Θυμάστε την ηλικία σας όταν σας ήρθε περίοδος για πρώτη φορά και αν αυτό συνέβη νωρίς, αργά ή κάπου στη μέση; Ορισμένοι γονείς αλλάζουν ακόμη και τα τρόφιμα που καταναλώνουν τα παιδιά ή τα προϊόντα προσωπικής φροντίδας που χρησιμοποιούν, προσπαθώντας να καθυστερήσουν την περίοδο ώστε να μη «μεγαλώσουν πολύ νωρίς». Έρχεται, όμως, πράγματι η περίοδος νωρίτερα; Είναι λόγος ανησυχίας;
Ξεκινά η εφηβεία νωρίτερα;
Τα κορίτσια συνήθως μπαίνουν στην εφηβεία μεταξύ 8 και 13 ετών, με πρώτο σημάδι την ανάπτυξη του στήθους και, περίπου 1,5 έως 3 χρόνια αργότερα, την πρώτη έμμηνο ρύση.
Τα στοιχεία δείχνουν ότι τα κορίτσια μπαίνουν στην εφηβεία ελαφρώς νωρίτερα σε σχέση με το παρελθόν. Μια παγκόσμια μελέτη διαπίστωσε ότι η ανάπτυξη του στήθους αρχίζει περίπου τρεις μήνες νωρίτερα ανά δεκαετία, από το 1977 έως το 2013, με τη μέση ηλικία να μειώνεται από τα 10,5 στα 9,6 έτη.
Στις ΗΠΑ, η μέση ηλικία της πρώτης περιόδου μειώθηκε από τα 12,5 έτη για όσες γεννήθηκαν μεταξύ 1950 και 1969 στα 11,9 έτη για όσες γεννήθηκαν μεταξύ 2000 και 2005, αν και η ανάκληση της ηλικίας από τις ίδιες τις συμμετέχουσες μπορεί να επηρεάζει τα στοιχεία. Στην Αυστραλία, ο μέσος όρος είναι περίπου τα 12,9 έτη, ενώ το σύνηθες εύρος κυμαίνεται από τα 9 έως τα 15 έτη.
Ως πρώιμη εφηβεία θεωρείται η ανάπτυξη του στήθους ή η εμφάνιση τριχοφυΐας πριν από την ηλικία των 8 ετών και αφορά περίπου το 3% των παιδιών. Σε αυτή την περίπτωση συνιστάται η συμβουλή γιατρού. Ωστόσο, μόνο περίπου το 0,2% έχει κάποιο υποκείμενο ιατρικό πρόβλημα που χρειάζεται θεραπεία.
Έχει αλλάξει η ηλικία έναρξης της εφηβείας τις τελευταίες δεκαετίες;
Τα κορίτσια συνήθως μπαίνουν στην εφηβεία μεταξύ 8 και 13 ετών, ωστόσο η ηλικία έναρξης φαίνεται να μειώνεται σταδιακά τις τελευταίες δεκαετίες. Τα ερευνητικά δεδομένα δείχνουν:
- Νωρίτερη ανάπτυξη του στήθους: Η έναρξη της ανάπτυξης του στήθους έχει μετατοπιστεί σχεδόν κατά τρεις μήνες νωρίτερα ανά δεκαετία τα τελευταία 40 χρόνια.
- Μικρότερη ηλικία στην πρώτη περίοδο: Η μέση ηλικία της πρώτης περιόδου μειώθηκε από τα 12,5 έτη για όσες γεννήθηκαν μεταξύ 1950 και 1969 στα 11,9 έτη για όσες γεννήθηκαν μεταξύ 2000 και 2005, σύμφωνα με μελέτη του 2024 «Menarche and Time to Cycle Regularity Among Individuals Born Between 1950 and 2005 in the US».
- Αύξηση της πρώιμης εμμήνου ρύσεως: Το ποσοστό των κοριτσιών που είχαν περίοδο πριν από την ηλικία των 11 ετών σχεδόν διπλασιάστηκε, από 8,6% σε 15,5%.
- Κύριοι παράγοντες: Τα υψηλότερα ποσοστά παιδικής παχυσαρκίας εκτιμάται ότι εξηγούν σχεδόν το μισό αυτής της μεταβολής, ενώ ενδέχεται επίσης να παίζουν ρόλο η έκθεση σε ουσίες που επηρεάζουν το ορμονικό σύστημα και το στρες κατά την πρώιμη παιδική ηλικία.
