Η σαρκοπενία είναι η προοδευτική απώλεια μυϊκής μάζας που έρχεται κυρίως με τη γήρανση, εμφανίζεται συνήθως μετά την ηλικία των 60 και επιδεινώνεται με το πέρασμα του χρόνου. Μπορεί να οδηγήσει σε μειωμένη ενέργεια και κινητικότητα, αυξημένο κίνδυνο για πτώσεις και κατάγματα και, κατ’ επέκταση, σε μειωμένη ποιότητα ζωής.
Η κρεατίνη μπορεί να αυξήσει τη μυϊκή μάζα ακόμα κι αν δεν γυμναζόμαστε – Τι αποκαλύπτει μελέτη
Οι μύες ως ενδοκρινό όργανο και η σημασία των μυοκινών
Οι σκελετικοί μύες είναι απαραίτητοι για τη διατήρηση ζωτικών λειτουργιών, όπως η κίνηση, η αναπνοή και η θερμογένεση, και πλέον αναγνωρίζονται ως ενδοκρινικά όργανα. Οι μύες απελευθερώνουν παράγοντες που ονομάζονται μυοκίνες, οι οποίοι ρυθμίζουν διάφορες φυσιολογικές διεργασίες και παίζουν σημαντικό ρόλο στη μεταβολική ομοιοστασία του οργανισμού.
Οι μυοκίνες ευνοούν την πρόσληψη και οξείδωση της γλυκόζης και των ελεύθερων λιπαρών οξέων και επηρεάζουν ευνοϊκά την ηπατική λειτουργία και τη μιτοχονδριακή λειτουργία του φαιού λιπώδους ιστού.
Η άσκηση ευνοεί την έκκριση και τη δράση μυοκινών, ενώ η σωματική αδράνεια συντελεί στη μείωση έκκρισής τους. Αυτό εξηγεί τη σχέση καθιστικής ζωής και καρδιομεταβολικών επιπλοκών.
Πώς μετράται η μυϊκή μάζα
Τα επίπεδα της μυϊκής μάζας είναι πλέον αρκετά εύκολο να υπολογιστούν με αναλύσεις όπως η DEXA, η αξονική τομογραφία και η μαγνητική τομογραφία, ή ακόμα πιο εύκολα με την ανάλυση σύστασης σώματος με τη μέθοδο της βιοηλεκτρικής αγωγιμότητας.
Υπάρχουν επίσης δείκτες λειτουργικής ικανότητας των μυών, όπως η μέτρηση της δύναμης λαβής, η ταχύτητα βάδισης, η δοκιμασία σηκώματος από καρέκλα και η δοκιμασία βάδισης 6 λεπτών.
Παράγοντες κινδύνου και επιπτώσεις στην καθημερινότητα
Οι παράγοντες που αυξάνουν τον κίνδυνο εμφάνισης σαρκοπενίας είναι οι παρακάτω.
- Οι ορμονικές αλλαγές, δηλαδή η μείωση της τεστοστερόνης, των οιστρογόνων και της αυξητικής ορμόνης,
- Η χρόνια φλεγμονή,
- Η νευρομυϊκή εκφύλιση,
- Οι διατροφικές ελλείψεις, όπως η αναιμία και η ανεπαρκής πρόσληψη πρωτεϊνών ή βιταμινών D και B12,
- Ο καθιστικός τρόπος ζωής.
Οι κυριότερες συνέπειες της σαρκοπενίας είναι οι εξής.
- Η μειωμένη μυϊκή δύναμη και αντοχή, που προκαλούν δυσκολία ακόμα και στις απλές καθημερινές δραστηριότητες,
- Ο αυξημένος κίνδυνος πτώσεων και καταγμάτων,
- Οι υποτροπιάζουσες λοιμώξεις και η αδυναμία ανάρρωσης σε νοσηλευόμενους ασθενείς,
- Οι ψυχοκοινωνικές επιπτώσεις, όπως η κατάθλιψη και η κοινωνική απομόνωση.
Η σαρκοπενία και τα νέα φάρμακα για την παχυσαρκία
Τα τελευταία χρόνια, τα φάρμακα της κατηγορίας των αγωνιστών GLP‑1, όπως η σεμαγλουτίδη, η λιραγλουτίδη και η τιρζεπατίδη, χρησιμοποιούνται ευρέως για τη θεραπεία της παχυσαρκίας και του σακχαρώδους διαβήτη τύπου 2 και συμβάλλουν αποδεδειγμένα στην απώλεια βάρους.
