Οι ρόλοι που αναλαμβάνουν τα παιδιά στην οικογένεια μπορεί να φαίνονται φυσικοί, όμως συχνά επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο βλέπουν τον εαυτό τους και τα αδέλφια τους. Eιδικοί εξηγούν πώς οι γονείς τους ενισχύουν άθελά τους και πώς μπορούν να αλλάξουν τη δυναμική. Γιατί κάποια αδέλφια δεν τα πάνε καλά;
Πώς δημιουργούνται και πώς μπορεί να επηρεάζονται οι ρόλοι ανάμεσα σε αδέλφια
Ο Rod Mitchell, ψυχολόγος στις ΗΠΑ, θυμάται ότι όταν ήταν 9 ετών, η 7χρονη αδελφή του προσπάθησε να πιάσει έναν μεγάλο πύργο Lego που κατασκεύαζε. Εκείνος τον τράβηξε, ένα κομμάτι έπεσε και η αδελφή του άρχισε να κλαίει. Οι γονείς τους είπαν: «Είσαι μεγαλύτερος. Θα έπρεπε να ξέρεις καλύτερα».
«Αυτή είναι η ίδια φράση που τώρα συμβουλεύω τους γονείς να αντικαταστήσουν», είπε ο Mitchell, σύμφωνα με το HuffPost. «Θυμάμαι τον θυμό επειδή ένιωθα ότι μου φέρθηκαν άδικα και, κάτω από αυτό, σχηματίστηκε ένα μάθημα. Τα δάκρυά της ήταν απόδειξη για κάτι, ενώ η δική μου εκδοχή δεν ήταν».
Οι γονείς μπορεί να πιστεύουν ότι διδάσκουν υπευθυνότητα, ενώ στην πραγματικότητα αναθέτουν άθελά τους συγκεκριμένους ρόλους.
Γιατί κάποια αδέλφια έχουν καλές σχέσεις ενώ άλλα όχι;
Η έρευνα δείχνει ότι οι σχέσεις μεταξύ αδελφών διαμορφώνονται από διάφορους παράγοντες και όχι από μία μόνο αιτία. Η συμπεριφορά των γονέων, η προσωπικότητα των παιδιών, οι δύσκολες εμπειρίες της παιδικής ηλικίας και ο τρόπος με τον οποίο τα αδέλφια αντιλαμβάνονται όσα συμβαίνουν μέσα στην οικογένειά τους μπορούν να παίξουν ρόλο.
Παιδιά και κατοικίδια: Ανησυχητική μελέτη για την ψυχική υγεία των παιδιών που έχουν γάτες
Τα βασικά ευρήματα περιλαμβάνουν:
- Η συμπεριφορά των γονέων έχει σημασία: Η μητρική ζεστασιά και ευαισθησία μπορεί να συμβάλλουν σε στενότερες σχέσεις μεταξύ αδελφών, ενώ οι συγκρούσεις μεταξύ γονέων και παιδιών μπορεί να συνδέονται με περισσότερες συγκρούσεις μεταξύ αδελφών.
- Η άνιση μεταχείριση μπορεί να δημιουργήσει εντάσεις: Τα παιδιά που αισθάνονται ότι οι γονείς τους αντιμετωπίζουν διαφορετικά τα αδέλφια μπορεί να εκδηλώνουν μεγαλύτερη εχθρότητα μεταξύ τους.
- Η προσωπικότητα και οι εμπειρίες της παιδικής ηλικίας έχουν σημασία: Τα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας συνδέονται με την εγγύτητα και τις συγκρούσεις μεταξύ αδελφών, ενώ η κακοποίηση στην παιδική ηλικία μπορεί να επηρεάσει την εγγύτητα μεταξύ τους ακόμη και στην ενήλικη ζωή.
- Οι διαφορετικές οπτικές μπορεί να προκαλέσουν συγκρούσεις: Τα αδέλφια που ερμηνεύουν διαφορετικά τις κοινές οικογενειακές εμπειρίες μπορεί να βιώνουν περισσότερες εντάσεις, σύμφωνα με μελέτη του 2026 με τίτλο “Quality Sibling Relationships: Perspective-Taking in Siblings From Divorced Families”.
Ο «υπεύθυνος», ο «εύκολος» και ο «δύσκολος»
Οι ρόλοι εμφανίζονται καθώς οι οικογένειες μοιράζουν ευθύνες και διαχειρίζονται τις διαφορές των παιδιών. Μπορεί να προκύψει ο υπεύθυνος, ο φροντιστής, ο ειρηνοποιός, ο επαναστάτης ή το παιδί που αποφεύγει να δημιουργεί επιπλέον στρες.
Τέλος το τρυπάνι στον οδοντίατρο; Το «μαγικό» υγρό των 10 δευτερολέπτων που σταματά την τερηδόνα
«Οι ρόλοι των αδελφών εμφανίζονται οργανικά ως απάντηση στην προσωπικότητα, τη σειρά γέννησης, το οικογενειακό στρες και τον τρόπο με τον οποίο οι γονείς αντιδρούν σε κάθε παιδί», είπε η Emily Waitt, διευθύντρια σε κλινική του Los Angeles, σύμφωνα με την ίδια πηγή.
