Κοινά αντικαταθλιπτικά μπορεί να έχουν ένα απροσδόκητο όφελος για την επιβίωση των ασθενών με καρκίνο. Νέα μεγάλη ανάλυση συνδέει τους εκλεκτικούς αναστολείς επαναπρόσληψης σεροτονίνης με χαμηλότερη θνησιμότητα σε ασθενείς που ξεκινούν ανοσοθεραπεία. Ποια είναι τα συμπεράσματά της.
Καρκίνος στα παιδιά: Τα ύπουλα συμπτώματα που περνούν απαρατήρητα – Ποιος είναι ο κανόνας των 3
Αντικαταθλιπτικά SSRI και ανοσοθεραπεία: Πώς επηρεάζουν την επιβίωση των ασθενών με καρκίνο
Η κατάθλιψη και το άγχος συνοδεύουν συχνά τη διάγνωση και τη θεραπεία του καρκίνου, ενώ πολλοί ασθενείς λαμβάνουν φάρμακα για την ψυχική τους υγεία παράλληλα με τις αντικαρκινικές θεραπείες. Στο επίκεντρο της νέας ανάλυσης βρίσκονται οι εκλεκτικοί αναστολείς επαναπρόσληψης σεροτονίνης, γνωστοί ως SSRI, οι οποίοι αναστέλλουν την επαναπρόσληψη της σεροτονίνης, ενός χημικού αγγελιοφόρου που εμπλέκεται στη ρύθμιση της διάθεσης. Στην κατηγορία αυτή ανήκουν η φλουοξετίνη, η σερτραλίνη και η εσιταλοπράμη.
Όλοι οι ασθενείς της μελέτης ξεκινούσαν ανοσοθεραπεία με αναστολείς σημείων ελέγχου, φάρμακα που εμποδίζουν ορισμένα ανασταλτικά σήματα του ανοσοποιητικού συστήματος, επιτρέποντας στα αμυντικά κύτταρα να επιτίθενται αποτελεσματικότερα στα καρκινικά κύτταρα.
Τι δείχνουν πρόσφατες έρευνες για τα αντικαταθλιπτικά και τον καρκίνο
Οι μελέτες των τελευταίων ετών παρουσιάζουν μια ενθαρρυντική, αλλά όχι οριστική εικόνα για τη σχέση των αντικαταθλιπτικών με τον καρκίνο.
- Σύμφωνα με τη μελέτη του 2025 με τίτλο “Selective Serotonin Reuptake Inhibitor Fluoxetine Alters Gene Expression Patterns of Sarcoma and Significantly Reduces Tumor Load through Modulation of the Tumor Microenvironment and Restoration of the Host Antitumor Immune System”, η φλουοξετίνη μείωσε σημαντικά το φορτίο του όγκου σε πειραματόζωα, συμβάλλοντας στην αποκατάσταση του αριθμού και της ενεργοποίησης των κυτταροτοξικών Τ λεμφοκυττάρων.
- Σύμφωνα με τη μελέτη του 2025 με τίτλο “Effect of Antidepressants Use on Cancer Morbidity and Mortality: A Propensity Score-Matched Longitudinal Cohort Study”, που βασίστηκε σε στοιχεία 421.529 ενηλίκων, η χρήση SSRI συνδέθηκε με χαμηλότερη νοσηρότητα και θνησιμότητα από καρκίνο, ενώ η χρήση τρικυκλικών αντικαταθλιπτικών συνδέθηκε με αυξημένη θνησιμότητα.
- Σύμφωνα με τη μετα-ανάλυση του 2026 με τίτλο “Depression increases cancer mortality by 23-83%: a meta-analysis of 65 studies across five major cancer types”, η κατάθλιψη συνδέθηκε με 23% έως 83% υψηλότερη θνησιμότητα, ανάλογα με τον τύπο του καρκίνου.
Καρκίνος του μαστού: Το «ύπουλο» σημάδι στο δέρμα που φαίνεται μόνο όταν σηκώνετε τα χέρια
Τι έδειξαν τα δεδομένα από 3.134 ασθενείς
Επικεφαλής της νέας έρευνας ήταν ο γιατρός Po-Huang Chen από το Γενικό Νοσοκομείο Tri-Service και το Εθνικό Ιατρικό Πανεπιστήμιο της Άμυνας στην Ταϊβάν. Η μελέτη δημοσιεύτηκε στο PLOS Medicine με τίτλο “Selective serotonin reuptake inhibitors and immune checkpoint blockade in solid tumors: A target trial emulation with pan-cancer transcriptomic analyses”.
