Πολλές ιστορίες αγάπης ξεκινούν από κάτι που μοιάζει με καθαρή σύμπτωση – μια τυχαία θέση, μια αποτυχημένη συγκατοίκηση ή μια απρόσμενη επαγγελματική μετάθεση. Παρότι πολλοί συχνά επικεντρώνονται στην επικοινωνία και τα κοινά ενδιαφέροντα, δεκαετίες έρευνας δείχνουν ότι αυτόός ο ένας παράγοντας μπορεί να παίξει πολύ μεγαλύτερο ρόλο απ’ ό,τι μπορεί να νομίζουμε. Ποιος είναι.
Πέφτετε για ύπνο τσακωμένοι; Γιατί οι ψυχολόγοι λένε ότι κάνετε το σωστό
Ποιο είναι το Νο1 πράγμα που μπορεί να γίνει καταλύτης σε φιλίες και σχέσεις
Για πα´νω από 70 χρόνια, έρευνες έχουν δείξει ότι το να βρίσκεται κάποιος κυριολεκτικά κοντά μας μπορεί να αυξήσει την πιθανότητα να αναπτυχθεί μια φιλία ή μια ερωτική σχέση, ακόμη και χωρίς κοινά ενδιαφέροντα ή άλλα πλεονεκτήματα.
Μία από τις πρώτες αποδείξεις προήλθε από τη μελέτη του 1950 Social Pressures in Informal Groups, στην οποία οι Leon Festinger, Stanley Schachter και Kurt Back διαπίστωσαν ότι παντρεμένοι μεταπτυχιακοί φοιτητές που ζούσαν πιο κοντά μεταξύ τους στο συγκρότημα κατοικιών Westgate West, κοντά στο MIT, είχαν πολύ περισσότερες πιθανότητες να γίνουν στενοί φίλοι σε σύγκριση με όσους έμεναν πιο μακριά.
Μπορεί η συχνότητα της κοινωνικής αλληλεπίδρασης να επηρεάσει τις πιθανότητες να αναπτυχθεί μια φιλία ή μία ερωτική σχέση;
Πρόσφατες έρευνες για τις σχέσεις δείχνουν ότι τόσο η συχνή κοινωνική αλληλεπίδραση όσο και τα κοινά ενδιαφέροντα παίζουν σημαντικό ρόλο στη δημιουργία φιλικών και ερωτικών σχέσεων, αλλά συμβάλλουν με διαφορετικούς τρόπους.
Η συχνή επαφή δημιουργεί ευκαιρίες για σύνδεση, ενώ τα κοινά χόμπι, τα ενδιαφέροντα και οι αξίες αυξάνουν την πιθανότητα αυτές οι γνωριμίες να εξελιχθούν σε ουσιαστικές σχέσεις.
- Η συχνή αλληλεπίδραση δημιουργεί οικειότητα, εμπιστοσύνη και περισσότερες ευκαιρίες για συζήτηση, βοηθώντας τις φιλίες και τις ερωτικές σχέσεις να αναπτυχθούν.
- Τα κοινά χόμπι και ενδιαφέροντα ενθαρρύνουν την επαναλαμβανόμενη επαφή, διευκολύνουν τη συζήτηση και ενισχύουν τη συμβατότητα, αυξάνοντας τις πιθανότητες δημιουργίας στενών σχέσεων.
- Ο ισχυρότερος προγνωστικός παράγοντας είναι ο συνδυασμός της τακτικής αλληλεπίδρασης και της ουσιαστικής ομοιότητας, και όχι ο καθένας από αυτούς τους παράγοντες ξεχωριστά, σύμφωνα με εργασία του 2025 με τίτλο Toward a new theory of couple functioning: a short overview of “Love and Rejection Messages Theory” (LRMT).
Πώς μπορεί η καθημερινή εγγύτητα να διαμορφώσει τις φιλίες
Οι πρώτες έρευνες έδειξαν ότι τα καθημερινά μοτίβα μετακίνησης, και όχι η προσωπικότητα, εξηγούν πολλές φιλίες. Μεταγενέστερες μελέτες ενίσχυσαν αυτή την ιδέα χρησιμοποιώντας περιβάλλοντα όπου η εγγύτητα καθοριζόταν τυχαία.
Το 1974, η Mady Segal δημοσίευσε εργασία στο Journal of Personality and Social Psychology σχετικά με εκπαιδευόμενους σε ακαδημία της πολιτειακής αστυνομίας του Maryland, όπου τα δωμάτια των κοιτώνων και οι θέσεις στις αίθουσες διδασκαλίας είχαν αποδοθεί αλφαβητικά. Οι επιλογές φιλίας ακολουθούσαν στενά αυτές τις αναθέσεις.
Παρόμοιο μοτίβο παρατηρήθηκε και σε μελέτη του 2008 στο Psychological Science από τους Mitja Back, Stefan Schmukle και Boris Egloff. Η τυχαία κατανομή θέσεων σε μία μόνο εισαγωγική πανεπιστημιακή συνάντηση προέβλεψε ποιοι θα συμπαθούσαν ο ένας τον άλλον έναν χρόνο αργότερα.
Μια μεγαλύτερη τυχαιοποιημένη μελέτη του 2021 στο PLOS One κατέληξε στο ίδιο συμπέρασμα. Σε 182 αίθουσες διδασκαλίας με 2.966 φοιτητές, το να κάθεται κάποιος δίπλα σε έναν άλλο αύξανε την πιθανότητα αμοιβαίας φιλίας κατά τη διάρκεια ενός εξαμήνου από περίπου 15% σε 22%.
