Δεν είναι μόνο η ζάχαρη, το στρες ή τα ξενύχτια που μπορεί να μας κάνουν να γεράσουμ πιο γρήγορα – ένας από τους μεγαλύτερους «ενόχους» μπορεί να είναι κάτι που κάνουμε ανεπαίσθητα, όλη μέρα. Το να καθόμαστε πολλή ώρα μπροστά σε οθόνες μπορεί να επιταχύνει σιωπηλά τη γήρανση. Τι ισχύει και τι να κάνουμε;
Το να περνάμε υπερβολικά πολύ χρόνο μπροστά σε οθόνες μπορεί να μας γερνά πιο γρήγορα
Ενώ πολλοί γνωρίζουν ότι η κακή διατροφή, το χρόνιο στρες και η έλλειψη ύπνου μπορεί να επιταχύνουν τη γήρανση, υπάρχει ακόμη μία καθημερινή συνήθεια που πρέπει να προσέξουμε: το να είμαστε πολλές ώρες μπροστά σε οθόνες. Και ναι, η ειρωνεία δεν περνά απαρατήρητη, καθώς διαβάζετε αυτό το κείμενο σε οθόνη. Το να κοιτάμε μια οθόνη μπορεί να επηρεάσει τη σωματική και ψυχική μας υγεία με διάφορους τρόπους. Ειδικοί εξηγούν τι συμβαίνει πραγματικά, πώς μπορούμε να περνάμε λιγότερο χρόνο μπροστά σε οθόνες και δίνουν πρακτικές συμβουλές για υγιή γήρανση.
Ο τρόπος ζωής και οι διατροφικές συνήθειες που μπορεί να επιταχύνουν τη γήρανση
Σύμφωνα με εργασία του 2025 με τίτλο Aging and anti-aging strategies: A review of past and future therapeutics, η γήρανση περιγράφεται ως μια προοδευτική εκφυλιστική διαδικασία που χαρακτηρίζεται από μείωση της φυσιολογικής λειτουργίας και αυξημένη ευαλωτότητα σε ασθένειες που σχετίζονται με την ηλικία, με αυξανόμενο ερευνητικό ενδιαφέρον στον εντοπισμό αποτελεσματικών αντιγηραντικών φαρμάκων.
Η ανασκόπηση συνοψίζει βασικές οδούς που σχετίζονται με τη γήρανση και θεραπευτικούς στόχους – όπως η απομάκρυνση γηρασμένων κυττάρων, η ενίσχυση του NAD⁺, οι αντιφλεγμονώδεις και αντιοξειδωτικές άμυνες, η ρύθμιση της πρωτεόστασης και η ενεργοποίηση της τελομεράσης – και περιγράφει πρόσφατες εξελίξεις σε αντιγηραντικούς παράγοντες και στρατηγικές που στοχεύουν στη βελτίωση του προσδόκιμου ζωής και της υγείας.
Άλλες πρόσφατες μελέτες δείχνουν ότι οι καθημερινές διατροφικές και συμπεριφορικές επιλογές μπορούν να επηρεάσουν το πόσο γρήγορα γερνά το σώμα σε βιολογικό επίπεδο. Έρευνες που χρησιμοποιούν δείκτες βιολογικής γήρανσης δείχνουν ότι ορισμένες συνήθειες μπορεί να επιταχύνουν τη γήρανση με την πάροδο του χρόνου, ενώ πιο υγιή πρότυπα φαίνεται να την επιβραδύνουν.
Διατροφικοί και τρόποι ζωής παράγοντες που συνδέονται με ταχύτερη γήρανση περιλαμβάνουν:
- Κακής ποιότητας διατροφή, ειδικά όταν είναι φτωχή σε φρούτα και λαχανικά και πλούσια σε επεξεργασμένα τρόφιμα και ζαχαρούχα ροφήματα
- Διατροφικά πρότυπα που προάγουν τη φλεγμονή, τα οποία μπορεί να αυξάνουν το στρες και τη φλεγμονή στο σώμα
- Κάπνισμα και βαριά κατανάλωση αλκοόλ, που συνδέονται έντονα με ταχύτερη βιολογική γήρανση
- Χαμηλή σωματική δραστηριότητα και καθιστική συμπεριφορά, που σχετίζονται με «μεγαλύτερη» βιολογική ηλικία
- Ανθυγιεινούς συνδυασμούς τρόπου ζωής, όπου η κακή διατροφή και το κάπνισμα παίζουν τον μεγαλύτερο ρόλο
Πώς μπορεί να επιταχύνει τη γήρανση το να καθόμαστε πολλή ώρα μπροστά από οθόνες
Καθόμαστε περισσότερο
Αν περνάτε το εργάσιμο μέρος της ημέρας μπροστά σε μια οθόνη, χαλαρώνετε το βράδυ με τηλεόραση – συχνά ελέγχοντας ταυτόχρονα το κινητό – και κλείνετε τη μέρα με ένα τελευταίο σκρολάρισμα πριν τον ύπνο, αυτό μεταφράζεται σε πολλές ώρες καθιστικής ζωής. «Ο υπερβολικός χρόνος μπροστά σε οθόνες σίγουρα μας κάνει πιο καθιστικούς, κάτι που θεωρείται επιβλαβές για την υγεία μας», λέει η Αμερικανίδα ιατρός Alicia Robbins, σύμφωνα με το Eating Well. Μελέτη διαπίστωσε ότι άτομα που ανέφεραν ότι κάθονταν για πάνω από οκτώ ώρες την ημέρα είχαν υψηλότερους βιοδείκτες που συνδέονται με επιταχυνόμενη γήρανση σε σύγκριση με όσους περιόριζαν τον καθιστικό χρόνο σε κάτω από τέσσερις ώρες.