Γιατί η περίοδος είναι επώδυνη και διαρκεί πολύ; Τι λένε οι ειδικοί του Cleveland
Τι καθορίζει το πότε θα ξεκινήσει η εφηβεία;
Η εφηβεία ξεκινά όταν ο εγκέφαλος απελευθερώνει την ορμόνη GnRH, η οποία διεγείρει την υπόφυση να εκκρίνει LH και FSH. Αυτές, με τη σειρά τους, δίνουν σήμα στις ωοθήκες να παράγουν οιστρογόνα και προγεστερόνη. Αρκετοί παράγοντες μπορούν να επηρεάσουν το πότε θα ενεργοποιηθεί αυτή η διαδικασία:
- Γενετική: Περισσότερα από 400 γονίδια επηρεάζουν τον χρόνο εμφάνισης της πρώτης περιόδου. Μελέτες δείχνουν ότι η κληρονομικότητα μπορεί να εξηγεί το 25% έως 50% των διαφορών στην ηλικία της πρώτης εμμήνου ρύσεως.
- Σωματικό βάρος: Το υψηλότερο σωματικό βάρος συνδέεται με νωρίτερη ανάπτυξη του στήθους και πρώτη περίοδο. Στις ανεπτυγμένες χώρες, η πρωιμότερη εφηβεία έχει συνδεθεί με την αυξημένη πρόσληψη θερμίδων και τη μειωμένη σωματική δραστηριότητα, αν και η νωρίτερη περίοδος μπορεί να αποτελεί δείκτη κινδύνου και όχι άμεση αιτία της παχυσαρκίας.
- Διατροφή και άσκηση: Η ανεπαρκής πρόσληψη θρεπτικών συστατικών, όπως πρωτεΐνες, θερμίδες, σίδηρος και ψευδάργυρος, ή η υπερβολική σωματική άσκηση μπορούν να οδηγήσουν σε χαμηλή ενεργειακή διαθεσιμότητα και να καθυστερήσουν την περίοδο. Ο περιορισμός του φαγητού ή η υπερβολική άσκηση με στόχο την καθυστέρηση της περιόδου είναι επιβλαβείς πρακτικές.
- Χημικές ουσίες στο περιβάλλον: Ουσίες που μπορούν να διαταράξουν το ορμονικό σύστημα, όπως τα PCBs, το DDT, η BPA και οι φθαλικές ενώσεις, ενδέχεται να επηρεάζουν τις ορμόνες που σχετίζονται με την εφηβεία. Παρόλο που ορισμένες από αυτές υπάρχουν σε πλαστικά και προϊόντα προσωπικής φροντίδας, όπως τα σαμπουάν, η αλλαγή προϊόντων ή συσκευασιών δεν εγγυάται ότι θα καθυστερήσει την περίοδο.
- Οικογενειακοί παράγοντες: Η απουσία του πατέρα, το μητρικό στρες και οι οικογενειακές αναταραχές έχουν συσχετιστεί με νωρίτερη εμφάνιση της περιόδου, αν και είναι δύσκολο να διαχωριστεί η σχέση αιτίας και αποτελέσματος.
Δυσμηνόρροια: Ποιας κοινής ψυχικής νόσου μπορεί να είναι σύμπτωμα οι έντονοι πόνοι περιόδου
Τι πρέπει να γνωρίζουν οι γονείς
Οι γονείς δεν μπορούν να ελέγξουν πότε ακριβώς θα ξεκινήσει η περίοδος ενός παιδιού. Καμία «καθαρή» διατροφή ή συγκεκριμένο πρόγραμμα άσκησης δεν έχει αποδειχθεί ότι μπορεί να καθυστερήσει με ασφάλεια την εφηβεία, ενώ οι περιβαλλοντικές εκθέσεις δεν μπορούν να εξαλειφθούν πλήρως.
Η εφηβεία δεν είναι κάτι που πρέπει να προκαλεί φόβο. Η πρώτη περίοδος δεν σημαίνει ότι ένα κορίτσι είναι έτοιμο για σχέσεις ή σεξ, ούτε ότι «χάνει την αθωότητά του». Επίσης, δεν σημαίνει ότι πρέπει ξαφνικά να «μεγαλώσει» ή να σταματήσει να απολαμβάνει την παιδική του ηλικία.
Η πρώτη περίοδος είναι μια φυσιολογική βιολογική διαδικασία, η οποία ξεκινά σε διαφορετική ηλικία για κάθε παιδί.
Πηγές: