Νέα έρευνα αμφισβητεί την υπεροχή των αντιβακτηριακών προϊόντων και προειδοποιεί ότι η αλόγιστη χρήση τους ίσως συμβάλλει στην ανθεκτικότητα στα αντιβιοτικά. Στο επίκεντρο της αντιβακτηριακά σαπούνια που οι περισσότεροι χρησιμοποιούμε.
Τα 7 πιο συχνά λάθη που κάνετε στην προσωπική υγιεινή σας – Από τι κινδυνεύετε
Η υγιεινή παραμένει ένα από τα μεγαλύτερα επιτεύγματα της ιατρικής
Για δεκαετίες, οι καταναλωτές έχουν συνηθίσει να επιλέγουν προϊόντα που υπόσχονται εξόντωση του «99,9% των μικροβίων», θεωρώντας ότι προσφέρουν μεγαλύτερη προστασία από το απλό σαπούνι. Ωστόσο, οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι αυτή η πρακτική όχι μόνο δεν προσφέρει ουσιαστικά περισσότερα οφέλη, αλλά ενδέχεται να επιδεινώνει ένα από τα σοβαρότερα προβλήματα της δημόσιας υγείας: Tην ανάπτυξη μικροβίων που γίνονται ολοένα και πιο ανθεκτικά στα αντιβιοτικά.
Η σύγχρονη ιατρική έχει καταφέρει να αντιμετωπίσει με επιτυχία πολλές σοβαρές λοιμώξεις που καταφέρνουν να ξεπεράσουν τους αμυντικούς μηχανισμούς του ανθρώπινου οργανισμού.
Παρόλα αυτά, οι ειδικοί επισημαίνουν ότι ακόμη περισσότερες ζωές έχουν σωθεί χάρη στη βασική υγιεινή και την πρόσβαση σε καθαρό νερό, τα οποία αποτρέπουν εξαρχής τη μετάδοση των ασθενειών.
Η συστηματική εφαρμογή κανόνων υγιεινής έχει σχεδόν εξαφανίσει ασθένειες όπως η χολέρα, η δυσεντερία και ο τυφοειδής πυρετός στις ανεπτυγμένες χώρες.
Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, αν περισσότερες περιοχές του πλανήτη είχαν πρόσβαση σε βασικές συνθήκες υγιεινής, θα μπορούσαν να αποτρέπονται περίπου 1,4 εκατομμύρια θάνατοι κάθε χρόνο.
Δεν είναι τυχαίο ότι οι αναγνώστες του BMJ, του πρώην British Medical Journal, χαρακτήρισαν την «επανάσταση της υγιεινής» ως τη σημαντικότερη ιατρική εξέλιξη μετά το 1840, ξεπερνώντας ακόμη και την ανακάλυψη των αντιβιοτικών και της αναισθησίας.
Πόσο συχνά πρέπει να κάνετε ντους; Η απάντηση μπορεί να σας εκπλήξει
Το μάρκετινγκ μετέτρεψε την υγιεινή σε εμπορικό προϊόν
Η υγιεινή, όμως, δεν εξελίχθηκε μόνο σε εργαλείο προστασίας της υγείας αλλά και σε ένα εξαιρετικά κερδοφόρο προϊόν, όπως αναφέρει δημοσίευμα στη WashingtonPost
Από τη δεκαετία του 1950, οι εταιρείες άρχισαν να προσθέτουν αντιμικροβιακές ουσίες στα σαπούνια, διαφημίζοντας την ικανότητά τους να εξουδετερώνουν το «99,9%» των μικροβίων.
Ωστόσο, οι ειδικοί χαρακτηρίζουν αυτή την πρακτική ως ένα είδος «θεάτρου υγιεινής», καθώς δεν υπάρχουν αποδείξεις ότι τα προϊόντα αυτά υπερτερούν του απλού σαπουνιού και του νερού.
Αντιθέτως, υπάρχει η ανησυχία ότι η αλόγιστη χρήση τους μπορεί να συμβάλλει στην εμφάνιση μικροβίων που γίνονται ολοένα και πιο ανθεκτικά στις θεραπείες.