Μετά από μελέτες όμως παρατηρήσαμε ότι σε πολλές περιπτώσεις αυτή η απώλεια βάρους συνοδευόταν και από απώλεια μυϊκής μάζας, δηλαδή από σαρκοπενία. Ειδικότερα, για τη σεμαγλουτίδη, μελέτες σε ασθενείς με παχυσαρκία έδειξαν απώλεια βάρους έως 15%, με παράλληλες απώλειες μυϊκής μάζας περίπου 40% της συνολικής απώλειας.
Για τη λιραγλουτίδη παρατηρήθηκε απώλεια βάρους 5–10% του συνολικού βάρους, με απώλεια μυϊκής μάζας μέσα στα αναμενόμενα όρια, χωρίς στατιστικά σημαντικές διαφορές σε σχέση με το placebo.
Για την τιρζεπατίδη, από τα δεδομένα που έχουμε ως τώρα παρατηρείται υψηλή απώλεια βάρους, 20–25%, αλλά και πιο μικρή απώλεια μυϊκής μάζας σε σχέση με τις άλλες αγωγές, περίπου 20–25% της συνολικής απώλειας βάρους.
Παρόλα αυτά, κάθε αγωγή μπορεί με τον κατάλληλο τρόπο να χρησιμοποιηθεί με ασφάλεια και να μας δώσει θετικά αποτελέσματα. Η σαρκοπενία, είτε ως αποτέλεσμα γήρανσης είτε ως συνέπεια των παραπάνω φαρμακευτικών αγωγών, προλαμβάνεται ή αντιμετωπίζεται με δύο βασικές υγιεινείς διαιτητικές παρεμβάσεις, τη σωστή διατροφή και τη σωστή σωματική άσκηση.
Τόνος, κοτόπουλο ή σολομός; Διατροφολόγος βαθμολογεί 7 υγιεινά σάντουιτς – Ποιο είναι το χειρότερο
Διατροφική παρέμβαση
- Αυξημένη πρόσληψη πρωτεϊνών, περίπου 1,2–1,5 g ανά κιλό σωματικού βάρους, συνιστώνται για άτομα άνω των 65 ετών ή σε άτομα με χαμηλή μυϊκή μάζα,
- Επιλογή πρωτεϊνών υψηλής βιολογικής αξίας, όπως το ψάρι, το άπαχο μοσχάρι, το κοτόπουλο, τα γαλακτοκομικά και τα αυγά,
- Συμπληρώματα αμινοξέων όπως η L‑λευκίνη, αλλά και συμπλήρωμα κρεατίνης, όποτε απαιτείται,
- Συμπληρώματα βιταμίνης D, σε δόση 800–2000 IU ημερησίως, η οποία φαίνεται ότι ενισχύει τη μυϊκή δύναμη και τον έλεγχο ισορροπίας,
- Διατροφή πλούσια σε αντιοξειδωτικά, όπως η βιταμίνη C, η βιταμίνη E και οι πολυφαινόλες, που βρίσκονται κυρίως σε φρούτα και λαχανικά.
Σωματική άσκηση
- Ασκήσεις αντιστάσεις 2–3 φορές την εβδομάδα, με ελεύθερα βάρη, λάστιχα ή όργανα γυμναστικής, που συμβάλλουν ενεργά στη μυϊκή ανάπτυξη,
- Αερόβια άσκηση, τουλάχιστον 150 λεπτά την εβδομάδα μέτριας έντασης, η οποία, από πληθώρα ερευνών, φαίνεται να υποστηρίζει την καρδιαγγειακή υγεία.
Η σημασία της περιοδικής παρακολούθησης της μυϊκής μάζας
Η σαρκοπενία αποτελεί ένα σημαντικό θέμα της δημόσιας υγείας, όπου η πρόληψη και η αντιμετώπισή της απαιτεί διεπιστημονική προσέγγιση με διατροφικές παρεμβάσεις για υψηλή πρόσληψη πρωτεϊνών και βιταμινών, συχνή σωματική άσκηση, κυρίως αναερόβια, και χρήση συμπληρωμάτων ή φαρμακευτικών αγωγών.
Δεν πρέπει να παραβλέπουμε ότι οι νέες εβδομαδιαίες φαρμακευτικές αγωγές για την αντιμετώπιση της παχυσαρκίας, παρά τη σημαντική συμβολή τους στην απώλεια βάρους, ενδέχεται να ευνοήσουν την απώλεια μυϊκής μάζας και την ανάπτυξη σαρκοπενίας.
Για τον λόγο αυτό, η περιοδική μέτρηση και παρακολούθηση της μυϊκής μάζας κατά τη διάρκεια της θεραπείας κρίνεται ιδιαίτερα σημαντική. Η διατήρηση της μυϊκής υγείας είναι βασική προϋπόθεση για τη λειτουργικότητα, την αυτονομία και την καλύτερη ποιότητα ζωής, ιδιαίτερα στην τρίτη ηλικία.