Οι εμπειρίες με στοιχειωμένα σπίτια που αποδίδονται σε φαντάσματα ίσως έχουν τελικά φυσική εξήγηση. Έρευνες αποκαλύπτουν ότι οι υπόηχοι –ήχοι κάτω από το όριο ακοής– μπορούν να επηρεάσουν το σώμα και την ψυχολογία, δημιουργώντας αισθήσεις φόβου και παρουσίας χωρίς ορατή αιτία.
Ακούμε τον ήχο της σιωπής; Τι λένε οι ερευνητές
Τι είναι οι υπόηχοι και πώς συνδέονται με τα «φαντάσματα»
Η ιδέα ότι τα «στοιχειωμένα σπίτια» μπορεί να έχουν επιστημονική εξήγηση αποκτά ολοένα και μεγαλύτερη βάση, καθώς νέα έρευνα φωτίζει τον ρόλο των υπόηχων, ήχων τόσο χαμηλής συχνότητας που δεν είναι αντιληπτοί από το ανθρώπινο αυτί.
Σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη, οι ήχοι αυτοί μπορούν να επηρεάσουν το ανθρώπινο σώμα σε φυσιολογικό επίπεδο, αυξάνοντας τα επίπεδα κορτιζόλης και προκαλώντας αισθήματα άγχους, δυσφορίας και έντασης. Σε περιβάλλοντα όπως παλιά κτίρια ή «στοιχειωμένοι» χώροι, όπου οι υπόηχοι μπορεί να προέρχονται από σωληνώσεις ή μηχανικά συστήματα, η εμπειρία αυτή ενδέχεται να παρερμηνεύεται ως κάτι υπερφυσικό.
Η επιστημονική κοινότητα έχει ήδη καταγράψει ότι οι υπόηχοι μπορούν να επηρεάσουν τη διάθεση και τη φυσιολογία του ανθρώπου χωρίς συνειδητή αντίληψη.
Οι υπόηχοι, δηλαδή ήχοι κάτω από τα 20 Hz, δεν γίνονται αντιληπτοί συνειδητά. Ωστόσο, μπορούν να προέρχονται από καθημερινές πηγές όπως σωληνώσεις, κλιματιστικά ή ακόμη και την κυκλοφορία.
Μια πρόσφατη έρευνα που δημοσιεύτηκε Frontiers in Behavioral Neuroscience δείχνει ότι τέτοιες δονήσεις ενδέχεται να εξηγούν γιατί κάποιοι άνθρωποι νιώθουν «παρουσίες» σε παλιά ή υποτιθέμενα στοιχειωμένα κτίρια.
Παλαιότερες έρευνες για το φαινόμενο
Οι επιστήμονες προσπαθούν εδώ και χρόνια να εξηγήσουν τις εμπειρίες αυτές. Το 2003, ο ψυχολόγος Richard Wiseman διερεύνησε το φαινόμενο σε γνωστές «στοιχειωμένες» τοποθεσίες.
Οι συμμετέχοντες ανέφεραν περισσότερες περίεργες εμπειρίες σε σημεία που είχαν ήδη φήμη. Αυτό συνέβαινε ανεξάρτητα από το αν γνώριζαν τις ιστορίες ή όχι.
Παράλληλα, διαπιστώθηκαν μεταβολές σε περιβαλλοντικούς παράγοντες όπως:
- μαγνητικά πεδία
- υγρασία
- φωτισμός
Οι παράγοντες αυτοί φαίνεται να επηρεάζουν άμεσα την ανθρώπινη αντίληψη.
Ηχοθεραπεία: Τι κάνει, πού ωφελεί – Ποια η διαφορά μεταξύ λευκού, ροζ και καφέ θορύβου
Περιβαλλοντικοί παράγοντες και ψευδαισθήσεις
Σε άλλη μελέτη, το 70% των συμμετεχόντων ανέφερε έντονα αισθήματα όπως κρύο, φόβο ή αίσθηση παρακολούθησης.
Τα σημεία όπου καταγράφηκαν αυτές οι εμπειρίες είχαν χαμηλότερη υγρασία. Αυτό δείχνει ότι οι αισθήσεις είναι πραγματικές, αλλά η αιτία τους πιθανόν φυσική.
Ο μηχανικός Vic Tandy πρότεινε ότι συγκεκριμένες συχνότητες, όπως τα 18.9 Hz, μπορεί να προκαλούν τέτοιες εμπειρίες.
Μάλιστα, περιέγραψε μια προσωπική εμπειρία όπου είδε μια «φιγούρα» στο εργαστήριο. Όταν απενεργοποίησε μια συσκευή που παρήγαγε δονήσεις, το φαινόμενο εξαφανίστηκε.
Ωστόσο, δεν πρόλαβε να ολοκληρώσει την έρευνά του, αφήνοντας αναπάντητα ερωτήματα.
Αυτός ο ήχος στην καρδιά που μπορεί να ακούσετε το βράδυ είναι σημάδι αυτής της νόσου
Πείραμα με υπόηχους και ανθρώπινη αντίδραση
Νεότερη μελέτη εξέτασε άμεσα τις επιπτώσεις των υπόηχων στο σώμα.
Ο Rodney Schmaltz από το MacEwan University, συν-συγγραφέας της νέας μελέτης, δήλωσε ότι τα φαινόμενα των υπόηχων αποτελούν εδώ και καιρό θέμα στο μάθημά του για την επιστήμη και την ψευδοεπιστήμη. Μέρος του μαθήματος περιλαμβάνει «κυνήγι φαντασμάτων» με φοιτητές για την αποδόμηση των συνηθισμένων εργαλείων. Συνήθως ελέγχουν και για υπόηχους. «Αυτό που πίστευα ότι μπορεί να συμβαίνει είναι μια λανθασμένη απόδοση διέγερσης, με την έννοια ότι οι άνθρωποι απλώς νιώθουν κάτι», ανέφερε. «Βρίσκονται σε ένα παλιό κτίριο και το αποδίδουν σε φαντάσματα. Ήθελα να δω αν υπάρχει πραγματικά ισχυρή αντίδραση φόβου που ενισχύεται από τους υπόηχους».
Τα πιο ενδιαφέροντα ευρήματα:
- Οι συμμετέχοντες ένιωθαν μεγαλύτερη ανησυχία όταν υπήρχαν υπόηχοι
- Τα επίπεδα κορτιζόλης στο σάλιο αυξήθηκαν σημαντικά
- Κανείς δεν μπορούσε να αντιληφθεί συνειδητά την παρουσία των υπόηχων
- Η αντίδραση εμφανίστηκε ανεξάρτητα από το είδος μουσικής
- Οι υπόηχοι ενίσχυαν τόσο το άγχος όσο και τη δυσφορία
Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι το σώμα αντιδρά χωρίς να το καταλαβαίνουμε.
Δεν εξηγούνται όλα τα περιστατικά
Παρά τα ευρήματα, οι επιστήμονες τονίζουν ότι οι υπόηχοι δεν αποτελούν τη μοναδική εξήγηση.
Σε παλιά κτίρια, για παράδειγμα, οι συνθήκες μπορεί να ενισχύουν την αίσθηση φόβου, ειδικά αν κάποιος περιμένει να βιώσει κάτι τρομακτικό.
Ωστόσο, πιο σύνθετα φαινόμενα, όπως οπτικές ψευδαισθήσεις, παραμένουν δύσκολο να ερμηνευτούν.
Περιορισμοί και επόμενα βήματα
Η έρευνα βασίστηκε σε μικρό δείγμα, κυρίως λόγω κόστους. Οι επιστήμονες σχεδιάζουν μεγαλύτερες μελέτες για πιο ασφαλή συμπεράσματα.
Παράλληλα, εξετάζουν και άλλες συχνότητες ώστε να κατανοήσουν καλύτερα το φαινόμενο.
Οι άνθρωποι φαίνεται να είναι επιρρεπείς στο να αποδίδουν ανεξήγητες αισθήσεις σε υπερφυσικές αιτίες.
Γιατί λέμε «αψού» όταν φτερνιζόμαστε;
«Είμαστε φτιαγμένοι για να πιστεύουμε», κατέληξε ο Rodney Schmaltz. «Προσπαθώ να βοηθήσω τους ανθρώπους να αξιολογούν καλύτερα τις πληροφορίες».