Η πανδημία εκτόξευσε τη χρήση αντιμικροβιακών προϊόντων
Η πανδημία του κορωνοϊού αύξησε κατακόρυφα την κατανάλωση αντιμικροβιακών προϊόντων, παρά το γεγονός ότι η Covid-19 μεταδιδόταν κυρίως μέσω του αέρα.
Σήμερα, τα συστατικά αυτά έχουν περάσει σε πλήθος προϊόντων καθημερινής χρήσης, όπως:
- σαπούνια χεριών
- απορρυπαντικά ρούχων
- απολυμαντικά σπρέι
- καλλυντικά
- μαντηλάκια καθαρισμού
- προϊόντα προσωπικής φροντίδας
Οι ουσίες αυτές έχουν πλέον ανιχνευθεί ακόμη και στο αίμα και στο μητρικό γάλα.
Μυρωδιά ηλικιωμένων: Η επιστήμη εξηγεί γιατί δεν φταίει η υγιεινή – Τι μπορούν να κάνουν;
Γιατί το απλό σαπούνι είναι εξίσου αποτελεσματικό
Στα ράφια των σούπερ μάρκετ συναντά κανείς προϊόντα που υπόσχονται εξόντωση του 99,9% των βακτηρίων, ενώ τα κοινά σαπούνια δηλώνουν ότι απομακρύνουν τα μικρόβια.
Και οι δύο ισχυρισμοί είναι σωστοί, αλλά λειτουργούν με διαφορετικό τρόπο.
Το σαπούνι διαθέτει μόρια με δύο διαφορετικά άκρα. Το ένα προσκολλάται στα λιπαρά στοιχεία και διασπά τη βρωμιά, ενώ το άλλο συνδέεται με το νερό, επιτρέποντας την απομάκρυνση όλων των υπολειμμάτων κατά το ξέβγαλμα.
Ουσιαστικά, το σαπούνι δεν σκοτώνει τα μικρόβια. Τα απομακρύνει από την επιφάνεια του δέρματος.
Αντίθετα, οι αντιμικροβιακές ουσίες επιδιώκουν να εξοντώσουν απευθείας τους μικροοργανισμούς, καταστρέφοντας την εξωτερική τους μεμβράνη.
Το τελικό αποτέλεσμα, ωστόσο, είναι σχεδόν το ίδιο όσον αφορά την προστασία από τις κοινές λοιμώξεις.
Οι μελέτες δεν δείχνουν κανένα επιπλέον όφελος για τα αντιβακτηριακά σαπούνια
Επιστημονικές έρευνες που πραγματοποιήθηκαν επί δεκαετίες δεν κατέγραψαν διαφορές στα ποσοστά ασθενειών ανάμεσα στα νοικοκυριά που χρησιμοποιούν αντιμικροβιακά προϊόντα και σε εκείνα που βασίζονται αποκλειστικά στο απλό σαπούνι.
Μία ανάλυση του 2007, που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Clinical Infectious Diseases και περιλάμβανε 27 μελέτες, κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η τρικλοζάνη δεν ήταν πιο αποτελεσματική από το κοινό σαπούνι ούτε στην πρόληψη των συμπτωμάτων ούτε στη μείωση των βακτηρίων στα χέρια.
Παράλληλα, εργαστηριακές δοκιμές έδειξαν ότι βακτήρια που ανέπτυξαν ανθεκτικότητα στην τρικλοζάνη εμφάνισαν μεγαλύτερη ανθεκτικότητα και απέναντι στα αντιβιοτικά.
Η Rebecca Fuoco από το Green Science Policy Institute επισημαίνει ότι δεν υπήρχαν ανεξάρτητα επιστημονικά στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι αυτά τα προϊόντα προσφέρουν μεγαλύτερη προστασία.
«Δεν υπήρχε καμία ανεξάρτητη, αξιολογημένη από ομότιμους επιστήμονες απόδειξη ότι αυτά τα σαπούνια απομακρύνουν περισσότερα παθογόνα βακτήρια από ό,τι το απλό σαπούνι σε μια τυπική διαδικασία πλυσίματος των χεριών ή ότι μειώνουν τις ασθένειες στα νοικοκυριά», δήλωσε.
