό περιοδικό «Gut» τον Απρίλιο. Το μοντέλο αυτό, με το να εντοπίζει ενδείξεις της νόσου σε αξονικές τομογραφίες πριν ακόμα γίνουν ορατοί οι όγκοι, αλλάζει όλα τα δεδομένα στην θεραπευτική προσέγγιση της νόσου.
Το REDMOD καταγράφει με ακραία ψηφιακή λεπτομέρεια ανεπαίσθητες βιολογικές αλλαγές και άλλα ποσοτικά χαρακτηριστικά στην υφή και τη δομή των ιστών του παγκρέατος καθώς ο καρκίνος αρχίζει να αναπτύσσεται. Η μέθοδος λειτουργεί αυτόματα και οι προβλέψεις της παραμένουν σταθερές και αξιόπιστες με το πέρασμα του χρόνου.
Οι ερευνητές τροφοδότησαν το σύστημα τεχνητής νοημοσύνης που δημιούργησαν με αξονικές τομογραφίες 1462 ασθενών που υποβλήθηκαν σε αυτές για διάφορους λόγους υγείας απολύτως άσχετους με την πιθανότητα καρκίνου. Σε κάποιους από αυτούς, το σύστημα αναγνώρισε μη φυσιολογικά ψηφιακά χαρακτηριστικά στην δομή του παγκρέατος. Από αυτούς ακριβώς τους ασθενείς που το σύστημα REDMOD κατάφερε να εντοπίσει ψηφιακές ανωμαλίες, το 73% εμφάνισαν καρκίνο παγκρέατος ο οποίος διαγνώστηκε περίπου 16 μήνες αργότερα.
Ο Γρηγόρης Τσιώτος, Επίκουρος Καθηγητής της Mayo Clinic, Διευθυντής της Γ΄ Χειρουργικής Κλινικής του Νοσοκομείου Υγεία και Πρόεδρος του Ελληνικού Ινστιτούτου Παγκρέατος αναλύει τα νέα ευρήματα: «Κατά τη διάρκεια της συγκεκριμένης ανάλυσης, εφαρμόστηκαν και αναλύθηκαν 968 ψηφιακά χαρακτηριστικά που αφορούσαν την υφή του παγκρέατος. Αποδείχθηκε πως 40 από αυτά τα χαρακτηριστικά είχαν ειδική σημασία και έδωσαν στο πάγκρεας μια ψηφιακή μορφή που υπέδειξε την ύπαρξη μιας ανωμαλίας/αλλαγής. Απομονώνοντας αυτούς τους ασθενείς που εμφάνισαν τις αλλαγές του παγκρεατικού παρεγχύματος, οι επιστήμονες της Mayo Clinic διαπίστωσαν πως η μέθοδος εντόπισε πρώιμα τον καρκίνο (1.5 χρόνο κατά μέσο όρο πριν γίνει φανερός) με ευαισθησία 73% και με ακρίβεια 80%. Αυτό σημαίνει πως, αν αυτή η μέθοδος μπορούσε να εφαρμοστεί σε όσους υποβάλλονται σε αξονική τομογραφία για οποιονδήποτε λόγο, στο υποσύνολο αυτών που πρόκειται να εμφανίσει καρκίνο παγκρέατος η διάγνωση θα γίνει 1,5 χρόνο νωρίτερα και άρα σε απολύτως ιάσιμο στάδιο».
H εξέλιξη αυτή δημιουργεί τεράστια αισιοδοξία καθώς πρόκειται για ποσοστό ανίχνευσης σχεδόν διπλάσιο σε σύγκριση με τους ειδικούς που εξέταζαν τις ίδιες τομογραφίες χωρίς τη βοήθεια της Τεχνητής Νοημοσύνης (ΑΙ). Σε σχετική τοποθέτησή του, ο Γρηγόρης Τσιώτος τονίζει πως στην περίπτωση του παγκρεατικού καρκίνου, όπου ο χρόνος είναι καθοριστικός, τέτοια εργαλεία μπορούν να κάνουν τεράστια διαφορά στην αντιμετώπιση της νόσου η οποία είναι εξαιρετικά δύσκολη και περίπλοκη.
Η έρευνα συνεχίζεται σε κλινικό πλέον επίπεδο με προοπτικό τρόπο μέσω του προγράμματος AI-PACED, με στόχο να αποτελέσει το επόμενο μεγάλο βήμα στην έγκαιρη διάγνωση και την αποτελεσματικότερη αντιμετώπιση του «σιωπηλού» αυτού καρκίνου.