Συχνά ένα παιδί γίνεται το «πρόβλημα» της οικογένειας, ενώ το άλλο θεωρείται «εύκολο» ή εκείνο που «τα έχει όλα υπό έλεγχο». Έτσι, το «εύκολο» παιδί μπορεί να λαμβάνει λιγότερη προσοχή και υποστήριξη.
Πώς τους ενισχύουν οι γονείς
Οι γονείς μπορεί να είναι πιο επιεικείς με το μικρότερο παιδί, ενώ από το μεγαλύτερο να ζητούν να κάνει υποχωρήσεις. «Είσαι πιο ώριμος από τον αδελφό σου, οπότε χρειάζομαι από εσένα να το προσπεράσεις».
«Αυτό μπορεί να ακούγεται σαν έπαινος, αλλά διδάσκει σε ένα παιδί ότι τα συναισθήματα και οι ανάγκες του έχουν λιγότερη σημασία», είπε η Waitt.
Ο αριθμός των παιδιών που έχετε μπορεί να δείξει πόσο θα ζήσετε – Πόσα παιδιά φέρνουν μακροζωία
«Οι γονείς μου έλεγαν: “περιμένουμε περισσότερα από εσένα” και “η αδελφή σου σε παρακολουθεί”. Η συμπεριφορά μου δεν ήταν ποτέ μόνο δική μου. Ήταν μια επίδειξη, που αξιολογούνταν με βάση το τι δίδασκε στην αδελφή μου», θυμάται ο Mitchell.
Πρόβλημα υπάρχει επίσης όταν το μεγαλύτερο παιδί αναλαμβάνει γονεϊκές ευθύνες, όπως να διαχειρίζεται τη συμπεριφορά ή την ασφάλεια του μικρότερου. «Το παιδί δεν βοηθά πλέον απλώς. Τοποθετείται σε γονεϊκό ρόλο», είπε η Waitt.
Γιατί δημιουργείται πικρία
Η σύγκριση μπορεί να προκαλέσει θυμό, φόβο και ζήλια.
«Αν ένα παιδί θεωρείται το αγαπημένο, το υπεύθυνο και το ώριμο, ενώ το άλλο χαρακτηρίζεται λιγότερο ευνοϊκά, δημιουργείται ανταγωνισμός για τη γονεϊκή αγάπη και προσοχή», είπε ο Raffi Bilek, οικογενειακός θεραπευτής στις ΗΠΑ.
«Μπορεί να είχαν αυτούς τους ρόλους παρά τη θέλησή τους, αλλά να πιστεύουν ότι το άλλο αδελφάκι ωφελήθηκε από τον δικό του ρόλο. Αυτό είναι γόνιμο έδαφος για μακροχρόνια πικρία», πρόσθεσε.
Οι ρόλοι δύσκολα αλλάζουν επειδή προσφέρουν στην οικογένεια προβλεψιμότητα. Ακόμη και στην ενήλικη ζωή, «όταν επιστρέφετε μαζί για οικογενειακές εκδηλώσεις, τα ίδια παλιά μοτίβα επαναλαμβάνονται», είπε ο Bilek.
3 σημάδια που αξίζει να προσέξουν οι γονείς
- Ξέρετε ποιο παιδί θα διορθώσετε πριν μάθετε τι συνέβη.
- Χρησιμοποιείτε εκφράσεις όπως «ως συνήθως» ή «για άλλη μια φορά».
- Ένα παιδί λέει «Εγώ είμαι ο κακός» ή αποκαλεί το αδελφάκι του «το έξυπνο».
Πώς μπορούν να αλλάξουν
Ο Mitchell προτείνει να αναγνωρίσετε το μοτίβο. «Σου συμπεριφερόμαστε σαν να είσαι ο υπεύθυνος και σε εσένα σαν να είσαι ο άγριος. Αυτό δεν ήταν δίκαιο. Αλλάζει».
«Κρατήστε το κάτω από δύο λεπτά και μην κατηγορείτε τον εαυτό σας», είπε. «Τα παιδιά δεν επαναδιαπραγματεύονται έναν ρόλο που κανείς δεν έχει παραδεχτεί ότι υπάρχει».
Δώστε επίσης προσωρινά «διακοπές» από έναν ρόλο. «Εγώ θα φροντίσω τον αδελφό σου απόψε, εσύ είσαι σε άδεια!». Παράλληλα, αναθέστε στο άλλο παιδί μια κατάλληλη ευθύνη, όπως την επιλογή οικογενειακής ταινίας.
Τέλος, επαινέστε την προσπάθεια, όχι την ταυτότητα, συμβούλευσε ο Mitchell. Αντί για «είσαι μεγαλύτερος, θα έπρεπε να ξέρεις καλύτερα», προτείνει να πείτε: «ήξερες τον κανόνα μας και χρειάζομαι από εσένα να τον ακολουθήσεις».
«Μπορείτε να ζητάτε υπεύθυνη συμπεριφορά. Απλώς αφαιρέστε την αναφορά στη σειρά γέννησης», κατέληξε.
Πηγές: HuffPost, WILEY, PubMed, Springer, PubMed, WILEY, WILEY