Και συμπλήρωσε:
«Ήταν απλώς μάρκετινγκ».
20 τρόποι για σωστή φροντίδα στην ευαίσθητη περιοχή
Οι καθυστερήσεις στις ρυθμίσεις προκαλούν ανησυχία
Το 2016, ο FDA απαγόρευσε 19 δραστικά συστατικά από τα οικιακά αντισηπτικά προϊόντα, μεταξύ των οποίων και την τρικλοζάνη.
Ο αμερικανικός οργανισμός έκρινε ότι οι κατασκευαστές δεν είχαν αποδείξει ούτε την ασφάλεια ούτε την ανώτερη αποτελεσματικότητά τους έναντι του απλού σαπουνιού.
Ωστόσο, διατηρήθηκε ένα σημαντικό «παράθυρο» για τρεις ακόμη ουσίες, συμπεριλαμβανομένων δύο ενώσεων γνωστών ως «quats».
Παρότι η αρχική μεταβατική περίοδος ήταν μόλις ένας χρόνος, οι αναβολές παρατάθηκαν για σχεδόν μία δεκαετία, ενώ τα επιστημονικά δεδομένα που εγείρουν ανησυχίες συνεχίζουν να αυξάνονται.
Σήμερα, περισσότερο από το ένα τρίτο της αγοράς απολυμαντικών, ειδικά στις Ηνωμένες Πολιτείες, περιλαμβάνει αυτά τα νεότερα αντιμικροβιακά προϊόντα.
Η μεγάλη απειλή είναι η ανθεκτικότητα στα αντιβιοτικά
Οι επιστήμονες φοβούνται ότι οι συγκεκριμένες χημικές ουσίες συσσωρεύονται τόσο στον ανθρώπινο οργανισμό όσο και στο περιβάλλον.
Η μεγαλύτερη ανησυχία αφορά την ανάπτυξη μικροβιακής αντοχής, δηλαδή τη διαδικασία κατά την οποία τα μικρόβια αποκτούν άμυνες απέναντι στα αντιβιοτικά.
Τα εργαστηριακά δεδομένα δείχνουν ότι οι μικροοργανισμοί μπορούν να αναπτύξουν μηχανισμούς προστασίας απέναντι στις αντιμικροβιακές ουσίες, οι οποίοι παράλληλα τους προσφέρουν ανθεκτικότητα και στα φάρμακα που χρησιμοποιούνται για τη θεραπεία λοιμώξεων.
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας προειδοποιεί ότι μία στις έξι συνηθισμένες βακτηριακές λοιμώξεις παρουσιάζει πλέον ανθεκτικότητα στα καθιερωμένα αντιβιοτικά.
Πρόκειται για αύξηση της τάξης του 40% μέσα στην περίοδο 2018-2023.
Οι ανθεκτικές λοιμώξεις ευθύνονταν για περίπου ένα εκατομμύριο θανάτους κάθε χρόνο μεταξύ 1990 και 2021, ενώ οι προβλέψεις δείχνουν ότι ο αριθμός αυτός ενδέχεται να διπλασιαστεί μέχρι το 2050.
Γιατί δεν πρέπει να φοράτε ποτέ τις κάλτσες στο κρεβάτι ακόμα και αν κρυώνετε
Τι προτείνουν οι ειδικοί για το σπίτι
Οι επιστήμονες τονίζουν ότι δεν πρέπει να επιδιώκουμε τη δημιουργία ενός αποστειρωμένου σπιτιού.
Το μικροβίωμα του ανθρώπου, δηλαδή οι μικροοργανισμοί που ζουν φυσιολογικά στο σώμα μας, εξαρτάται από τη συνεχή επαφή με το περιβάλλον.
Η συντριπτική πλειονότητα των βακτηρίων είναι ακίνδυνη ή ακόμη και ωφέλιμη, ενώ συμβάλλει στον περιορισμό επικίνδυνων παθογόνων οργανισμών.
Η Theresa Michele από το τμήμα μη συνταγογραφούμενων φαρμάκων του FDA έχει τονίσει επανειλημμένα ότι το απλό σαπούνι και το νερό αποτελούν την πρώτη γραμμή άμυνας.