Οι μελέτες αυτές επικεντρώθηκαν σε σχολικά και πανεπιστημιακά περιβάλλοντα για σύντομες χρονικές περιόδους, όπου οι θέσεις καθορίζονταν εξωτερικά. Δεν εξέτασαν αν αυτές οι πρώιμες φιλίες διατηρήθηκαν και στην ενήλικη ζωή.
Γιατί η οικειότητα μπορεί να αυξήσει την έλξη
Ένα γνωστό πείραμα του 1992 των Richard Moreland και Scott Beach, που δημοσιεύθηκε στο Journal of Experimental Social Psychology, έδειξε πώς η έκθεση διαμορφώνει την έλξη.
Τέσσερις γυναίκες με παρόμοια εμφάνιση παρακολούθησαν ένα μεγάλο πανεπιστημιακό μάθημα για διαφορετικό αριθμό μαθημάτων (0, 5, 10 ή 15), χωρίς να αλληλεπιδράσουν με τους φοιτητές. Στο τέλος του εξαμήνου, 130 φοιτητές αξιολόγησαν τις φωτογραφίες τους.
Οι αξιολογήσεις αυξάνονταν όσο αυξανόταν η έκθεση. Από περίπου 3,6 για τη γυναίκα που δεν είχε εμφανιστεί ποτέ, έφταναν περίπου στο 4,4 για εκείνη που είχε εμφανιστεί τις περισσότερες φορές.
Η επαναλαμβανόμενη έκθεση αύξησε επίσης την αντιλαμβανόμενη ομοιότητα, υποδηλώνοντας ότι το αίσθημα πως έχουν κοινά στοιχεία μπορεί να ακολουθεί την έλξη και όχι να την προκαλεί. Αυτό που μοιάζει με άμεση αναγνώριση μπορεί, σε ορισμένες περιπτώσεις, να χτίζεται μέσα από την επανάληψη.
8 φράσεις που χρησιμοποιούν όσοι γίνονται συμπαθείς αμέσως
Τα όρια της επαναλαμβανόμενης έκθεσης
Ωστόσο, η οικειότητα δεν αυξάνει τη συμπάθεια επ’ αόριστον. Μια μετα-ανάλυση του 2017 στο Psychological Bulletin από τον R. Matthew Montoya και τους συνεργάτες του, η οποία συνδύασε 268 εκτιμήσεις από 81 μελέτες, διαπίστωσε ένα ανεστραμμένο μοτίβο σε σχήμα U.
Η συμπάθεια αυξάνεται με την έκθεση, φτάνει σε ένα μέγιστο σημείο και στη συνέχεια μειώνεται.
Τα αποτελέσματα αυτά περιγράφουν μέσους όρους και όχι μεμονωμένες σχέσεις, ενώ αφορούν κυρίως τη συμπάθεια και όχι τον έρωτα. Η εγγύτητα επηρεάζει κυρίως το ποιοι εισέρχονται στον κοινωνικό μας κύκλο και όχι το ποιοι τελικά γίνονται σύντροφοι.
Το να βρίσκεται κάποιος κοντά μας αυξάνει την πιθανότητα να τον εξετάσουμε ως πιθανό σύντροφο, αλλά δεν καθορίζει το τελικό αποτέλεσμα.
Πώς η τεχνολογία έχει αλλάξει την έννοια της εγγύτητας
Οι διαδικτυακές γνωριμίες έχουν αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι γνωρίζονται, όχι όμως και τον ρόλο της επαναλαμβανόμενης έκθεσης. Μια μελέτη του 2017 στο PNAS από τους Michael Rosenfeld, Reuben Thomas και Sonia Hausen διαπίστωσε ότι περίπου από το 2013 και μετά, η γνωριμία μέσω διαδικτύου είχε γίνει ο πιο συνηθισμένος τρόπος με τον οποίο τα ετεροφυλόφιλα ζευγάρια στις Ηνωμένες Πολιτείες γνωρίζονταν, ξεπερνώντας τις γνωριμίες μέσω φίλων.
Οι παραδοσιακοί τρόποι γνωριμίας, όπως η γειτονιά, η οικογένεια και η εκκλησία, είχαν μειωθεί επί δεκαετίες. Τα δεδομένα βασίζονται σε αυτοαναφορές και αφορούν τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Τα 2 skills που μπορεί να κάνουν τη σχέση σας πιο δυνατή για να αντέξει
Η φυσική εγγύτητα έχει μικρότερη σημασία σήμερα, όμως η επαναλαμβανόμενη έκθεση εξακολουθεί να είναι σημαντική. Πλέον, αυτή η επαναλαμβανόμενη έκθεση προέρχεται συχνά από εφαρμογές γνωριμιών και ροές περιεχομένου στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης που διαμορφώνονται από αλγορίθμους.
Παρότι οι άνθρωποι μπορούν να περιγράψουν τι αναζητούν σε έναν σύντροφο, σπάνια εξετάζουν πώς τα ίδια τα συστήματα καθορίζουν ποια πρόσωπα βλέπουν επανειλημμένα.
Πηγές: SpaceDaily, Frontiers, SageJournals, DeepBlue, PMC