Έχετε ακούσει ποτέ μια φωνή ενώ ήσασταν εντελώς μόνοι; Νιώσατε την παρουσία κάποιου αόρατου όντος; Μήπως έχετε δει οράματα ή έχετε νιώσει ότι πετούσατε πάνω από το σώμα σας; Δεν είστε οι μόνοι. Περίπου το 60% των συμμετεχόντων νέας μελέτης πιστεύει ότι έχει βιώσει κάποιου είδους ανεξήγητη εμπειρία. Ποια τα συμπεράσματα της έρευνας.
Υπάρχουν φαντάσματα; Οι επιστήμονες ανακάλυψαν τι συμβαίνει στα στοιχειωμένα σπίτια
Έχετε νιώσει ποτέ ότι «βγαίνετε» από το σώμα σας; Πώς επεξεργάζεται ο εγκέφαλος τις «μεταφυσικές» εμπειρίες, σύμφωνα με νέα μελέτη
Ήταν όμως τρομακτικό; Σαε ενέπνευσε; Ίσως σας γέννησε μια νέα πνευματικότητα ή σας έφερε πιο κοντά σε έναν αγαπημένο που έχει πεθάνει. Ή ίσως απλώς σας οδήγησε σε ειδικό για μια μαγνητική τομογραφία στον εγκέφαλο.
Ό,τι κι αν συνέβη, και όποια κι αν ήταν η αντίδρασή σας, δεν υπάρχει ιδιαίτερη έρευνα σχετικά με το πώς οι άνθρωποι επεξεργάζονται τέτοια περίεργα συμβάντα. Έτσι, κοινωνικοί ψυχολόγοι στο Ινστιτούτο Έρευνας και Εκπαίδευσης D’Or (IDOR) στη Βραζιλία αποφάσισαν να διερευνήσουν ακριβώς αυτό, σε νέα μελέτη που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό PLOS One.
Η ομάδα βασίστηκε σε ένα ερωτηματολόγιο που είχε αναπτυχθεί παλαιότερα, το Inventory of Nonordinary Experiences (INOE), το οποίο ρωτά τους συμμετέχοντες αν έχουν βιώσει ποτέ κάποιο από 38 «στοιχειωμένα» περιστατικά και, αν ναι, ποιο ήταν το πλαίσιο και οι συνέπειες του γεγονότος.
Στη συνέχεια, οι ερευνητές έδωσαν το νέο τους ερωτηματολόγιο 47 ερωτήσεων σε 5.117 άτομα στη Βραζιλία, πριν προχωρήσουν σε στατιστική ανάλυση των αποτελεσμάτων. Τα ευρήματα είναι τόσο ενδιαφέροντα όσο θα περίμενε κανείς.
Τι μπορεί να προκαλεί την αίσθηση ότι έχει «βγει» κάποιος από το σώμα του (εξωσωματική εμπειρία)
Μια εξωσωματική εμπειρία (OBE) συμβαίνει όταν ο εγκέφαλός σας μπερδεύει τα αισθητηριακά σήματα σχετικά με το πού βρίσκεται το σώμα σας στον χώρο.
Σύμφωνα με μελέτη του 2025 με τίτλο «Out of body experiences: Scoping review», οι εξωσωματικές εμπειρίες είναι ιδιαίτερα εξατομικευμένες και μπορούν να συμβούν αυθόρμητα, να προκληθούν εκούσια ή να πυροδοτηθούν από διάφορες καταστάσεις, όπως η παράλυση του ύπνου και τα διαυγή όνειρα.
Επιπλέον, η ανασκόπηση επισημαίνει ότι, ενώ οι αντιδράσεις σε αυτές τις τόσο πραγματικές εμπειρίες κυμαίνονται από τον φόβο μέχρι την πρόθυμη αποδοχή, η υποκείμενη φύση τους εξηγείται μέσα από ψυχολογικές, φυσιολογικές, αλλά και θεωρίες περί «μη τοπικής» συνείδησης.
Ακολουθούν τα κύρια καθημερινά αίτια:
- Ανάμειξη αισθητηριακών σημάτων: Ο εγκέφαλός σας συνδυάζει συνεχώς όσα βλέπετε, αγγίζετε και νιώθετε μέσω του εσωτερικού αυτιού (ισορροπία). Όταν αυτά τα σήματα δεν ταιριάζουν μεταξύ τους —όπως σε περιπτώσεις έντονης κόπωσης ή μέσα σε δεξαμενή αισθητηριακής στέρησης— μπορεί να νιώσετε αποσυνδεδεμένοι από το σώμα σας.
- «Βραχυκυκλώματα» του εγκεφάλου: Ένα συγκεκριμένο σημείο στο πλάι του εγκεφάλου (η κροταφοβρεγματική συμβολή) λειτουργεί σαν εσωτερικό σας GPS. Σύντομες διαταραχές εκεί, όπως ήπια επιληπτική δραστηριότητα ή χτυπήματα στο κεφάλι, μπορούν προσωρινά να αποσυνδέσουν την αίσθηση του πού βρίσκεστε.
- Στρες και απόσπαση: Σε περιόδους έντονου στρες, τραύματος ή πανικού, ο εγκέφαλός σας μπορεί να χρησιμοποιήσει μια εξωσωματική εμπειρία ως φυσικό μηχανισμό άμυνας, για να σας αποστασιοποιήσει νοερά από τη σωματική δυσφορία.
- Ύπνος και ουσίες: Η μετάβαση προς ή από τη φάση REM του ύπνου (παράλυση ύπνου), καθώς και η λήψη ορισμένων φαρμάκων ή αναισθητικών, μπορούν εύκολα να προκαλέσουν προσωρινά αισθήματα «αιώρησης» έξω από το σώμα σας.
Πλαίσιο, αίτια και ερμηνείες
Πάνω από το 60% των συμμετεχόντων ανέφεραν ότι βίωσαν τις εμπειρίες τους ενώ ήταν ξύπνιοι και σε πλήρη εγρήγορση, ενώ σχεδόν το 40% ήταν μόνοι τη στιγμή εκείνη. Περίπου το 36% δήλωσε ότι η εμπειρία τους διήρκεσε λίγα λεπτά, ενώ το 27% ανέφερε ότι ήταν πολύ σύντομη ή σχεδόν στιγμιαία. Περίπου το 19% δεν μπόρεσε να παρακολουθήσει την πάροδο του χρόνου κατά τη διάρκεια του συμβάντος.
Ο πιο συνηθισμένος αριθμός εμφανίσεων ήταν δύο έως τρεις φορές (38%), ενώ το 30% ανέφερε ότι συνέβη μόνο μία φορά. Τα δύο τρίτα δήλωσαν ότι η εμπειρία συνέβη ή ξεκίνησε στην ενήλικη ζωή, ενώ πάνω από το 20% ανέφερε ένα περιστατικό κατά την εφηβεία.
Όταν ρωτήθηκαν ποιος το προκάλεσε, το 36% πίστευε ότι κανείς δεν ευθυνόταν, το 16% το απέδωσε σε έναν ή περισσότερους θεούς, και το 11% σε ένα πνεύμα. Όσον αφορά το γιατί συνέβη, το 41% το απέδωσε στην τύχη, ενώ το 28% το είδε ως «σημάδι» ή μήνυμα.
Οι συμμετέχοντες ήταν σχεδόν ισομερώς διχασμένοι για το αν η επιστήμη μπορεί να εξηγήσει τέτοια γεγονότα, με μια ελαφριά τάση προς το «όχι, κάτι άλλο εμπλέκεται».
Επίδραση, στιγματισμός και προσωπική ανάπτυξη
Σχεδόν οι μισοί ένιωσαν χαρά ή ευεξία κατά τη διάρκεια της εμπειρίας, ενώ λιγότεροι από το ένα τέταρτο βίωσαν δυσφορία ή ταλαιπωρία. Περίπου οι μισοί ανέφεραν θετικές ή πολύ θετικές επιδράσεις στη ζωή τους μετά την εμπειρία, σε σύγκριση με λιγότερο από 15% που ανέφερε αρνητικές επιδράσεις.
«Για πολλούς, τέτοιες εμπειρίες μπορούν να έχουν νόημα και να οδηγήσουν σε προσωπική ανάπτυξη και ενόραση», λέει ο Ronald Fischer, ψυχολόγος στο IDOR, σύμφωνα με το Science Alert. «Το να αναδεικνύουμε αυτά τα πιθανά θετικά αποτελέσματα είναι σημαντικό, ώστε να βοηθήσουμε τους ανθρώπους να τα κατανοήσουν και να συμβάλουμε στην αποενοχοποίησή τους».
Παρόλο που παραμένουν σε μεγάλο βαθμό ανεξερεύνητες ακαδημαϊκά, η κατανόηση αυτών των εμπειριών θα μπορούσε να βοηθήσει καλύτερα όσους τις βιώνουν.
Τι βλέπουν όσοι φτάνουν κοντά στον θάνατο – Οι επιστήμονες εξηγούν τι είναι οι επιθανάτιες εμπειρίες
«Το σημαντικό είναι ότι ελπίζουμε η δουλειά μας να συμβάλει στην άρση του στίγματος, εστιάζοντας στους ποικίλους τρόπους με τους οποίους οι άνθρωποι βιώνουν και ερμηνεύουν αυτές τις εμπειρίες», λέει ο Fischer.
«Θα θέλαμε ωστόσο να τονίσουμε ότι, αν κάποιος νιώθει πως αυτές οι εμπειρίες παρεμβαίνουν στην καθημερινότητά του, τότε καλό θα ήταν να μιλήσει με έναν ειδικό ή να ζητήσει βοήθεια από κάποιον που εμπιστεύεται», καταλήγει.
Πηγές: ScienceAlert, ScienceDirect, BMJ, SageJournals, Frontiers, Taylor & Francis, PLOS