Η ερευνητική ομάδα εντόπισε τους συμμετέχοντες μέσω του δικτύου ηλεκτρονικών ιατρικών αρχείων TriNetX, το οποίο περιλαμβάνει δεδομένα από πάνω από 187 εκατομμύρια ασθενείς. Εξετάστηκαν ενήλικες με συμπαγείς όγκους, δηλαδή καρκίνους που δεν ανήκουν στις αιματολογικές κακοήθειες, οι οποίοι είχαν καταγεγραμμένη διάγνωση κατάθλιψης ή άγχους και ξεκινούσαν θεραπεία με αναστολείς σημείων ελέγχου μεταξύ 2015 και 2025.
Οι 1.567 χρήστες SSRI αντιστοιχίστηκαν με 1.567 ασθενείς που λάμβαναν βενζοδιαζεπίνες, φάρμακα που χρησιμοποιούνται, μεταξύ άλλων, για το άγχος και την αϋπνία. Η αντιστοίχιση βασίστηκε σε 49 χαρακτηριστικά, όπως η ηλικία, ο τύπος του όγκου, οι συνυπάρχουσες παθήσεις και τα εργαστηριακά ευρήματα.
Επομένως, η βασική σύγκριση έγινε ανάμεσα σε δύο ομάδες ασθενών που λάμβαναν διαφορετικές κατηγορίες ψυχοτρόπων φαρμάκων και όχι ανάμεσα σε χρήστες αντικαταθλιπτικών και άτομα χωρίς ψυχιατρική αγωγή.
Κατά τη διετή παρακολούθηση καταγράφηκαν 368 θάνατοι στην ομάδα των SSRI, ποσοστό 23,5%, έναντι 539 θανάτων, ποσοστό 34,4%, στην ομάδα των βενζοδιαζεπινών.
Η ανάλυση, η οποία έλαβε υπόψη και τον χρόνο επέλευσης κάθε θανάτου, συνέδεσε τη χρήση SSRI με περίπου 37% χαμηλότερο κίνδυνο θανάτου κατά την περίοδο παρακολούθησης. Αυτό δεν σημαίνει, ωστόσο, ότι η επιβίωση αυξήθηκε κατά 37%.
Και τα πέντε SSRI που εξετάστηκαν ξεχωριστά συνδέθηκαν με χαμηλότερη θνησιμότητα. Επιπλέον, σε σύγκριση με ασθενείς που δεν λάμβαναν καμία από τις δύο κατηγορίες φαρμάκων, οι χρήστες SSRI εμφάνισαν περίπου 25% χαμηλότερο κίνδυνο θανάτου.
Γιατί μπορεί να παίζει ρόλο η σεροτονίνη στον καρκίνο
Η σεροτονίνη δεν δρα μόνο στον εγκέφαλο. Τα Τ λεμφοκύτταρα, κύτταρα του ανοσοποιητικού συστήματος που συμμετέχουν στην καταπολέμηση του καρκίνου, ανταποκρίνονται επίσης σε αυτόν τον χημικό αγγελιοφόρο.
Μελέτη του 2025 που δημοσιεύτηκε στο Cell διαπίστωσε ότι ο μεταφορέας σεροτονίνης, η πρωτεΐνη την οποία αναστέλλουν τα SSRI, λειτουργεί ως ανασταλτικός παράγοντας για τη δράση αυτών των κυττάρων σε ποντίκια. Όταν αναστέλλεται η λειτουργία του, ενισχύεται η αντικαρκινική ανοσολογική απόκριση, ενώ ο συνδυασμός SSRI με ανοσοθεραπεία βελτίωσε τον έλεγχο του όγκου.
«Η πιο απλή εξήγηση είναι ότι τα SSRI μπορεί να απελευθερώνουν ένα δεύτερο φρένο του ανοσοποιητικού συστήματος, παράλληλα με εκείνο στο οποίο δρουν οι αναστολείς σημείων ελέγχου», εξηγεί ο ογκολόγος Cho-Hao Lee, μέλος της ερευνητικής ομάδας, σύμφωνα με το ScienceAlert.
Η ομάδα ανέλυσε επίσης 8.272 δείγματα όγκων από τη βάση δεδομένων The Cancer Genome Atlas. Σε 13 από τους 20 τύπους καρκίνου, η υψηλότερη δραστηριότητα του γονιδίου που κωδικοποιεί τον μεταφορέα σεροτονίνης συνδέθηκε με χαμηλότερους δείκτες φλεγμονώδους απόκρισης που σχετίζεται με τα Τ λεμφοκύτταρα.