Το να κάθεται κανείς για πολλές ώρες συνδέεται με υψηλότερο σωματικό λίπος, χαμηλότερη άλιπη μυϊκή μάζα και μειωμένη μιτοχονδριακή λειτουργία. Μαζί, αυτές οι αλλαγές μπορούν να συμβάλουν σε χειρότερη μεταβολική υγεία, αυξημένο κίνδυνο χρόνιων παθήσεων και τελικά, πρόωρη γήρανση.
Κρυώνουμε περισσότερο όσο μεγαλώνουμε; Τι μπορεί να δείχνει αυτό
Μειώνεται ο χρόνος κοινωνικής αλληλεπίδρασης
Μερικές φορές είναι δελεαστικό να βασιζόμαστε στις instant messaging αντί για δια ζώσης συναντήσεις με φίλους. «Η κοινωνική σύνδεση είναι τόσο σημαντικό κομμάτι της μακροζωίας, της συνολικής ποιότητας ζωής και της μακροχρόνιας ευτυχίας», λέει η Robbins. Σημειώνει ότι βρισκόμαστε σε μια επιδημία μοναξιάς – κάτι που συνδέεται με αυξημένη φλεγμονή και ταχύτερη γνωστική έκπτωση.
Όταν μπορείτε, προσπαθήστε να κανονίζετε μια δια ζώσης συνάντηση με έναν φίλο αντί να στέλνετε μηνύματα. Μια άλλη εξαιρετική επιλογή είναι να βρείτε έναν «σύντροφο» για άσκηση, ώστε να καλύπτετε την ανάγκη για κοινωνική επαφή και να περνάτε λιγότερο χρόνο καθιστικοί.
Το μπλε φως μπορεί να επιταχύνει τη γήρανση του δέρματος
Οι οθόνες εκπέμπουν μπλε φως, έναν τύπο φωτός που μας κρατά σε εγρήγορση. Μπορεί επίσης να προάγει την πρόωρη γήρανση του δέρματος και να επηρεάζει αρνητικά την υγεία του, λέει η Αμερικανίδα δερματολόγος Marisa Garshick. «Το μπλε φως μπορεί να συμβάλλει σε σημάδια γήρανσης, όπως υπερμελάγχρωση και λεπτές γραμμές και ρυτίδες», εξηγεί.
Το μπλε φως μπορεί να διεγείρει την παραγωγή ελεύθερων ριζών στο δέρμα, να αυξήσει τη φλεγμονή, να προκαλέσει βλάβες στο DNA και να υποβαθμίσει τα φυσικά αντιοξειδωτικά που κανονικά προστατεύουν το δέρμα – όλα στοιχεία που μπορεί να επιταχύνουν τη γήρανση. Ωστόσο, η Garshick σημειώνει ότι χρειάζεται περισσότερη έρευνα.
Προάγει το «tech neck»
Το να κοιτάτε προς τα κάτω για να δείτε την οθόνη του υπολογιστή ή του κινητού σας μπορεί να δημιουργήσει κακή στάση σώματος και να οδηγήσει σε αυτό που είναι γνωστό ως «text neck» ή «tech neck». Μια εργονομική ρύθμιση μπορεί να βοηθήσει ώστε ο υπολογιστής να βρίσκεται στο ύψος των ματιών, αλλά εκτός αν κρατάτε το κινητό στο ύψος του προσώπου, συνήθως είστε σκυμμένοι και κοιτάτε προς τα κάτω.