Ένα σωστό πλύσιμο των χεριών για 10 έως 20 δευτερόλεπτα αρκεί για να απομακρύνει σχεδόν όλα τα κοινά βακτήρια και τους ιούς.
Οι περιπτώσεις όπου η απολύμανση είναι πραγματικά απαραίτητη
Η απολύμανση έχει ουσιαστικό ρόλο μόνο σε συγκεκριμένες περιπτώσεις υψηλού κινδύνου.
Συνιστάται όταν:
- υπάρχουν σωματικά υγρά σε μια επιφάνεια
- υπάρχει επαφή με ωμό κρέας
- στο σπίτι ζει ανοσοκατεσταλμένο άτομο
- υπάρχει υποψία γαστρεντερίτιδας ή επίμονου νοροϊού
Σε αυτές τις περιπτώσεις, οι υγειονομικές αρχές συνιστούν πρώτα καθαρισμό με σαπούνι και νερό και στη συνέχεια χρήση εγκεκριμένου απολυμαντικού προϊόντος ή αραιωμένου διαλύματος χλωρίνης.
Η χλωρίνη διασπάται τελικά σε αλάτι, νερό και οξυγόνο.
Τι δεν πρέπει να καθαρίζετε ποτέ με σαπούνι – 10 αντικείμενα που «απαγορεύονται»
Ένα αποστειρωμένο σπίτι ίσως κάνει περισσότερο κακό παρά καλό
Η Maya Nadimpalli, επίκουρη καθηγήτρια στη Σχολή Δημόσιας Υγείας Rollins του Emory University, υποστηρίζει ότι η υπερβολική απολύμανση στο σπίτι σπάνια είναι απαραίτητη.
Η ίδια και ο σύζυγός της, ο οποίος εργάζεται ως ερευνητής ανοσολόγος, ακολουθούν την «υπόθεση της υγιεινής», σύμφωνα με την οποία η πρώιμη έκθεση των παιδιών σε φυσιολογικούς μικροοργανισμούς βοηθά στην ομαλή ανάπτυξη του ανοσοποιητικού τους συστήματος.
Παράλληλα, θεωρείται ότι μειώνει τον μελλοντικό κίνδυνο εμφάνισης αλλεργιών και αυτοάνοσων παθήσεων.
Βέβαια, οι ειδικοί υπογραμμίζουν ότι πρέπει να αποφεύγεται η έκθεση των μικρών παιδιών σε σοβαρές ασθένειες και ιδιαίτερα σε επικίνδυνους αναπνευστικούς ιούς.
Στο σπίτι της, η οικογένεια χρησιμοποιεί τα πιο απλά σαπούνια, χωρίς αρώματα και βιοκτόνες ουσίες.
Σύμφωνα με δημοσίευση στο επιστημονικό περιοδικό Environmental Science & Technology, η υπερβολική χρήση αυτών των ουσιών μπορεί να ενισχύσει την ανάπτυξη και τη διασπορά της μικροβιακής αντοχής τόσο στο περιβάλλον όσο και στα συστήματα επεξεργασίας λυμάτων. Οι ερευνητές υπογραμμίζουν ότι η χρήση ισχυρών αντιμικροβιακών συστατικών θα πρέπει να περιορίζεται μόνο στις περιπτώσεις όπου υπάρχει σαφές όφελος για τη δημόσια υγεία, καθώς η αλόγιστη έκθεση των μικροοργανισμών σε αυτές τις ουσίες μπορεί να συμβάλει στην εμφάνιση ανθεκτικών στελεχών που δυσκολεύουν σημαντικά τη θεραπεία των λοιμώξεων.
Όπως ανέφερε η ίδια:
«Είμαστε προσεκτικοί με την υγιεινή, αλλά δεν επιδιώκουμε αυτή τη λογική του 99,9% εξάλειψης των βακτηρίων σε κάθε τι που κάνουμε».
Και καταλήγει:
«Ο στόχος για τα παιδιά μας είναι να αναπτύξουν ένα υγιές ανοσοποιητικό σύστημα».