Ωστόσο, τα δείγματα προέρχονταν από διαφορετικούς ασθενείς. Τα ευρήματα υποστηρίζουν τον προτεινόμενο μηχανισμό, χωρίς να αποδεικνύουν ότι τα αντικαταθλιπτικά μεταβάλλουν το μικροπεριβάλλον των όγκων στον άνθρωπο.
Παραμένει άγνωστο αν οι συνήθεις θεραπευτικές δόσεις των SSRI επηρεάζουν τη σεροτονίνη ή τη λειτουργία των Τ λεμφοκυττάρων μέσα στους όγκους των ασθενών.
Τα 14 εμβόλια που πρέπει να κάνουν οι ασθενείς με καρκίνο
Τα όρια της έρευνας
Οι ασθενείς δεν κατανεμήθηκαν τυχαία στις δύο ομάδες. Επομένως, τα ευρήματα δεν αποδεικνύουν ότι τα αντικαταθλιπτικά παρατείνουν τη ζωή.
Ένας ακόμη σημαντικός περιορισμός ήταν η απουσία στοιχείων για τη λειτουργική κατάσταση των ασθενών και την ικανότητά τους να ανταποκρίνονται στις καθημερινές δραστηριότητες, παράγοντα που επηρεάζει σημαντικά την πρόγνωση στον καρκίνο.
Οι βενζοδιαζεπίνες συχνά συνταγογραφούνται για οξύ άγχος ή αϋπνία όταν η κατάσταση ενός ασθενούς επιδεινώνεται. Επομένως, όσοι τις λάμβαναν ενδέχεται να ήταν πιο σοβαρά άρρωστοι, παρότι οι δύο ομάδες είχαν παρόμοια καταγεγραμμένα χαρακτηριστικά. Αντίστοιχα, η συνταγογράφηση SSRI μπορεί να αντανακλά πιο ολοκληρωμένη ιατρική και ψυχολογική φροντίδα. Ο Lee αναγνωρίζει ότι αυτές οι διαφορές θα μπορούσαν να εξηγούν σημαντικό μέρος της συσχέτισης.
«Μόνο μια τυχαιοποιημένη κλινική δοκιμή μπορεί να δείξει σε ποιον βαθμό αυτή η συσχέτιση είναι αιτιώδης και σε ποιον οφείλεται σε παράγοντες που μπορεί να προκαλέσουν σύγχυση», επισημαίνει ο ίδιος.
Στα ιατρικά αρχεία καταγράφηκε επίσης μια διαφορά ως προς τις διαταραχές της λειτουργίας του θυρεοειδούς.
Τέτοιες διαταραχές εμφανίστηκαν στο 31,6% των χρηστών SSRI, έναντι 26,7% των χρηστών βενζοδιαζεπινών, ενώ δεν παρατηρήθηκαν σημαντικές διαφορές ως προς την ηπατίτιδα, την πνευμονίτιδα και την κολίτιδα. Δεν είναι σαφές αν οι διαταραχές αυτές σχετίζονταν με τη δράση του ανοσοποιητικού συστήματος.
Τι σημαίνει αυτό για τους ασθενείς
Θα χρειαστούν μελλοντικές κλινικές δοκιμές που θα αξιολογήσουν την επιβίωση, την εξέλιξη της νόσου και τις ανεπιθύμητες ενέργειες. Παράλληλα, η εξέταση δειγμάτων όγκων πριν και μετά τη θεραπεία θα μπορούσε να αναδείξει πιθανές αλλαγές στην ανοσολογική απόκριση.
Θα πρέπει επίσης να προσδιοριστεί ποιο φάρμακο, σε ποια δόση και για πόσο χρονικό διάστημα θα μπορούσε να προσφέρει όφελος, ενδεχομένως ακόμη και σε ασθενείς χωρίς κατάθλιψη ή άγχος.
«Αυτό δεν είναι λόγος να ξεκινήσετε τη λήψη ενός SSRI για να ‘ενισχύσετε’ την ανοσοθεραπεία, ούτε να διακόψετε μόνοι σας τη λήψη μιας βενζοδιαζεπίνης», είναι το σαφές μήνυμα του Lee προς τους ασθενείς.
Πηγές: ScienceAlert, PLOS Medicine, PubMed, PubMed, PubMed