Αυτή η στάση δεν επηρεάζει μόνο τον αυχένα και την πλάτη – μπορεί να επηρεάσει και το δέρμα. «Το να κοιτάμε προς τα κάτω τα κινητά μας μπορεί σίγουρα να συμβάλλει στη χαλάρωση του προσώπου και του λαιμού λόγω των αθροιστικών επιδράσεων της βαρύτητας», λέει η Garshick. Εξηγεί ότι το δέρμα του λαιμού είναι πιο λεπτό και ευαίσθητο, γεγονός που το κάνει πιο επιρρεπές στη χαλάρωση και στις γραμμές, ενώ οι μύες του λαιμού τραβούν προς τα κάτω το κάτω μέρος του προσώπου, ενισχύοντας ενδεχομένως την εμφάνιση προγουλιού. Όποτε είναι δυνατόν, προσπαθήστε να κρατάτε τον υπολογιστή, το κινητό ή άλλες συσκευές στο ύψος των ματιών για να μειώνετε την καταπόνηση τόσο στη στάση του σώματος όσο και στο δέρμα.
Μειώνει την ποιότητα του ύπνου
Αν, όπως οι περισσότεροι, κοιμάστε με το κινητό στο υπνοδωμάτιο ή βλέπετε τηλεόραση μέχρι τις 2 τα ξημερώματα, γνωρίζετε ότι ο χρόνος μπροστά σε οθόνες μπορεί να είναι κακός για τον ύπνο. Στην πραγματικότητα, συνδέεται με αϋπνία και μικρότερης διάρκειας, χαμηλής ποιότητας ύπνο.
Είναι εύκολο να παρασυρθείτε από την αγαπημένη σας εκπομπή ή να χαθείτε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, μένοντας έτσι ξύπνιοι για περισσότερο. Επιπλέον, το μπλε φως από τις οθόνες στέλνει σήματα στον εγκέφαλο να καταστείλει τη μελατονίνη, την ορμόνη που βοηθά να αποκοιμηθούμε, εξηγεί η Robbins. Δυστυχώς, ο κακός ύπνος δεν σας αφήνει μόνο νυσταγμένους την επόμενη μέρα – μπορεί επίσης να αυξήσει τη φλεγμονή που επιταχύνει τη γήρανση του εγκεφάλου.
Συμβουλές για αντιγήρανση
Υπάρχουν πολλοί τρόποι να ελέγξετε τον χρόνο μπροστά σε οθόνες. Για παράδειγμα, μπορείτε να αφήνετε το κινητό σε άλλο δωμάτιο ή να το τοποθετείτε με την οθόνη προς τα κάτω, να πηγαίνετε για περπάτημα χωρίς να το πάρετε μαζί ή να απενεργοποιείτε προσωρινά εφαρμογές κοινωνικών δικτύων ώστε να μην τις χρησιμοποιείτε πριν τον ύπνο, προτείνει η Robbins.
Γκρίζα μαλλιά: Κινέζοι επιστήμονες ανέπτυξαν ενέσεις που επαναφέρουν το φυσικό χρώμα
Εκτός από μια υγιή σχέση με τις οθόνες, η εστίαση και σε άλλες συνήθειες τρόπου ζωής μπορεί να υποστηρίξει την υγιή γήρανση:
- Περπατήστε. Το περπάτημα 30 λεπτά, πέντε ημέρες την εβδομάδα, βελτιώνει τη συνολική υγεία – συμπεριλαμβανομένης της καλύτερης γήρανσης.
- Καταναλώστε περισσότερα φυτικά τρόφιμα. Η κατανάλωση περισσότερων φρούτων, λαχανικών, δημητριακών ολικής άλεσης, ξηρών καρπών, οσπρίων, γαλακτοκομικών χαμηλών λιπαρών και ακόρεστων λιπαρών συνδέεται με πιο υγιή γήρανση σε σύγκριση με διατροφικά πρότυπα πλούσια σε νάτριο, ζαχαρούχα ροφήματα ή επεξεργασμένα κρέατα.
- Χρησιμοποιείτε αντηλιακό καθημερινά. Ακόμη και όταν μένετε μέσα, η εφαρμογή αντηλιακού ή ενυδατικής με SPF μπορεί να βοηθήσει στη μείωση της πρόωρης γήρανσης του δέρματος. Αναζητήστε συστατικά όπως το οξείδιο του σιδήρου, που προσφέρει προστασία από το ορατό φως, συμπεριλαμβανομένου του μπλε φωτός, λέει η Garshick.
- Κρατήστε την οθόνη στο ύψος των ματιών. «Αυτό μπορεί να βοηθήσει στη μείωση της επαναλαμβανόμενης καταπόνησης του αυχένα από το συνεχές κοίταγμα προς τα κάτω», λέει η Garshick.
Πηγές: EatingWell, SN, JMIR Publications, WILEY Online Library, NPJ, eLife, ScienceDirect